APEC hợp tác Công - Tư để chống tham nhũng

Từ đề xướng của Việt Nam, các nền kinh tế APEC nêu quan điểm mới: Tạo quan hệ hợp tác chặt chẽ giữa khu vực công và tư để chống tham nhũng

Xem khu vực tư nhân là đối tác chống tham nhũng  

Trong khuôn khổ SOM 3, ngày 9-9 đã diễn ra cuộc hội thảo rất đáng chú ý với chủ đề: "Đối thoại Công - Tư về phòng chống tham nhũng và đảm bảo minh bạch trong các giao dịch thương mại". Tham dự cuộc đối thoại là các quan chức Chính phủ, các nhà hoạch định chính sách, các học giả, nhà nghiên cứu và đại diện của cộng đồng doanh nghiệp trong khu vực APEC.

Theo TS Vũ Phạm Quyết Thắng, Phó Tổng Thanh tra Chính phủ, cuộc hội thảo này được tiến hành dựa trên cơ sở một dự án có cùng chủ đề do VN đề xuất.  

Ông Thắng nêu rõ: "Qua tổ chức hội thảo, VN mong muốn tạo cơ hội tốt để các chuyên gia đến từ khu vực Công và Tư của các nền kinh tế APEC có thể trao đổi ý kiến, kinh nghiệm về các biện pháp hữu hiệu nhằm thúc đẩy hợp tác công - tư để giảm thiểu chi phí giao dịch thương mại thông qua công tác chống tham nhũng.

Đồng thời hỗ trợ các nền kinh tế thành viên đang phát triển của APEC bằng cách củng cố các biện pháp cụ thể nhằm thúc đẩy hợp tác công - tư toàn diện trong công cuộc đấu tranh chống tham nhũng và kêu gọi đóng góp của khu vực tư nhân để xác định các bước đi tiếp theo tiến tới xoá bỏ tham nhũng và đảm bảo minh bạch trong các giao dịch thương mại".

Tại hội thảo, Giáo sư Keith Henderson (ĐH Luật Washington, Trưởng Ban Tư vấn các nguyên tắc luật pháp của kế hoạch hành động chống tham nhũng và đảm bảo minh bạch của APEC) cho hay, qua 13 năm tham gia các dự án chống tham nhũng ở Mỹ và nhiều nơi khác trên thế giới như Trung Quốc, Pháp..., ông nhận ra ở nhiều nơi, tuy các luật về phòng chống tham nhũng được thông qua nhiều song việc thực thi lại không đầy đủ. Quá trình tư nhân hoá đang diễn ra nhưng quan hệ mù mờ giữa công - tư đã khiến nảy sinh nạn tham nhũng và tạo nên những bước thụt lùi.

Từ cuối thập niên 90, Tổ chức hợp tác kinh tế và phát triển (OECD) đã đưa vào chương trình nghiên cứu về tình trạng tham nhũng trong khu vực tư. Chính xuất phát từ đây đã làm tăng tham nhũng trong khu vực công và làm tăng chi phí trong giao dịch thương mại. OECD cho rằng, cần xác định hình thức tham nhũng trong khu vực này dựa trên các công ước của Liên hợp quốc về chống tham nhũng.

Gần đây, OECD nhận ra có thể hình thành những sự hợp tác toàn cầu về chống tham nhũng với sự phối hợp chặt chẽ giữa các quốc gia và các tổ chức quốc tế. OECD cho rằng đã đến lúc đưa ra những công việc mới, xem khu vực tư nhân là đối tác để hình thành các mối quan hệ với khu vực công trong phòng chống tham nhũng.

Hiện đã có cơ sở hạ tầng về pháp lý quốc tế để chống tham nhũng. Vấn đề là cần có những công cụ cần thiết, hiện đại để đẩy mạnh lĩnh vực này, chống bóp méo môi trường kinh doanh. Trong đó, cần cải cách thể chế điều phối khu vực tư nhân. Phải có những nghiên cứu cụ thể về khuôn khổ thực tiễn tốt nhất về phát triển khu vực tư nhân, minh bạch hoá trong công tác thông tin, đối thoại công khai... Từ đó đưa khu vực tư nhân đến gần hơn với khu vực Nhà nước trong chống tham nhũng.

GS Keith Henderson nhấn mạnh, cần xây dựng lòng tin và các chuẩn mực, điều tra rõ những sự mất cân đối, hình thành một cách chặt chẽ hệ thống giám sát cả Chính phủ lẫn phi Chính phủ từ dưới lên. Tạo nên cơ chế xây dựng sự nhất trí trong liên minh chống tham nhũng giữa Nhà nước và tư nhân.

