Từ Quốc hội khóa I được bầu ra trong cuộc Tổng tuyển cử lịch sử ngày 6/1/1946, cuộc bầu cử dân chủ đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa - Quốc hội Việt Nam đã khẳng định vai trò là hiện thân sinh động của quyền làm chủ của Nhân dân. Hưởng ứng lời kêu gọi quốc dân đi bầu cử của Chủ tịch Hồ Chí Minh, sáng ngày 6/1/1946, nhân dân Đặc khu Hòn Gai, tỉnh Hải Ninh và tỉnh Quảng Yên, nay là tỉnh Quảng Ninh, nô nức cầm trên tay lá phiếu tự do quyết định vận mệnh quốc gia. Đường phố, thôn xóm rợp sắc cờ đỏ sao vàng. Tỷ lệ cử tri đi bầu đạt từ 70-90%. Kết quả, nhân dân đã bầu được 6 đại biểu vào Quốc hội khóa đầu tiên.

Trong bối cảnh đất nước vừa giành được độc lập, đứng trước muôn vàn khó khăn, thách thức, Quốc hội khóa I đã thông qua nhiều quyết sách mang ý nghĩa nền tảng, tiêu biểu là Hiến pháp năm 1946, bản Hiến pháp dân chủ, tiến bộ, đặt cơ sở pháp lý cho việc xây dựng Nhà nước của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân. Trong suốt hai cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân, đế quốc, Quốc hội tiếp tục phát huy vai trò là trung tâm đoàn kết chính trị, tập hợp trí tuệ và ý chí toàn dân tộc. Dù trong điều kiện chiến tranh ác liệt, Quốc hội vẫn duy trì hoạt động, kịp thời ban hành các quyết sách quan trọng về kháng chiến, kiến quốc, động viên sức người, sức của cho tiền tuyến, góp phần làm nên những thắng lợi lịch sử, giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước năm 1975.

Sau ngày đất nước thống nhất, Quốc hội bước vào giai đoạn mới với nhiệm vụ trọng tâm là xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật, khắc phục hậu quả chiến tranh và tổ chức lại đời sống kinh tế - xã hội trên phạm vi cả nước. Đặc biệt, từ Đại hội VI của Đảng (năm 1986), Quốc hội đã đồng hành chặt chẽ với công cuộc đổi mới, từng bước hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, ban hành nhiều đạo luật quan trọng về kinh tế, đầu tư, doanh nghiệp, đất đai, ngân sách, tạo hành lang pháp lý cho phát triển và hội nhập quốc tế.

Bước vào thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập sâu rộng, vai trò của Quốc hội ngày càng được khẳng định rõ nét hơn trong xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Quốc hội không chỉ thực hiện chức năng lập pháp, mà còn tăng cường giám sát tối cao, quyết định những vấn đề hệ trọng của đất nước, từ chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, ngân sách nhà nước, các dự án trọng điểm quốc gia, đến công tác nhân sự cấp cao của bộ máy nhà nước, bảo đảm mọi quyết sách đều hướng tới lợi ích lâu dài của nhân dân và quốc gia, dân tộc.

Đặc biệt, trong những năm gần đây, Quốc hội Việt Nam đã có bước chuyển mạnh mẽ về tư duy và phương thức hoạt động. Quốc hội khóa XV tiếp tục khẳng định hình ảnh Quốc hội kiến tạo, hành động, gần dân và vì dân, chủ động tháo gỡ những “điểm nghẽn” về thể chế, kịp thời ban hành nhiều luật, nghị quyết quan trọng liên quan đến phục hồi và phát triển kinh tế - xã hội, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, cải cách bộ máy nhà nước, hoàn thiện chính quyền địa phương, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong bối cảnh tình hình thế giới, khu vực có nhiều biến động nhanh chóng, phức tạp và khó lường.

Xuyên suốt tiến trình lịch sử, Quốc hội ngày càng hiện diện rõ nét hơn trong đời sống xã hội. Hoạt động chất vấn, tranh luận tại nghị trường được truyền hình trực tiếp, công khai, minh bạch, giúp cử tri theo dõi, giám sát và đồng hành cùng đại biểu. Nhiều cử tri bày tỏ sự tin tưởng vào vai trò của Quốc hội trong việc lắng nghe và chuyển tải tiếng nói của nhân dân.

80 năm nhìn lại, Quốc hội Việt Nam không ngừng lớn mạnh cùng đất nước, vừa kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, vừa đổi mới sáng tạo để đáp ứng yêu cầu của thực tiễn. Quốc hội ngày càng khẳng định vai trò là trụ cột của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, là nơi hội tụ trí tuệ, trách nhiệm và khát vọng phát triển của cả dân tộc trên con đường xây dựng một Việt Nam hùng cường, thịnh vượng và hạnh phúc.