Đoàn tàu chở khách Nevsky Express tuyến Moscow - St Petersburg hôm 27/11 bị đánh bom, khiến gần 30 người thiệt mạng, 100 người bị thương. Theo điều tra ban đầu, kẻ tấn công dường như là những phần tử dân tộc chủ nghĩa cực đoan, Hồi giáo cuồng tín... ở Bắc Caucasus.
Tới chiều qua, website KavkazCenter.com đăng tải đoạn tin: "Theo lệnh Tiểu vương của vương quốc Bắc Caucasus là Dokku Umarov, vụ đánh bom được chuẩn bị và tiến hành cùng với các hoạt động phá hoại khác. Tất cả được lên kế hoạch từ đầu năm với mục đích tấn công hàng loạt địa điểm quan trọng có vai trò chiến lược ở Nga".
Chưa thể xác định độ chính xác của tuyên bố trên bởi công tác điều tra chưa kết thúc. Tuy nhiên, giờ có thể khẳng định mục đích của vụ khủng bố trên. Phó chủ tịch Ủy ban công tác cựu chiến binh của Đuma là ông Frants Klintsevich cho rằng, vụ tấn công trên không phải ngẫu nhiên. Chúng đánh bom đoàn tàu từ Moscow đi Saint-Petersburg, tuyến đường nối hai trung tâm lớn nhất quốc gia, nhằm kích động căng thẳng trong nước, đặc biệt ở vùng Caucasus để giành những lợi ích cá nhân.
Nhiều khả năng kẻ tấn công là phần tử dân tộc chủ nghĩa cực đoan ở Bắc Caucasus
Ở phương diện khác, vụ đánh bom còn cho thấy Nga vẫn chưa bình ổn được miền Nam, đặc biệt là vùng Bắc Caucasus nên bọn khủng bố, cực đoan mới có thể hoành hành không chỉ tại địa phương mà còn "Bắc tiến", đánh bom ngay gần Thủ đô Moscow.
Bom nổ ở phương Bắc, kíp nổ ở phương Nam
Không phải tới khi vụ nổ bom tàu Nevsky Express xảy ra hôm 27/11 thì mọi người mới biết về bọn khủng bố, ly khai...ở Bắc Caucasus bởi từ lâu, vùng này thường xuyên xảy ra các vụ đánh bom, bắn giết, ám sát... Và trước vụ hôm 27/11, chúng còn gây ra nhiều tội ác ở ngay tại Moscow, như vụ khủng bố ngày 23/10/2002.
Tuy nhiên, sau nhiều nỗ lực, nhà chức trách trung ương ở Moscow lẫn chính quyền địa phương tới nay chưa thể ổn định tình hình bởi đây là khu vực có nhiều lợi ích đan xen, cũng như có nhiều bất ổn nội tại khó lòng xử lý.
Umarov tự phong là thủ lĩnh của Tiểu vương quốc Caucasus, nhóm ly khai đã và đang tìm cách thống nhất nhiều nhóm phiến quân ở Bắc Caucasus để tách khỏi Nga, áp dụng luật Hồi giáo Sharia ở khu vực này.
Theo Le Monde, nguyên nhân đầu tiên chính là việc Moscow phạm phải sai lầm chiến lược: khinh thường địch. Dù ngày 15/4, Nga tuyên bố chấm dứt chiến dịch chống khủng bố tại nước Chechen này nhưng cuộc chiến Chechen trên thực tế vẫn chưa kết thúc.
Nói cách khác, Moscow quá vội vã trong việc rút quy chế xung đột tiềm tàng ở khu vực này, triệt thoái một phần lực lượng đồn trú ở Grozny với niềm tin chắc chắn rằng, chiến tranh đã kết thúc và giờ là thời điểm vùng đất này mở cửa cho khách du lịch. Chính tính toán sai này khiến những "thỏi than hồng xung đột đang âm ỉ" có cơ hội bùng cháy, lan sang nhiều nước cộng hòa tự trị láng giềng.
