An toàn lao động đã trở thành yêu cầu thiết yếu, mang tính sống còn đối với ngành Than – một ngành có điều kiện làm việc đặc thù, tiềm ẩn nhiều rủi ro. Chính vì lẽ đó, bên cạnh đầu tư công nghệ, hoàn thiện quy trình và siết chặt kỷ luật, Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam không ngừng nâng cao chất lượng công tác bảo đảm an toàn; lấy tuyên truyền, giáo dục nhận thức cho người lao động làm nền tảng. Bắt nhịp dòng chảy công nghệ số, ngành Than đang từng bước đưa trí tuệ nhân tạo vào công tác tuyên truyền, kết hợp hài hòa với phương thức truyền thống, mở ra cách tiếp cận sinh động, hiệu quả, lan tỏa sâu hơn, góp phần bồi đắp văn hóa an toàn bền vững của ngành.
Những đơn vị tiên phong
Đến Công ty CP Than Hà Tu – Vinacomin trong một ca sản xuất sớm, thay vì những bảng nội quy khô cứng như trước, chúng tôi được chứng kiến những người thợ đang theo dõi đoạn video ngắn, mô phỏng trực quan các tình huống mất an toàn trong khai thác than bằng điện thoại thông minh. Các hình ảnh đều rất sống động, rõ ràng, bắt mắt; lời dẫn súc tích và quan trọng hơn đó là các video đều miêu tả lại những câu chuyện, những tình huống sát thực tế được tạo dựng bằng trí tuệ nhân tạo (AI) mà tất cả chúng tôi đều khó có thể rời mắt.
Là đơn vị khai thác lộ thiên, khai trường sản xuất của Than Hà Tu trải rộng, với nhịp lao động luôn dồn dập và các thiết bị cơ giới cỡ lớn vận hành không ngừng nghỉ. Nguy cơ mất an toàn không chỉ đến từ yếu tố con người mà còn nảy sinh từ sự đan xen phức tạp giữa máy móc, địa hình và thời tiết. Do vậy, công tác tuyên truyền an toàn không chỉ cần đầy đủ mà còn phải trực quan, dễ hiểu, dễ nhớ, để có thể đến được với từng người thợ – những người làm việc phân tán trên diện rộng, khó có điều kiện tập trung cùng lúc.
"Trong những năm qua, Đoàn Thanh niên Công ty đã triển khai nhiều giải pháp tăng cường tuyên truyền về an toàn lao động. Đặc biệt là sau khi Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị được triển khai, Đoàn Thanh niên đã tiên phong đề xuất với lãnh đạo Công ty hỗ trợ triển khai các video bằng AI, từ đó giúp người lao động thấy mình trong các video để thực hiện tốt công tác an toàn lao động".
Với mục đích và cách làm mới, đoàn viên thanh niên Than Hà Tu đã chủ động tiếp cận các công cụ AI để xây dựng những video mô phỏng tình huống mất an toàn trong khai thác lộ thiên. Rất nhiều tình huống đã được các đoàn viên thanh niên tổng hợp lại, lên ý tưởng và thực hiện mô phỏng bằng các video như: Nguy cơ sạt lở tầng, va chạm thiết bị, những lỗi thao tác thường gặp trong sản xuất, sửa chữa hằng ngày… Nếu như trước đây, để các ý tưởng được thể hiện không đơn giản thì giờ đây, nhờ AI, các tình huống được tái hiện nhanh chóng, tiết kiệm thời gian và chi phí so với cách làm truyền thống.
"Từ khi Đoàn Thanh niên Công ty triển khai tuyên truyền an toàn lao động bằng các video AI chúng tôi thấy hình ảnh đều trực quan, cụ thể, dễ hiểu. Nhờ vậy mà anh em công nhân như chúng tôi đã dần “thấm” được, nâng cao ý thức tự chủ, an toàn".
Rời Hà Tu, chúng tôi đến với Công Ty CP Than Núi Béo – Vinacomin, đơn vị chuyển đổi từ lộ thiên sang sản xuất hầm lò, đặc thù mỏ có độ sâu lớn, điều kiện khai thác phức tạp. Nếu ở các mỏ lộ thiên, an toàn lao động gắn với quy mô không gian và thiết bị lớn thì tại các mỏ hầm lò, mỗi một ca sản xuất xuống dưới lòng đất ngày càng xa và sâu hơn lại tiềm ẩn nhiều rủi ro khó lường, đặt ra yêu cầu càng cao về an toàn lao động.
