Những năm gần đây, nhiều địa phương trong cả nước xuất hiện tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh. Ở Quảng Ninh, Ba Chẽ là một trong những huyện đã xuất hiện tỷ lệ chênh lệch về giới tính khi sinh khá cao.
Theo số liệu gần đây nhất, năm 2009, số trẻ sinh ra trong toàn huyện là 424 trẻ, trong đó có 232 trẻ nam, 192 trẻ nữ (tỷ lệ giới tính khi sinh là 120,8). 6 tháng đầu năm 2010, tỷ lệ này tuy giảm nhưng vẫn còn cao, là 107,2 (74 trẻ em nam/69 trẻ em nữ). Dự báo trong năm 2010, tỷ lệ số trẻ em nam sinh ra vẫn tăng cao so với tỷ lệ trẻ em gái. Nếu không đưa ra những biện pháp kịp thời, hiệu quả để khắc phục tình trạng này, rất có thể mất cân bằng giới tính khi sinh ở Ba Chẽ sẽ gây ra những thách thức đối với công tác dân số sau này, tác động tiêu cực đến phát triển kinh tế - xã hội và để lại những hậu quả không tốt đối với gia đình và cộng đông. Do đó, căn cứ vào kết quả sinh của các năm có sự chênh lệch về giới tính trên địa bàn huyện Ba Chẽ, Chi cục Dân số - KHHGĐ tỉnh đã triển khai thí điểm mô hình "Can thiệp giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh" năm 2010 tại đây. Mục đích của mô hình là từng bước khống chế tốc độ gia tăng, tiến tới ổn định cân bằng giới tính khi sinh. Theo đó, các hoạt động cụ thể được triển khai, trong đó chủ yếu là tập trung tuyên truyền, vận động cho nhiều đối tượng trên địa bàn huyện. Các cấp ủy, chính quyền, các ban, ngành, đoàn thể cấp huyện và xã đều được cung cấp các thông tin như: Thực trạng và hậu quả của việc mất cân bằng giới tính khi sinh trong việc kết hôn, gia tăng tệ nạn xã hội, nhân khẩu học; những nguyên nhân chủ yếu ảnh hưởng làm mất cân bằng giới tính khi sinh tại địa phương; tuyên truyền Pháp lệnh dân số... Đặc biệt, cán bộ tư pháp và chuyên trách dân số - KHHGĐ các xã được tập huấn về kỹ năng truyền thông, tư vấn về giới và giới tính khi sinh; những kinh nghiệm sản xuất hay, cách xây dựng gia đình văn hoá của phụ nữ sinh con một bề không sinh con thứ 3... Sau khi được tập huấn, các cán bộ này có trách nhiệm cung cấp thông tin cho các đôi nam nữ thanh niên đến đăng ký kết hôn tại xã. Đồng thời, họ phổ biến các văn bản nghiêm cấm lựa chọn giới tính thai nhi cho người dân trên địa bàn. Thêm vào đó, các buổi nói chuyện chuyên đề tại cộng đồng dân cư triển khai mô hình cũng được chú trọng thực hiện nhằm đưa thông tin, kiến thức tới từng gia đình, người dân. Để việc tuyên truyền hiệu quả và sâu rộng hơn, trong thời gian tới, Trung tâm Dân số - KHHGĐ Ba Chẽ tiếp tục phối hợp với Đài Truyền thanh truyền hình huyện xây dựng các chương trình tuyên tuyền trên các phương tiện thông tin đại chúng của huyện. Chị Ninh Thị Bảo, Giám đốc Trung tâm Dân số - KHHGĐ Ba Chẽ, cho biết: "Ngoài việc tăng cường tuyên truyền, vận động người dân không tìm cách biết và lựa chọn giới tính cho con mình, chúng tôi còn chỉ đạo các xã triển khai mô hình tiếp tục duy trì sinh hoạt các câu lạc bộ phụ nữ không sinh con thứ ba giúp nhau phát triển kinh tế; đồng thời tuyên truyền đến thanh niên nam nữ trong độ tuổi sinh đẻ để họ không phân biệt, lựa chọn giới tính khi sinh con. Đặc biệt, chúng tôi tuyên truyền đến các cơ sở y tế, yêu cầu không chẩn đoán và tiết lộ giới tính thai nhi cho các bà mẹ khi khám thai bằng siêu âm...".
Trong các chiến dịch chăm sóc SKSS, cán bộ y tế thường xuyên tuyên truyền, vận động người dân không lựa chọn giới tính thai nhi. (Trong ảnh: Chiến dịch chăm sóc SKSS do Hội KHHGĐ tổ chức tại xã Đồn Đạc, Ba Chẽ).
Tuy việc mất cân bằng về giới tính khi sinh con tại huyện Ba Chẽ không phải hoàn toàn do yếu tố chủ động can thiệp, song để cộng đồng dân cư hiểu và nắm rõ tỷ lệ chênh lệch, có những hiểu biết đúng đắn là rất quan trọng. Việc triển khai mô hình trên không những đáp ứng yêu cầu giảm thiểu tác động của các yếu tố mất cân bằng giới tính khi sinh trong những năm trước mắt và lâu dài mà còn từng bước đưa tỷ số cân bằng giới tính trở lại quy luật sinh sản tự nhiên.