Bọn cực đoan đe dọa miền Nam nước Nga Ngày 23/10/2002, bọn khủng bố Chechen bắt giữ 850 con tin tại một nhà hát đông người ở Moscow và yêu cầu rút các lực lượng Nga ra khỏi Chechen. Sau hai ngày rưỡi thương lượng bất thành, Spetsnaz (lực lượng đặc biệt của Nga) tấn công toà nhà. Tất cả 42 kẻ khủng bố bị tiêu diệt, 129 con tin thiệt mạng. Chúng tuyển chọn trong đám thanh niên thất nghiệp, sinh ra trong cuộc chiến tranh Chechen đầu tiên. Bọn đầu sỏ không huấn luyện "tân binh" kỹ, chiến thuật chiến trận nhưng lại "nhồi vào đầu" họ tư tưởng cực đoan, biến hàng nghìn người thành những kẻ mù quáng, sẵn sàng tử vì đạo. Những kẻ quá khích này đáng lo ngại đến mức mà chính Tổng thống Medvedev yêu cầu các đại diện Hồi giáo ôn hòa kiểm soát chặt hơn các sinh viên du học ở các trường Hồi giáo tại Arab Saudi để khi trở về, không mang theo thứ Hồi giáo "xa lạ với đạo Hồi truyền thống trên đất nước Nga". Nhiều thanh niên bị lôi kéo, trở thành kẻ quá khích Chưa dừng lại ở quân số đông, tư tưởng "cuồng loạn", những kẻ quá khích này còn được "hà hơi tiếp sức" bởi những thế lực bên ngoài, trong đó có cả sự góp mặt của một số nước phương Tây. Ủng hộ ý kiến này, một lãnh đạo vùng Caucasus là Tổng thống Chechen Ramzan Kadyrov cáo buộc Mỹ đang nỗ lực phá hoại nước Nga bằng cách gây căng thẳng, xung đột trong các nước cộng hòa ở vùng Bắc Caucasus thuộc Nga. Ông Kadyrov cho rằng, tác giả của các vụ tấn công trong vùng không chỉ là các phần tử Hồi Giáo cực đoan, mà còn có cả bàn tay của Mỹ. Ông Kadyrov tuyên bố: “Mỹ đang phá hoại sự toàn vẹn lãnh thổ của Nga. Không phải Hồi Giáo mà Mỹ đang gây ra những bất ổn tại Nga”. Mỹ muốn làm Chechchen rối loạn, qua đó khiến Nga bất ổn theo. Nạn tham nhũng làm xói mòn cơ quan quyền lực địa phương Đến ngay cả Tổng thống Nga Dmitry Medvedev cũng phải thừa nhận, tỷ lệ thất nghiệp cao, nạn tham nhũng tràn lan và sự thiếu tin tưởng vào chính quyền là nguồn gốc của bạo lực. Sau hơn 10 năm đổ rất nhiều xương máu ở Bắc Caucasus, đặc biệt là Chechen, Moscow chưa thể bình định vùng đất này và ngày nay, tình hình có dấu hiệu còn bất ổn hơn cả trước. Chuyện xe chứa đầy bom phát nổ, bọn quá khích tấn công hàng loạt địa điểm công cộng, chính quyền tham nhũng...viết nên thông điệp hết sức rõ ràng: Caucasus chưa và sẽ không sớm hòa bình. Vụ đánh bom tàu Nevsky Express có thể chưa phải tội ác cuối cùng.
Đồng tình với ý kiến trên, Phó chủ tịch Ủy ban công tác cựu chiến binh của Đuma là ông Frants Klintsevich cho rằng: "Nhiều phần tử Hồi giáo cực đoan đang ở Nga nhận được sự ủng hộ và tài trợ của nước ngoài. Một trong những nhiệm vụ chính của chúng là gây mất ổn định tình hình và phá hoại uy tín của đất nước”.
Tuy nhiên, dù nói ngược nói xuôi, dù đổ tội ra bên ngoài, thì chính quyền địa phương cũng không thể "phủi sạch" mọi trách nhiệm bởi dù sao họ cũng là cơ quan quản lý. Họ dù không trực tiếp tạo ra bọn khủng bố nhưng đã góp phần xây dựng môi trường cho chúng lớn lên: nạn thất nghiệp cao, nghèo đói phổ biến, cũng như việc quan chức tham nhũng, "xa dân", cửa quyền, cảnh sát lạm dụng bạo lực...