Bởi vậy trong những năm qua, Than Núi Béo rất coi trọng nhiệm vụ tuyên truyền an toàn lao động cho cán bộ, công nhân ngay từ khi chuyển đổi từ lộ thiên sang hầm lò. Trong đó, công ty chú trọng hướng tới đối tượng tuyên truyền chủ yếu là công nhân trực tiếp sản xuất. Với đặc điểm công nhân từ mọi miền về làm việc, đòi hỏi về cách thức tuyên truyền càng phải ngắn gọn, dễ nhớ.
Xuất phát từ nhu cầu thực tế, với sự tìm tòi, sáng tạo, Đoàn Thanh niên Công ty đã tiên phong đưa AI vào thực hiện nhiệm vụ tuyên truyền an toàn. Các video tuyên truyền đều được xây dựng mô phỏng sát từng thao tác trong ca sản xuất, từ cách kiểm tra khí mỏ, quy trình vận hành thiết bị, đến xử lý các tình huống khẩn cấp trong ca sản xuất… Nhờ có AI, các quy định kỹ thuật phức tạp đã được chuyển thành hình ảnh trực quan, dễ tiếp cận và có thể áp dụng ngay trong thực tế.
Qua lời của anh Nguyễn Ngọc Toàn, Phó trưởng phòng Kỹ thuật – Công nghệ mỏ, Bí thư Đoàn Thanh niên Công ty CP Than Núi Béo – Vinacomin, sau hơn 1 năm triển khai ứng dụng AI trong công tác tuyên truyền an toàn lao động, các sản phẩm video AI được công nhân lao động tiếp nhận tích cực, bởi dễ tiếp cận và dễ ghi nhớ hơn. Từ đó, người thợ mỏ nâng cao ý thức áp dụng các quy định về an toàn lao động.
Khi công nghệ "tiếp sức"
Trong dòng chảy mạnh mẽ của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, với tinh thần xung kích, sáng tạo, Tuổi trẻ Than Quảng Ninh đã và đang hăng hái nghiên cứu, ứng dụng công nghệ số, chuyển đổi số vào trong các hoạt động. Trong đó, ứng dụng công nghệ số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo AI vào công tác tuyên truyền an toàn lao động đã thực sự “thổi làn gió” mới cho nhiệm vụ vốn khô cứng trước đây.
Từ những mô hình tiên phong “thắp lửa” tại một số đơn vị, hiệu ứng sử dụng AI cho tuyên truyền an toàn lao động đã lan tỏa nhanh chóng trong toàn Đoàn Than Quảng Ninh.
Các cơ sở đoàn đã chủ động dùng AI để xây dựng video tuyên truyền về an toàn vệ sinh lao động – ngắn gọn, trực quan, phù hợp với từng điều kiện sản xuất cụ thể gồm cả sản xuất lộ thiên, hầm lò, các đơn vị cơ khí… Từ chỗ còn mới mẻ, việc ứng dụng AI dần trở thành một xu hướng phổ biến. Cho đến nay, 100% cơ sở đoàn trong ngành Than tại Quảng Ninh đã ứng dụng AI trong tuyên truyền, đặc biệt trong lĩnh vực an toàn vệ sinh lao động.
Các video AI này đã thu hút hàng nghìn lượt đoàn viên, thanh niên theo dõi và tương tác, tiêu biểu như Đoàn Thanh niên Than Hà Tu, Than Cao Sơn, Than Đèo Nai - Cọc Sáu, Than Núi Béo, Than Uông Bí…
Việc ứng dụng AI không thay thế mà bổ sung, làm phong phú thêm phương thức tuyên truyền. Nếu phương pháp truyền thống đảm bảo chiều sâu, tính chuẩn mực và sự ràng buộc trách nhiệm, thì AI lại tạo ra sự sinh động, trực quan và khả năng lan tỏa nhanh chóng. Chính sự kết hợp này đã tạo nên hiệu quả rõ rệt, người công nhân không chỉ được nghe, được phổ biến quy định, mà còn được nhìn thấy tình huống, hiểu sâu về rủi ro thông qua các mô phỏng bằng AI.
