Vùng cao Ba Chẽ những ngày cuối năm sương mù giăng màn khắp các bản làng. Nắng hoe dần lên, màn sương bị thu hẹp lại để lộ ra những con đường mới mở trải bê tông, những ngôi nhà ngói đỏ khang trang vừa mới hoàn thành, đến khi màn sương bị thu đi là cả một màu xanh bất tận, một không khí rộn ràng với những đoàn người lũ lượt xuống chợ mua sắm, những cây đào, cây mận bên bờ rào nở hoa khoe sắc thắm.
Xuân mới Canh Dần đến với vùng cao Ba Chẽ khi mà hậu quả của 2 trận lũ lịch sử tháng 9 và tháng 10 năm 2008 để lại còn chưa được khắc phục hoàn toàn. Trên tuyến đường trục chính từ thị trấn Ba Chẽ đi Lương Mông dài trên 50km, cầu cứng Khe Khuy bị cuốn trôi, một mố vẫn còn chênh vênh nằm đó. Cầu treo Loỏng Toỏng qua sông Ba Chẽ thuộc xã Thanh Sơn bị lũ giật tung, cuộn tròn lại như chiếc cọn nước nằm phủ phục dưới sông nay vẫn chưa tháo gỡ xong. Hơn 1.000 ngôi nhà ở thị trấn và các xã phụ cận Thanh Sơn, Nam Sơn bị chìm sâu trong nước từ 2 đến 5m, nhiều nhà vẫn còn hoen ố màu đất trên tường. Những thiệt hại nặng nề của 2 trận hồng thủy năm 2008 cùng những khó khăn tiếp theo của năm 2009 với tình trạng hạn hán kéo dài, sâu bệnh phát triển, dịch cúm ở người và gia súc, gia cầm diễn ra liên miên và các biến động của giá cả do suy thoái kinh tế toàn cầu, đã tác động đến sản xuất và đời sống, tưởng chừng nơi vùng cao vốn dĩ đã khó khăn này, khó có thể vượt qua được.
Cầu treo Bàng Quang, xã Đồn Đạc (Ba Chẽ) vừa được đưa vào sử dụng.
Ảnh: X.N
Chưa thể hàn gắn hết các vết thương, nhiều nơi hậu quả của lũ lụt, thiên tai còn hiện lên rõ, song mùa vui cũng đã mang xuân tới, vùng cao Ba Chẽ với xuân Canh Dần là một mùa xuân làm say lòng người và tràn đầy niềm tin.
Với quyết tâm của Đảng bộ, sự nỗ lực tháo gỡ khó khăn cho Ba Chẽ của tỉnh và các ban, ngành, đoàn thể, địa phương trong tỉnh, sự đoàn kết đồng cam cộng khổ vượt lên của đồng bào các dân tộc trong huyện Ba Chẽ đã vững vàng vượt qua gian khó giành được những thành tựu quan trọng.
Thị trấn Ba Chẽ nơi rốn lũ bị tàn phá nặng nhất, giờ đã khang trang hơn rất nhiều. Đường vào phố huyện to rộng trải bê tông. Nhiều đoạn đường phố ven sông bị sạt lở đã và đang được khắc phục bằng việc kè đá chắc chắn. Chợ lớn trung tâm tan hoang sau trận hồng thủy đã được khôi phục nâng cấp, tổ chức lại khoa học hơn với từng khu theo chủng loại hàng hoá, từng quầy hàng, sạp hàng, nơi bán hàng tươi sống, nơi bán buôn, bán lẻ v.v... tấp nập đông vui. Phố núi Ba Chẽ đêm đêm chan hoà ánh điện, những ngày sắp sang xuân mới này rợp cờ hoa, biểu ngữ mừng Đảng, mừng xuân; những ngôi nhà cũ rêu phong, những khoảng đất để trống lâu nay đã và đang được thay thế, lấp đầy bằng những ngôi nhà tầng kiểu cách.
