Đức Khổng Tử từ nước Lỗ vào Kinh đô nhà Chu, gặp Lão Tử, một người có học thuyết gần như trái ngược hẳn với mình. Không biết hai người trò chuyện với nhau ra sao, nhưng khi Đức Khổng Tử chuẩn bị về nước Lỗ, Lão Tử đưa chân một đoạn đường; lúc chia tay nói:
- Ta nghe người giàu sang tiễn người thì dùng của cải, người nhân hậu tiễn người thì dùng lời nói. Ta tuy không được giàu sang, nhưng mang tiếng là người nhân hậu, vậy xin tiễn người một lời nói vậy.
Nầy, phàm kẻ sỹ đời nay, những người thông minh, sâu sắc, xét nét mà có khi thiệt mạng đều là kẻ hay chê bai, nghị luận người khác; những người biện bác rộng rãi xa xôi mà có khi khổ đến thân đều là kẻ hay bới móc tội lỗi người ta cả.
Đức Khổng Tử cung kính đáp:
- Xin kính theo lời người dạy!
Anh học trò đi theo Đức Khổng Tử hỏi:
- Con thấy những lời ông ấy nói dường như có ý chê thầy nếu cứ đi chu du các nước để bày định cho vua các nước cái lẽ phải trái thì sớm muộn cũng bị lụy đến thân. Thế nhưng nếu đạo của thầy mà không có những bậc quân vương đưa ra áp dụng thì còn gì giá trị nữa. Vậy mà sao thầy không những không phản đối, lại tỏ ra cung kính nhường ấy?
Đức Khổng Tử nhìn anh học trò, nói:
- Thường ngày ta vẫn dạy các con, rằng: Ai chê ta là thầy ta! Lão Tử tiên sinh chê ta thì ta phải kính trọng ông ấy chứ, có gì lạ đâu!
Trên đường đi, cậu học trò ngẫm nghĩ mãi vẫn không hiểu; tối về nhà bèn kể cho vợ nghe. Vợ bảo:
- Anh rõ thiển cận! Sao không để tâm xem Lão Tử chê Đức Khổng Tử nhưng có khác gì khen ngài là bậc quân tử, không quản nguy hiểm, không sợ lụy đến thân vì lẽ phải trái ở đời... Chê như thế ai chẳng thích.
Anh học trò gật gù:
- Kể mình nói cũng phải! Chả trách trong các cuộc phê bình và tự phê bình, tôi để ý thấy người ta phát biểu thoạt nghe có vẻ rất cương quyết, rất mạnh mẽ, thẳng thắn; nào là phải đấu tranh chống thói này, thói nọ, nào là phải dẹp tệ nạn này, tệ nạn kia v.v... Nhưng ngẫm kỹ, hoá ra toàn những điều chung chung, chẳng động chạm đến ai! Thì ra đấu tranh phê bình cũng dễ thôi!
Vợ anh ta cười:
- Vậy là anh hiểu ra rồi đấy!
