...Từ mình để nói về bạn bè trong giới làm nhạc, những trao đổi cởi mở của nhạc sỹ Đỗ Hoà An với phóng viên Báo Quảng Ninh đã cho thấy nhiều góc nhìn khá sát thực về âm nhạc Quảng Ninh hôm nay.
- Có ý kiến cho rằng, sự nghiệp âm nhạc của anh được như hiện nay là vì anh có một ưu thế lớn, đó là làm việc trong môi trường liên quan tới nghệ thuật. Anh nghĩ gì về điều này?
+ Đúng như thế thật! Tôi trưởng thành từ một nhạc công, có thể nói đây cũng là con đường đi lên của nhiều nhạc sỹ hiện nay. Lợi điểm của tôi là học hành ở Hà Nội, từng công tác ở đoàn Ca múa của tỉnh, giờ lại công tác ở trường Cao đẳng Văn hoá Nghệ thuật - Du lịch Hạ Long. Môi trường đó có đầy đủ các điều kiện thuận lợi cho một nhạc sỹ làm tốt vai trò của mình như phòng thu, dàn nhạc với nhiều loại nhạc cụ, ca sỹ biểu diễn v.v... Tôi vừa viết nhạc lại vừa biết cách phối khí để cho ca khúc ra đời đúng theo ý tưởng của mình. Những người cộng tác với tôi cũng từng là học trò, hoặc đã có sự quen biết từ lâu.
Âm nhạc khó hơn các lĩnh vực khác, từ sáng tác chuyển sang thu thanh, làm đĩa để phổ biến âm nhạc ấy đến công chúng là cả một vấn đề. Đây chính là cái khó cho đa phần các nhạc sỹ Quảng Ninh. Để có một sáng tác, phải có đầu tư, chí ít cũng một vài triệu đồng/ca khúc mà cũng còn khúc mắc nhiều thứ, rồi nếu mà thuê ca sỹ nổi tiếng theo yêu cầu thị trường thì cái giá có thể cao hơn rất nhiều. Anh em nếu ai mạnh thực sự về kinh tế thì cứ bỏ tiền ra mà thu ca khúc nhưng số ấy của Quảng Ninh ít lắm, đa phần anh em nhiệt tình nhưng khả năng kinh phí thấp. Họ hay đưa bài hát cho tôi, nhờ thu tại hội trường kiểu thủ công ngày xưa, hoàn toàn nhờ người hát hộ, nhờ nhạc công, rẻ nhất là đánh một cây ghi ta rồi thu thì cũng mất khoảng 500.000đ/ca khúc mà mình cũng phải chỉnh sửa cho nó vuông vắn, ra đúng chất - điều mà nếu chỉ thuần tuý viết anh em khó mà hình dung được.
Rồi nếu làm một đêm nhạc thì ai sẽ đầu tư để có 70-80 triệu đồng cho các chi phí. Chẳng lẽ, cả cuộc đời làm nhạc, tổ chức một đêm nhạc không phải là ước mơ đáng có của một nhạc sỹ hay sao?
- Cũng có ý kiến cho rằng, âm nhạc của anh còn có thể phát triển hơn nữa nếu không đi vào “sáng tác phong trào” nhiều như thế. Theo anh, sự gắn bó của người làm nhạc với phong trào nghệ thuật quần chúng có cái gì lợi và chưa lợi?
+ Khi nền kinh tế phát triển, một số ngành nghề phát triển, họ sẽ đầu tư nhiều hơn vào văn nghệ. Họ lấy vào những giọng hát tốt, lấy cả nhạc công, nuôi dưỡng phong trào. Khi đó, họ muốn có những bài hát viết riêng về đơn vị. Đó là điều kiện cho mỗi anh em làm nhạc sáng tác. Viết cho ngành mà có những bài đạt tới đỉnh cao nghệ thuật là rất khó, chí ít thì nó cũng bị hạn chế về đề tài mà. Tất nhiên, những ngành đã có đầu tư lớn cũng có những ca khúc hay như Bưu điện, Than...
Với tôi, từ việc viết cho phong trào đó, tôi tích luỹ tư liệu, có những ý tưởng dẫn đến các sáng tác riêng không hát ở hội diễn nào cả. Đầu tư cho các ca khúc này gần như chỉ để... chơi thôi, tự mình có những thể nghiệm mới cho mình. Phải có những khoản tiền tích luỹ, trong đó có việc tích luỹ từ những sáng tác phong trào, để dành cho những thứ như thế, may chăng mới có được đỉnh cao, có những tác phẩm để đời. Phong trào là lợi thế của Quảng Ninh. Nhạc sỹ sống ở phong trào, lấy phong trào để nuôi đỉnh cao. Bạn để ý mà xem, mỗi hội thi tôi hay có vài ca khúc nhưng thể nào cũng có một bản nhạc múa - thứ phải đầu tư nhiều hơn về chất xám - đây là thứ không phải nhạc sỹ nào cũng làm được.
- Anh nghĩ thế nào về môi trường âm nhạc của Quảng Ninh? Dường như biểu diễn có nhiều những giọng ca thành công hơn sáng tác?