Những video tuyên truyền sử dụng AI đã tạo ra sự thay đổi rõ rệt trong cách tiếp cận công tác an toàn. Quan trọng hơn, cách làm này đã kéo theo sự thay đổi về tư duy, đó là từ tuyên truyền một chiều sang tương tác đa chiều; từ truyền đạt nội dung sang tạo trải nghiệm nhận thức cho người lao động.
Đáng nói, việc ứng dụng công nghệ AI trong tuyên truyền an toàn lao động đã tạo động lực, là bước khởi đầu cho quá trình chuyển đổi số sâu rộng trong ngành Than; tiến tới ứng dụng AI trong các lĩnh vực khác như quản lý, điều hành, phân tích dữ liệu, dự báo rủi ro…
"Thực hiện các kế hoạch của Đảng ủy Than Quảng Ninh, triển khai Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị, chúng tôi tập trung đẩy mạnh chuyển đổi số vào trong hoạt động Đoàn và sản xuất kinh doanh. Đến nay, 100% cán bộ đoàn đã hoàn thành phổ cập AI; các chương trình tập huấn, diễn đàn sáng tạo được tổ chức thường xuyên. Năm 2025, toàn đoàn có 62 đề tài, 950 sáng kiến, làm lợi khoảng 20 tỷ đồng".
Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong công tác tuyên truyền an toàn lao động kết hợp hài hòa với phương pháp truyền thống sẽ mang lại hiệu quả tổng thể. Nhờ vậy mà năm 2025 số vụ tai nạn lao động giảm thấp nhất trong giai đoạn năm 2021-2025, góp phần trong việc hoàn thành kế hoạch sản xuất kinh doanh của TKV năm 2025.
Với những hiệu quả đã đạt được, trong môi trường đặc thù, thời gian tới, ngành Than xác định sẽ tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền kết hợp cả phương thức truyền thống và ứng dụng công nghệ vào tuyên truyền, giáo dục nâng cao tác phong công nghiệp, ý thức tự chủ an toàn của người lao động và người sử dụng lao động.
Ngành sẽ tiếp tục chuẩn hóa và triển khai trang bị các hệ thống tuyên truyền bằng âm thanh, hình ảnh tại các vị trí đông người, các vị trí sản xuất; tăng cường tuyên truyền thông qua các buổi giao ban an toàn, sinh hoạt chuyên đề, treo pano, áp phích, khẩu hiệu an toàn tại công trường, góp phần xây dựng văn hóa an toàn trong Công ty.
Đặc biệt là đẩy mạnh ứng dụng AI trong xây dựng clip mô hình thực tế ảo các tình huống nguy cơ gây mất an toàn kèm theo các biện pháp phòng ngừa, biện pháp khắc phục để tuyên truyền, nâng cao ý thức tự chủ an toàn của người lao động; tăng cường tổ chức các cuộc thi về tuyên truyền an toàn lao động.
Hành trình trải nghiệm đến với các mỏ từ lộ thiên đến hầm lò và các đơn vị khác của Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam trong Tháng hành động về an toàn, vệ sinh lao động đã cho chúng tôi cái nhìn chân thực và đầy mới mẻ. Những sáng tạo thiết thực trong công tác tuyên truyền an toàn lao động của tuổi trẻ Than Quảng Ninh bắt nhịp với dòng chảy của thời đại số, đã và đang làm thay đổi tư duy, cách làm hướng tới hiệu quả thực sự của công tác tuyên truyền.
Từ những bảng nội quy treo tường đến những video mô phỏng sinh động trên điện thoại, công tác tuyên truyền an toàn đang thay đổi từng ngày. Khi ứng dụng công nghệ “mở lối”, “tiếp sức”, mỗi người thợ bước vào từng ca sản xuất có thể tự tin đảm bảo tính kỷ luật, tính chính xác, phục vụ tốt nhất cho nhiệm vụ khai thác vàng đen cho Tổ quốc, đồng thời gìn giữ sự sống, sự an toàn từ nơi hầm sâu hay trên những tầng cao.
