Từ năm 2005 đến nay, trong khai thác đá trên địa bàn tỉnh, tuy không có vụ tai nạn lao động nào đặc biệt nghiêm trọng, làm chết và bị thương nhiều người cùng một lúc, song tính ra vẫn có tới 8 vụ gây chết người, chiếm tỷ lệ 3,8% về số vụ và 3,0% về số người chết so với tổng số vụ tai nạn lao động chết người và tổng số người chết do tai nạn lao động nói chung trên địa bàn tỉnh.
Điều này cho thấy nguy cơ rủi ro trong lĩnh vực sản xuất này không nhỏ và cần thiết phải thắt chặt hơn nữa công tác đảm bảo an toàn lao động... Theo thống kê của Sở LĐ-TB&XH, hiện toàn tỉnh có 49 tổ chức được cấp phép khai thác đá. Trong đó 33 khu vực đang hoạt động, 16 khu vực khác đang tạm dừng khai thác hoặc đang giải phóng mặt bằng chuẩn bị khai thác. Các đơn vị khai thác đá chủ yếu tập trung dày đặc nhất ở huyện Hoành Bồ với 21 đơn vị, còn lại nằm ở Uông Bí, Đông Triều, Hạ Long, Cẩm Phả, Yên Hưng, Tiên Yên, Ba Chẽ. Điều đáng mừng là qua kiểm tra, tất cả các đơn vị trên đều có đủ hồ sơ pháp lý cần thiết, như giấy phép khai thác khoáng sản, giấy sử dụng vật liệu nổ công nghiệp, thiết kế thi công, báo cáo tác động môi trường... Ngoài ra các đơn vị đều có bộ phận làm công tác an toàn vệ sinh lao động; phân công người chỉ huy nổ mìn và lập hộ chiếu khoan nổ mìn; trang bị phương tiện bảo vệ cá nhân; kiểm định đăng ký máy, thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn lao động; xây dựng hệ thống các quy định liên quan đến an toàn vệ sinh lao động. Nhiều đơn vị đã từng bước trang bị cơ sở vật chất hiện đại trong khai thác. Thời điểm hiện nay các đơn vị khai thác đá Phú Cường, Thu Hiền, Hương Phong, Phương Nam v.v.. đều đã áp dụng các máy khoan đường kính lớn, máy xúc thuỷ lực, máy bỏ đá, máy nghiền công suất lớn, không chỉ tăng năng suất mà còn nâng cao mức độ đảm bảo an toàn cho người lao động. Đặc biệt 3 Công ty CP chuyên khai thác đá vôi làm nguyên liệu cho sản xuất xi măng là Thăng Long, Cẩm Phả và Hạ Long đều không chỉ có thiết bị hiện đại mà còn tiến hành khai thác có quy hoạch, biểu hiện ở việc tiến hành đầu tư xây dựng cơ bản, mở đường lên núi, bạt ngọn tạo tầng... Có thể nói việc chuẩn bị đầy đủ trang thiết bị, quy trình kỹ thuật và những điều kiện cần thiết khác về khai thác đá là điều kiện tiên quyết trong việc đảm bảo an toàn lao động trong sản xuất. Thế nhưng mức độ đảm bảo an toàn đến đâu, việc xảy ra những tai nạn lao động rủi ro thực tế lại phụ thuộc chủ yếu vào ý thức chấp hành quy định của các đơn vị khai thác. Theo đánh giá của Phòng Thanh tra, Sở LĐ-TB&XH, hiện vẫn còn những đơn vị mặc dù có hồ sơ thiết kế song chỉ mang tính hình thức, chủ yếu phục vụ cho việc cấp phép khoáng sản chứ chưa thực sự nhằm lập kế hoạch khai thác, áp dụng biện pháp thi công, chỉ đạo sản xuất hằng kỳ. Như đã biết, kỹ thuật thi công khai thác đá chủ yếu là chia tầng nhỏ, khai thác theo lớp đứng hoặc lớp xiên, trình tự khai thác từ trên xuống dưới, từ ngoài vào trong. Qua những đợt kiểm tra gần đây cho thấy các đơn vị khai thác đã trên địa bàn tỉnh mặc dù không có hiện tượng khai thác “ngược” như đã diễn ra ở một vài mỏ ở các tỉnh bạn, song vẫn còn không ít các đơn vị không chủ động mở đường lên núi, bạt ngọn tạo tầng hoặc có, song không hoàn chỉnh. Các thông số khai thác như chiều cao tầng, chiều rộng mặt tầng bảo vệ, góc nghiêng sườn tầng, góc nghiêng bờ mỏ v.v.. chưa đảm bảo so với thiết kế; một số vị trí còn hiện tượng bị chập, đá treo