Để làm được điều đó, phải xây dựng khuôn khổ pháp lý rõ ràng, rành mạch về đối tượng, chính sách thực thi, có cơ chế kiểm toán để ngăn chặn nạn hối lộ từ bên trong. Đặc biệt, với các cơ quan Nhà nước có liên quan vấn đề tài chính, cần có cơ chế để có thể đưa ra lượng tài chính mà Nhà nước có thể tiết kiệm thông qua chống tham nhũng.

Ông cũng khuyến nghị khu vực Nhà nước và tư nhân cần ủng hộ những cải cách đem lại sự độc lập về tư pháp. Đây là vấn đề quan trọng nhằm ngăn chặn sự bất bình đẳng trong thực thi luật pháp chống tham nhũng. Đồng thời, cần thiết có sự đối thoại giữa doanh nghiệp và cơ quan nhà nước về chống tham nhũng. Tuy nhiên, thực tế cho thấy từng doanh nghiệp đơn lẻ không muốn đóng vai trò "lãnh đạo" để rồi phải đứng đầu "chiến tuyến" trên lĩnh vực này. Do vậy, cần hình thành các hiệp hội doanh nghiệp để làm cầu nối hữu hiệu cho các cuộc đối thoại công - tư về chống tham nhũng.

Một vài kinh nghiệm thực tiễn

Phó TGĐ Cơ quan hợp tác quốc tế của Bộ Giám sát Trung Quốc Kong Xiangren nêu lên kinh nghiệm: Ở Trung Quốc đã thành lập Nhóm Lãnh đạo Trung tâm chống hối lộ bao gồm lãnh đạo của 22 cơ quan chính phủ trung ương liên quan. Nhóm lãnh đạo này đã nghiên cứu, chỉ ra những nguyên nhân, đặc điểm, quy luật của nạn hối lộ trong kinh doanh. Từ đó rà soát, chỉnh đốn những quy định không phù hợp, vi phạm chuẩn mực trong kinh doanh. Cải cách hệ thống chính sách để tăng khả năng giám sát, quản lý, thúc đẩy nền văn hoá kinh doanh lành mạnh.

Trung Quốc có cơ chế ngắn hạn và dài hạn nhằm ngăn ngừa nạn tham nhũng trong giao dịch thương mại. Trong đó tập trung vào các lĩnh vực như xây dựng, chuyển nhượng đất đai, giao dịch về sở hữu tài sản, kinh doanh thuốc, chi tiêu Chính phủ, khai thác tài nguyên... Đồng thời xử lý kiên quyết những trường hợp hối lộ trong thương mại, nhất là đối với công chức nhà nước.

Chính phủ Trung Quốc cũng chủ trương mở các đường dây nóng, các trang web, tổ chức các diễn đàn, các cuộc thảo luận... về chống tham nhũng. Từ đó, rất nhiều vụ nổi cộm về giao dịch thương mại không hợp lệ đã bị phát hiện. Chỉ từ tháng 8-2005 đến tháng 6-2006, tại tỉnh X. của Trung Quốc đã có 6.972 vụ hối lộ trong kinh doanh bị phát hiện (trong đó có 1.602 trường hợp liên quan đến cán bộ Nhà nước) với số tiền lên đến 1.963 tỉ nhân dân tệ. Phần lớn các vụ này đều do công chúng phát hiện.

Một vấn đề quan trọng là phải giải quyết tốt mối quan hệ giữa chống tham nhũng và quản lý Chính phủ lành mạnh. Cùng với đẩy mạnh giám sát các nhà quản lý doanh nghiệp, Chính phủ Trung Quốc cũng chỉ rõ những vị trí quyền lực trong bộ máy nhà nước các cấp có thể dẫn đến tham nhũng, hối lộ để mọi người dân đều biết và giám sát. Trong khi đó, chính Uỷ ban toàn quốc về doanh nghiệp Trung Quốc cho xuất bản cuốn sách nói về 15 vụ hối lộ "tiêu biểu" trong kinh doanh, gây nên phản ứng mạnh mẽ trong toàn quốc và càng làm tăng quyết tâm phòng chống tệ nạn này.