Chưa hết những trăn trở về những khó khăn nhưng giờ đây đến các bản Làng Lốc, Nam Hà thuộc xã Nam Sơn nơi có tới 80% số hộ nhà bị lũ cuốn trôi chỉ còn trơ nền đất, cuộc sống giờ đã hồi sinh đâm chồi nảy lộc. Được sự giúp đỡ của nhà nước, của cộng đồng, bà con ở các bản này đã không quản ngày đêm khắc phục sự thiếu thốn từ chậu nước trong để rửa mặt đến tấm áo thay đổi hàng ngày, quyết tâm dựng lại nhà cửa, củng cố lại vườn tược bị đất đá vùi lấp. Đến bản Làng Lốc hôm nay trên nền đất của 18 hộ/20 hộ đồng bào Dao bị lũ quét mất trắng toàn bộ nhà cửa đã mọc lên những ngôi nhà ngói đỏ và có cả mái bằng vững chãi; hệ thống nước sinh hoạt, đường nội thôn, vườn tạp đều đã được khôi phục trở lại bình thường. Nhiều gia đình vườn bị đất đá lấp đi dày hàng mét nay cải xanh, hành, tỏi đã trùm lên tươi tốt, những luống cải giống nở hoa vàng rực, cánh hoa rụng ào ào sau mỗi làn gió nhẹ. Bí thư chi bộ Trương Minh tươi cười đón chúng tôi vào nhà huơ tay bảo: lũ ác quá, nhà cái mình đổ tan hoang, chẳng còn thứ gì ăn sống người cả. Có được nhà mới và cuộc sống tạm ổn thế này mình và bà con biết ơn Đảng, Chính phủ nhiều lắm.
Anh Đàm Minh Sơn - Trưởng Phòng Nông nghiệp và phát triển nông thôn và chị Nguyễn Thị Thuý Mai - Trưởng Phòng Lao động - thương binh và xã hội huyện cho chúng tôi biết, với sự nỗ lực của các cấp ủy, chính quyền từ huyện đến cơ sở, sự trợ giúp tích cực của tỉnh hơn một năm qua huyện đã hoàn thành việc sửa chữa 32 công trình thuỷ lợi lấy nước kịp thời phục vụ sản xuất; xây mới được 2 công trình nước sinh hoạt cho 2 xã Thanh Sơn và Nam Sơn (nơi cơn lũ đi qua). Tổ chức di dời 58 hộ dân ra khỏi vùng có nguy cơ sạt lở và lũ quét cao đến nơi an toàn với số kinh phí gần 1,5 tỷ đồng. 109 hộ dân nhà bị cuốn trôi và sụp đổ hoàn toàn hoặc một phần được hỗ trợ kinh phí theo tỷ lệ thiệt hại cũng đã được cấp uỷ chính quyền cơ sở, tổ chức các lực lượng giúp đỡ làm lại vững chắc đều đã sớm ổn định được cuộc sống.
Hoạ vô đơn chí - một năm 2 lần lũ lớn rồi lại hạn hán, sâu hại, khó khăn chồng lên khó khăn, nhưng có Đảng lãnh đạo có quyết tâm của cả hệ thống chính trị và nhân dân, chúng tôi đã vững vàng vượt lên gian khó, anh Lê Minh Hải - Phó Chủ tịch Thường trực UBND huyện nét mặt rạng rỡ nói với chúng tôi như vậy. Anh cho biết năm 2009, sản xuất nông - lâm nghiệp khó khăn là thế song cả diện tích và số lượng đều cơ bản đạt chỉ tiêu kế hoạch đề ra (diện tích đạt 102,6%, sản lượng lương thực đạt 86%) sản lượng lương thực tuy có thấp hơn so với kế hoạch nhưng chúng tôi đã chủ động mở rộng diện tích vụ đông trồng khoai tây, bí xanh những cây chịu hạn tốt để bù lại đảm bảo an ninh lương thực. Đặc biệt việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng từ trồng lúa sang trồng mía tím và các cây màu có giá trị cao như đậu tương, lạc v.v... nên thu nhập của nhân dân vẫn tăng hơn hẳn. Riêng về sản xuất lâm nghiệp là năm có sự vượt trội. Năm 2009 toàn huyện trồng rừng mới nghiệm thu được 3.390ha đạt 113% kế hoạch là năm có diện tích trồng rừng mới cao nhất từ trước đến nay, cùng với làm tốt công tác khoanh nuôi tái sinh rừng mà độ che phù của toàn huyện đã đạt 47,5%, vượt chỉ tiêu kế hoạch đến hết 2010. Về chăn nuôi đàn trâu, bò tuy có giảm do diện tích đất trống để làm bãi chăn thả bị thu hẹp song phong trào chăn nuôi động vật hoang dã lại phát triển. Các loại động vật có giá trị cao như nhím, lợn rừng, cầy hương được các hộ gia đình đưa vào nuôi rất thành công mở ra khả năng làm giàu nhanh trong tương lai.
