Huyện miền núi, vùng cao Ba Chẽ gồm 10 dân tộc anh em sinh sống trên địa bàn 7 xã, thị trấn với 65 thôn, bản, khu phố. Những năm gần đây, nhờ sự quan tâm đầu tư của tỉnh và nhiều ban ngành chức năng, việc xây dựng nhà sinh hoạt cộng đồng (NSHCĐ) ở các thôn, khu đã được triển khai tích cực.
Tính đến nay toàn huyện đã có 53 NSHCĐ, trong đó NSHCĐ xã Thanh Lâm, với kinh phí lên tới 318 triệu đồng, mới được hoàn thành và đưa vào sử dụng. Như vậy so với các huyện miền núi, vùng cao khó khăn khác của tỉnh, tỷ lệ NSHCĐ ở Ba Chẽ đạt khá cao, trên 75%. Tuy nhiên, điều đáng nói ở đây là đa số các NSHCĐ ở Ba Chẽ đang đứng trước tình trạng xuống cấp, hư hỏng, ít sử dụng, thậm chí... bỏ hoang.
Nhà sinh hoạt cộng đồng thôn Pắc Cáy (Đồn Đạc) được chuyển từ cơ sở trường học sang, là một trong số ít NSHCĐ khang trang ở Ba Chẽ.
Theo thống kê của Phòng Văn hoá Thông tin huyện, ngoài NSHCĐ xã Thanh Lâm tuy diện tích nhỏ, nội thất sơ sài, chưa xứng tầm với quy mô NSHCĐ của cả một xã, song do mới được làm và cơ sở hạ tầng, nội thất đẹp hơn hẳn so với các NSHCĐ trên địa bàn nên vẫn được coi là công trình hoàn thiện nhất huyện, 13 NSHCĐ khác được xây dựng cấp 4, trong đó 3 nhà vốn là trường học chuyển sang, cơ sở vật chất còn sử dụng được, hoạt động đều, còn lại 39 NSHCĐ khác hiện đang bị xuống cấp nghiêm trọng, cơ sở vật chất chỉ còn lại 30-50%.
Tiêu biểu như NSHCĐ thôn Đồng Rằm (xã Đạp Thanh) được đưa vào sử dụng từ năm 2005, mặc dù năm nào người dân trong thôn cũng đóng góp để sửa chữa, nâng cấp song đến nay ngôi nhà tranh tre vách đất này đã gần như hư hại hoàn toàn, bờ tường bở nứt, thủng từng lỗ to, mái dột, nền nhà sụt lún lồi lõm... NSHCĐ thôn Đồng Noóng (xã Thanh Lâm) từ khi mới hoàn thành đã quá nhỏ hẹp so với nhu cầu sử dụng. Không có bục sân khấu, không có nội thất, diện tích căn phòng chưa đầy 20m2. Những cuộc hội họp, sinh hoạt Đảng, tập văn nghệ, thể thao đều phải chuyển ra ngoài trời. Do quá nhỏ hẹp nên lâu dần NSHCĐ này ít được sử dụng, tu sửa dẫn đến xuống cấp, hệ thống cửa bị tháo rời, tường nhà bẩn thỉu, lở loét, trông bên ngoài như một căn nhà bị bỏ hoang. Hai thôn Khe Mằn, Làng Han của xã Đồn Đạc đều có NSHCĐ, tuy nhiên các công trình này chỉ mang tính chất tạm bợ, nguyên vật liệu xây dựng chỉ là tre, nứa, đất sét nhằm dựng lên để có chỗ cho dân sinh hoạt tạm bợ. Các công trình này thường chỉ sau một mùa mưa là hư hỏng...
Ngoài xuống cấp về cơ sở hạ tầng, hầu hết các NSHCĐ ở Ba Chẽ ít được trang bị nội thất đầy đủ. Có NSHCĐ sắm được bàn ghế thì không có loa đài và ngược lại, thậm chí có nơi chỉ có xác nhà không. Bà con đến sinh hoạt phải rải chiếu ra đất để ngồi, mùa đông thì lạnh giá, mùa hè oi bức, ẩm thấp. Hiện mới 18 NSHCĐ có tăng âm, loa đài, phông màn với mức đầu tư khoảng 10 triệu đồng/bộ. Một số NSHCĐ khác có bàn ghế do được các đơn vị đỡ đầu tài trợ. Duy nhất chỉ 7/7 NSHCĐ ở các khu phố của thị trấn Ba Chẽ có đầy đủ bàn ghế, tăng âm, loa máy, quạt điện...
Việc các NSHCĐ ở Ba Chẽ xuống cấp một phần do trong quá trình sử dụng không được tu sửa, tôn tạo đúng mức, ngoài ra còn do chất lượng các công trình này đã không được đảm bảo từ khi xây dựng. Theo anh Đào Đình Chuỳ, Trưởng Phòng Văn hoá, Thông tin huyện, những năm trước đây quy định của nhà nước chỉ hỗ trợ mỗi NSHCĐ thôn khu 10 triệu đồng, trong khi đó với điều kiện kinh tế hạn hẹp của người dân thì việc huy động xã hội hoá rất khó khăn. Bởi vậy đành phải chấp nhận phương án có đến đâu xây đến đó. Các công trình NSHCĐ thiếu bền vững, qua một vài năm sử dụng là bị hư hỏng, không thể giữ nguyên hiện trạng.
Thực tế, với điều kiện kinh tế của Ba Chẽ còn nhiều khó khăn, việc huy động sức dân còn hạn chế thì khi xây dựng, đầu tư các trang thiết bị cho hoạt động văn hoá cơ sở, nên chăng các cơ quan chức năng cần có những chính sách ưu tiên, linh động hỗ trợ thêm kinh phí so với các vùng khác, nhằm để đảm bảo chất lượng công trình, giúp người dân yên tâm sinh hoạt cộng đồng...
