Ngày 23/5/2007, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) và 7 tập đoàn kinh tế khác đã đưa ra thảo luận đề án lập Cty cổ phần mua bán điện. Nhiều câu hỏi về độc quyền ngành điện, bản chất Cty mua bán điện, lợi ích của người tiêu dùng... được đặt ra dù việc lập Cty này được coi là bước tiến mới.
8 tập đoàn lập 1 công ty
Ông Đào Văn Hưng-Chủ tịch HĐQT EVN cho biết, EVN đã thí điểm cơ chế mua bán điện nội bộ để hình thành thị trường điện cạnh tranh 2 năm qua.
Việc thành lập cty cổ phần mua bán điện là bước đi tất yếu. Cty cổ phần mua bán điện dự kiến có tổng vốn 1.000 tỷ đồng, EVN chiếm 51% vốn; phần còn lại do 7 tập đoàn, Tổng Cty lớn của Nhà nước (Tập đoàn dầu khí, Công nghiệp than - khoáng sản, Tổng Cty Sông Đà, Bưu chính viễn thông...) nắm giữ.
Cty mua bán điện sẽ mua điện từ các nhà máy rồi bán buôn, bán lẻ điện cho các đơn vị. Dự kiến cty này sẽ chỉ tồn tại đến năm 2014.
Theo EVN, mô hình Cty mua bán điện có sở hữu đa dạng sẽ rất năng động, minh bạch, công khai về giá bán, giá mua, qua đó thúc đẩy phát triển nguồn điện cung cấp đủ cho phát triển kinh tế và nhu cầu của người dân.
Hiện, việc mua và định giá bán điện cho người tiêu dùng do EVN quyết định. EVN cho rằng, mức giá này chưa dựa trên giá thành sản xuất và phí truyền tải, do đó đã gây lỗ cho ngành điện và tạo ra lời lãi cho một số ngành kinh tế khác, đồng thời giá điện còn bao cấp cho quá nhiều đối tượng.
Với giá bán điện như hiện nay, nhiều nhà đầu tư không dám bỏ tiền đầu tư vào xây dựng nhà máy. EVN với tư cách là người mua điện vẫn chưa được xã hội thừa nhận là đại diện cho lợi ích của người tiêu dùng.
Các thành viên sáng lập Cty đều đồng tình phương án kinh doanh. Đại diện Ban Dân nguyện của Quốc hội và nhiều ý kiến đồng thuận rằng, thành lập Cty mua bán điện là cần thiết để hình thành thị trường điện theo Luật.
Độc quyền nhà nước thành độc quyền công ty?
Điện là mặt hàng “nhạy cảm”, do đó việc các tập đoàn kinh tế nhà nước góp vốn lập Cty mua bán đã khiến nhiều nhà quản lý tỏ ra quan ngại. Đại diện Văn phòng Chính phủ băn khoăn, đây có phải chỉ là bước chuyển độc quyền nhà nước sang độc quyền doanh nghiệp (DN)?
Nếu chuyển sang độc quyền DN thì có đảm bảo cân bằng giá điện giữa nông thôn và thành thị trong 5 năm tới như chủ trương của Chính phủ?
Ông Nguyễn Mạnh Thắng-Phó Cục trưởng Cục Điều tiết điện lực VN cho biết, Cty cổ phần mua bán điện bên cạnh vấn đề sở hữu không rõ ràng, thì mâu thuẫn quyền lợi của các thành viên như Tập đoàn dầu khí, Công nghiệp than-khoáng sản rất lớn, bởi họ vừa là đơn vị sản xuất điện vừa mua và vừa bán điện.
Theo ông Thắng, Cty mua bán điện này đàm phán mua, bán điện với các DN BOT thì họ sẽ tính toán lại giá bán, ưu đãi về giá mà DN BOT dành cho Chính phủ sẽ không khó giữ được. Ngoài ra kinh nghiệm cho thấy, các DN lập ra theo kiểu này ở nhiều nước đã phá sản sớm.
Ông Thắng cũng kết luận: Chuyển độc quyền nhà nước sang độc quyền DN kiểu tư nhân thế này sẽ khó thực hiện được nhiều mục tiều về giá điện công bằng cho đối tượng nghèo. Người dân ở nông thôn sẽ phải mua điện cao hơn ở thành thị nếu DN chỉ chú ý lợi nhuận.
Nhiều ý kiến khác cũng cho rằng, lập Cty mua bán điện sẽ không cần đến lượng vốn 1.000 tỷ đồng. Ông Đào Văn Hưng lý giải: Ngay việc mua điện của Trung Quốc, EVN cũng phải đặt cọc đến 200 tỷ đồng cho đối tác...
Đề án thành lập Cty mua bán điện của 7 tập đoàn kinh tế sẽ tiếp tục được chỉnh sửa để trình Chính phủ phê duyệt.