Đại diện khu vực tư nhân cũng chia sẻ những kinh nghiệm quan trọng. Ông Ho Wah Lee, Giám đốc bộ phận Tư vấn Rủi ro của Tập đoàn kiểm toán KPMG trình bày về sự chủ động và cam kết tham gia của khu vực tư nhân vào cuộc chiến chống tham nhũng. Theo đó, KPMG đã xây dựng những biện pháp chống lại các hiện tượng tiêu cực liên quan đến tham nhũng có thể xảy ra trong doanh nghiệp của mình, ví dụ như xây dựng bộ quy tắc xử sự áp dụng đối với các nhân viên, có cơ chế khuyến khích việc tố cáo tiêu cực. Hiện Singapore đang nghiên cứu việc xây dựng một đạo luật riêng về tố cáo tiêu cực.

Dưới sự chủ tọa của tiến sỹ Joachim Pohl - Điều phối viên Dự án Sáng kiến chống tham nhũng của ADB và OECD, các đại biểu sôi nổi thảo luận vai trò của xã hội dân sự trong chống tham nhũng với phần chia sẻ kinh nghiệm trong lĩnh vực này của Hàn Quốc. Các đại biểu cũng rất quan tâm đến phần trình bày của ông Trương Phước Anh, Chủ tịch Hiệp hội các Doanh nghiệp trẻ Đà Nẵng, về những khó khăn và cản trở trong kinh doanh ở VN.

Trong đó diễn giả nêu một loạt các bất cập trong các lĩnh vực thuế, vận tải, nhà đất, sự thiếu vắng các chế tài cần thiết đối với các chủ đầu tư và nhà thầu là doanh nghiệp nhà nước khi những đơn vị này không thực hiện đúng hợp đồng, những doanh nghiệp “sân sau” của lãnh đạo các cơ quan và doanh nghiệp nhà nước, và những hành động tiêu cực của cán bộ các cơ quan công quyền.

Một đại biểu Peru cho rằng, các nền kinh tế thành viên APECđang ở thời điểm tốt nhất để tiến hành hợp tác giữa khu vực công - tư trong chống tham nhũng. Năm 2003, các nền kinh tế thành viên APEC đã bày tỏ quyết tâm chống tham nhũng. Năm 2004, khu vực tư tiếp tục thể hiện quyết tâm chống tham nhũng trong cả khu vực công và tư.... Nên phối hợp các chương trình này lại và thể hiện ở mức độ cao hơn: chống tham nhũng ở cả khu vực công và tư.

Theo đại biểu này, APEC nên sử dụng cuộc hội thảo lần này tại VN để tiến xa hơn, xây dựng các hình thức cam kết chống tham nhũng, xem đó là trách nhiệm của doanh nghiệp, các định chế tài chính quốc tế lẫn Chính phủ chứ không chỉ là trách nhiệm của Chính phủ.

Với tư cách nước chủ nhà, ông Vũ Phạm Quyết Thắng nhấn mạnh: "Chúng tôi hy vọng qua đối thoại, các công chức Chính phủ, các nhà hoạch định chính sách sẽ có cơ hội hiểu rõ và sâu hơn về những thành tựu APEC đã đạt được, những tồn tại cần giải quyết trong lĩnh vực chống tham nhũng và đảm bảo minh bạch. Bên cạnh đó, họ còn có thể được nghe những khuyến nghị về các biện pháp chống tham nhũng hiệu quả nhất từ cộng đồng doanh nghiệp. Từ đó có thể đưa ra chính sách phù hợp nhất với sự phát triển của từng nền kinh tế!".

Theo Giáo sư Keith Henderson, trong những năm gần đây, VN có nhiều tiến bộ trong phát triển khu vực tư. Tuy vẫn còn ở giai đoạn đầu song nhiều kinh nghiệm mà VN thu được trên tiến trình này rất đáng học hỏi. Ông nhấn mạnh: "VN đang có nhiều tiến bộ trong phòng chống tham nhũng và quản trị cộng. Đặc biệt, VN có vai trò dẫn đầu trong bàn đàm phán của khu vực về lĩnh vực công - tư!". Ông cũng cho hay, ở châu Á đang nổi lên một số mô hình cải cách thành công ở khu vực tư nhân với nhiều giải pháp quan trọng nhằm tăng cường môi trường đầu tư, bảo vệ các nhà đầu tư như Hồng Kông, Thái Lan, Indonesia, Philippines, VN... Riêng VN và Philipines đã ký thoả thuận tương trợ tư pháp và hiệu lực các bản án, góp phần tích cực cho minh bạch hoá lĩnh vực công - tư.