+ Có thể nói, âm nhạc Quảng Ninh phát triển lên nhờ có nhiều những giọng hát hay. Từ những giọng hát ấy đã thúc đẩy các nhạc sỹ phát triển hoạt động âm nhạc. Như bản thân tôi mà thấy một giọng hát hay là tìm đến ngay để sau đó còn nhờ hát các ca khúc của mình. Đó là điều rất quan trọng. Bản thân tôi viết nhạc cho từng ca sỹ, sáng tác nhạc phụ thuộc vào sự hưng phấn với từng chất giọng của ca sỹ. Nhìn rộng ra những thị trường âm nhạc lớn của cả nước thì thấy nhiều nhạc sỹ cũng sáng tác như vậy, nhiều ca sỹ chỉ hát ca khúc của một nhạc sỹ mà thôi.
Quảng Ninh có nhiều vốn để nuôi dưỡng nguồn các nhạc sỹ. Riêng âm nhạc bé nhỏ hơn rất nhiều so với ca nhạc. Cả tỉnh hiện chỉ có 9 nhạc sỹ hội viên Hội Nhạc sỹ Việt Nam mà tên tuổi chưa phải đã lớn. Nhưng kể về giải thì riêng năm 2008 vừa qua đã đạt cả giải nhất, nhì, ba, khuyến khích của Công đoàn Việt Nam... Thế là quá yên tâm, nên động viên anh em. Nhưng chúng ta cũng nên như thế nào để những nhạc sỹ phát triển tốt hơn. Như có những CLB âm nhạc, hay Hội VHNT tỉnh có một hội trường cho anh em báo cáo tác phẩm mới, để hoạt động, có một cách tổ chức nào đó để gây hứng khởi cho anh em. Rồi mảng biểu diễn, riêng về hội viên cũng có hàng trăm người, liệu họ có được tập huấn không, mời ai về dạy hát... Đó là một câu hỏi cho những người làm tổ chức.
- Giới làm nhạc Quảng Ninh từng tự hào khẳng định Âm nhạc Quảng Ninh đi được trên hai chân của mình là thanh nhạc và khí nhạc...?
+ Thử nhìn lại xem, những khí nhạc đó gần như đều là những bài báo cáo tốt nghiệp của các nhạc sỹ! Còn ở Quảng Ninh, các tác phẩm đó bán ở đâu, biểu diễn ở đâu được để mà phát triển. Không có khả năng để phát triển nhạc khí ở Quảng Ninh. Lấy ví dụ, ca cảnh với 45 phút biểu diễn chỉ bán được khoảng chục triệu trong khi đó một ca khúc hát chỉ trong 5-7 phút cũng được trả tương đương. So về công sức bỏ ra như thế thì ai dại gì đi viết ca cảnh(?) Mà ca cảnh cũng chỉ lác đác có người mua thôi thì các bản concerto, giao hưởng ai mua? Ai viết nhạc khí mà sống được ở Quảng Ninh?
Nhạc khí đúng là rất nên phát triển nhưng với thực tế hiện nay thì rất khó khăn.
- Âm nhạc Quảng Ninh dường như chưa vươn xa tới thị trường âm nhạc cả nước, hiện nay đang có những xu thế, những dòng chảy cách tân mạnh mẽ, theo anh là vì lý do gì?
+ Âm nhạc của chúng ta phát triển không đồng đều, chủ yếu viết theo dòng nhạc nhẹ, nhạc pop nhiều hơn đôi khi có rock nhưng thành dòng thì không có vì không đủ điều kiện... Việc vươn ra với cả nước thì có nhiều lý do mà tính địa phương hoá trong chủ đề, đề tài ca khúc của Quảng Ninh cũng là một hạn chế. Bạn có thấy khi hát ở những nơi khác Quảng Ninh, nhiều ca khúc hay bỗng trở nên lạc lõng(?). Thêm nữa là mối quan hệ giao lưu quảng bá về âm nhạc với các địa phương, cả nước ít quá. Như Hạ Long biển nhớ của tôi 20 năm sau khi sáng tác mới được biết đến rộng rãi, trước đó thậm chí nó còn bị gạt khỏi các giải thưởng. Còn như Mặt trời trên Khuê Văn Các vừa qua có giải đấy, hát hàng chục lần rồi vẫn thấy tan biến đi...
- Anh đánh giá thế nào về lớp nhạc sỹ trẻ của Quảng Ninh hiện nay? Liệu họ có đưa được âm nhạc Quảng Ninh hoà nhập cùng cả nước, vượt thế hệ đàn anh của mình không?
+ Tin tưởng là họ có tài năng nhưng phải phấn đấu, cần xả thân vào, chấp nhận cả những hy sinh, đầu tư nhiều hơn nữa cho âm nhạc. Một kinh nghiệm cho thấy sóng từ phong trào, phong trào sẽ dạy dỗ chúng ta nhiều thứ, để thấy thêm nhiều thứ để viết. Anh em nhạc sỹ trẻ cần năng động và viết nhiều hơn nữa để mong sao trong đó sẽ đọng lại được một vài bài hay.
- Xin cảm ơn nhạc sỹ về cuộc trò chuyện này!