chưa được xử lý triệt để. Số đơn vị tiến hành đo đạc, lập bản đồ hiện trạng khai thác chỉ chiếm 40%. Tất cả những điều đó làm gia tăng nguy cơ xảy ra hiện tượng sạt lở tầng, đá lăn và dễ dẫn đến tai nạn đáng tiếc. Ngoài ra còn có đơn vị khai thác vượt sản lượng so với công suất thiết kế, như Xí nghiệp đá Phương Đông, Công ty CP Phương Mai. Riêng công tác quản lý, sử dụng vật liệu nổ công nghiệp ở một số mỏ, mặc dù có lập hộ chiếu khoan nổ mìn, tuy nhiên chất lượng chưa đảm bảo, khi đưa vào sử dụng không hợp lý về vị trí ẩn nấp, vị trí khởi nổ và khoảng cách an toàn. Đây cũng là một nguy cơ lớn trong mất an toàn lao động tại các mỏ đá... Theo một đánh giá của Bộ LĐ-TB&XH mới đây, với gần 50 đơn vị khai thác đá trên địa bàn đã và đang hoạt động, tổng công suất khai thác lớn thì số vụ tai nạn chết người xảy ra như đã biết không lớn, Quảng Ninh vẫn không nằm trong danh sách báo động về tình trạng mất an toàn trong khai thác đá của cả nước. Mặc dù vậy các cơ quan chức năng không hề lơ là chủ quan, mà ngược lại luôn tăng cường công tác, kiểm tra giám sát vệ sinh, an toàn lao động trong lĩnh vực này. Năm 2008 Sở LĐ-TB&XH đã phối hợp kiểm tra 16 đơn vị, trong đó xử phạt 8 đơn vị và kiên quyết yêu cầu thực hiện 158 kiến nghị; năm 2009 kiểm tra 8 đơn vị, yêu cầu thực hiện 30 kiến nghị; năm 2010 kiểm tra 12 đơn vị, xử phạt 6 đơn vị và yêu cầu thực hiện 67 kiến nghị. Mới đây, ngay sau vụ tai nạn nghiêm trọng tại mỏ đá Lèn Cờ (Nghệ An), các ngành chức năng tỉnh cũng đã nhanh chóng phối hợp tiến hành thanh kiểm tra toàn diện các đơn vị khai thác đá trên địa bàn. Sau gần một tháng triển khai, đến nay đã có những đánh giá xác thực nhất về hiện trạng đảm bảo vệ sinh, an toàn lao động ở các đơn vị khai thác đá. Qua đây đã đưa ra những đề xuất, kiến nghị kịp thời với UBND tỉnh về việc đảm bảo an toàn lao động trong khai thác khoáng sản làm vật liệt xây dựng. Đồng thời đợt thanh kiểm tra này cũng xúc tiến việc đẩy mạnh an toàn tại các công trường khai thác. Số liệu thống kê cho thấy ngay sau đó hầu hết các đơn vị đều nghiêm chỉnh thực hiện đầy đủ các kiến nghị, bổ sung trang thiết bị, chấn chỉnh lại quy cách khai thác... Cuối tháng 5 vừa qua UBND tỉnh đã có văn bản tăng cường công tác quản lý nhà nước đối với các hoạt động khai thác đá trên địa bàn. Trong đó phân định rõ trách nhiệm trong hoạt động quản lý khai thác đá. Theo ông Lê Văn Sử, Chánh Thanh tra, Sở LĐ-TB&XH, đây sẽ là một trong những cơ sở quan trọng đẩy mạnh công tác quản lý, tăng cường phòng, tránh và kìm chế tình trạng vi phạm an toàn lao động trong khai thác đá, tránh xảy ra những vụ tai nạn đau lòng. Có thể thấy hoạt động của các cơ sở khai thác đá không chỉ đáp ứng về nhu cầu vật liệu xây dựng các công trình và nguyên liệu cho sản xuất xi măng mà còn góp phần phát triển kinh tế - xã hội, tạo việc làm và thu nhập cho đông đảo lao động trên địa bàn. Tuy nhiên, đây cũng là lĩnh vực ẩn chứa nhiều nguy cơ xảy ra tai nạn lao động. Bởi vậy bên cạnh việc tăng cường công tác quản lý của nhà nước, của các cơ quan chức năng, bản thân các đơn vị khai thác cũng phải đảm bảo các điều kiện an toàn lao động. Và trên hết, cần nghiêm chỉnh thực hiện các quy định về công tác an toàn lao động nói chung, đặc thù trong khai thác đá nói riêng.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đặng Huy Hậu (thứ 2, phải sang) kiểm tra công tác ATLĐ tại Xí nghiệp đá Phú Cường (tháng 4-2011).