Khó khăn nhưng năm 2009 cũng là năm Ba Chẽ chúng tôi tranh thủ tốt các nguồn vốn, chương trình, dự án, huy động được nhiều nguồn lực để đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, kỹ thuật và cơ sở hạ tầng xã hội với số vốn tới hơn 126 tỷ đồng (tăng 73 tỷ so với năm 2008) gồm 82 dự án hạng mục công trình; các công trình mới đều đã được tổ chức đấu thầu và khởi công đúng tiến độ, các công trình chuyển tiếp và nhất là các công trình khắc phục hậu quả 2 cơn lũ lịch sử 2008 đã được khẩn trương hoàn thành đưa vào sử dụng đúng tiến độ, phục vụ kịp thời sản xuất và đời sống. Việc giải ngân các nguồn vốn cũng được đặc biệt quan tâm, đến trung tuần tháng 12-2009 huyện đã giải ngân xong 100% các nguồn vốn theo đúng tiến độ mà tỉnh quy định. Năm 2009 là năm chúng tôi tập trung ưu tiên cho các dự án điện, đường giao thông, công trình thuỷ lợi, vì thế là huyện vùng cao dân cư sống phân tán nhưng tới nay đã có 68/72 thôn bản đã được dùng điện lưới quốc gia và với 95% số hộ dân được dùng điện, đạt mục tiêu phấn đấu đến 2010.
Cũng theo anh Hải, điều còn phấn khởi hơn nữa là công nghiệp, TTCN tiếp tục trụ vững và có sự phát triển. Giá trị sản xuất đạt 217,2% so với kế hoạch; các doanh nghiệp cũ tiếp tục được củng cố và còn phát triển thêm 3 doanh nghiệp mới. Cơ sở hạ tầng phát triển, thương mại, dịch vụ tăng nhanh, đặc biệt nhờ có nguồn vốn hỗ trợ sản xuất mang tính đặc thù mà tuy thiên tai nặng nề như vậy, song đời sống của nhân dân các dân tộc tiếp tục được cải thiện... Công tác giảm nghèo đạt kết quả khá, năm 2009 toàn huyện có 383 hộ đã thoát nghèo giảm 7% so với năm 2008, hơn 400 người được bố trí việc làm mới đạt 202% kế hoạch, thu ngân sách trên địa bàn đạt hơn 200% kế hoạch tỉnh giao. Sự nghiệp giáo dục, y tế tiếp tục khởi sắc mà nét nổi bật nhất là huy động 100% trẻ em 6 tuổi và trẻ em bậc mầm non đến lớp, điều mà khó có thể đạt được ở nhiều năm trước. Thực hiện chương trình hỗ trợ người nghèo làm nhà với 3 tiêu chí, cứng mái, cứng tường, cứng nền theo quyết định 167 của Chính phủ, huyện Ba Chẽ có gần 500 hộ được hỗ trợ, các cấp, các ngành, các đoàn thể đã vào cuộc cùng sự tự túc thêm của các gia đình. Chúng tôi sẽ hoàn thành sớm hơn tiến độ tỉnh giao để bà con an cư lạc nghiệp chào đón các sự kiện chính trị trọng đại của tỉnh và đất nước trong năm 2010, anh Hải cười tươi nói và chia tay với chúng tôi như vậy.
Ngược rừng Ba Chẽ chúng tôi đến với bản Pắc Tập, một bản nhỏ với hơn 40 hộ gia đình người Cao Lan, Sán Chỉ, nằm sâu trong núi thuộc xã Đạp Thanh - cách huyện lỵ hơn 40 km. Thấy khách từ xa đến, trưởng thôn Dương Sài không giấu nổi niềm vui nói với chúng tôi: ở cái nơi ngửng lên vập núi, cúi xuống vập đá này, nhờ có Đảng mới mở mày, mở mặt được các anh ạ. Tết này chúng tôi có đường mới vào bản trải bằng bê tông hẳn hoi mà các anh vừa đi đó; còn điện lưới, nước sinh hoạt thì đã có mấy năm rồi. Năm nay hạn quá, cây lúa héo mất nhiều, 10 phần chỉ còn được 7 thôi, nhưng không lo đói đâu vì còn có ngô, có khoai xuân hè. Đến các nhà, chúng tôi thấy bà con ăn ở đã gọn hơn, nét mặt ai cũng hoan hỉ. Các thiếu nữ Cao Lan nước da trắng ngần vừa đi tham gia vệ sinh khu bể nước công cộng, trang hoàng nhà văn hoá thôn để đón xuân về, ríu rít mời chúng tôi ở lại bản chơi cùng ăn tết.
Rời Pắc tập trở lại thị trấn Ba Chẽ khi phố xá đã lên đèn, phố huyện vào đêm, ánh điện đường loà nhoà trong màn sương đêm giá lạnh, gió đông hun hút thổi. ở thị trấn 10 giờ, 11 giờ đêm vẫn còn những quán ăn, những nhà nghỉ vẫn sáng đèn. Ra về với những món quà đặc sản: rượu ba kích, măng mai khô, mật ong rừng, mía tím, chúng tôi hiểu Ba Chẽ mảnh đất còn khó khăn nhưng không nghèo đang vững vàng vươn lên nơi miền Đông Bắc.
