Bài 1: Chủ đầu tư và nhà thầu đều chưa tích cực

Theo báo cáo của Sở Kế hoạch và Đầu tư, tính đến trung tuần tháng 6, tổng kế hoạch vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách tỉnh năm 2008 là gần 1.854 tỷ đồng. Tất cả các nguồn vốn đều đã được phân bổ tới từng danh mục công trình. Đây là năm đầu tiên tỉnh triển khai thực hiện phân bổ vốn theo hình thức chấm điểm vì vậy các địa phương được chủ động hơn trong sử dụng vốn đầu tư từ ngân sách tập trung. Cũng giống như mọi năm, năm nay công tác giao kế hoạch được thực hiện sớm, phần lớn nguồn vốn được tập trung cho các công trình hoàn thành, đã và đang thực hiện quyết toán để thanh toán vốn dứt điểm, giảm đầu mối công trình tạo điều kiện cho chủ đầu tư tập trung chỉ đạo triển khai các công trình chuyển tiếp và mới. Các dự án trọng điểm được bố trí vốn tương đối đầy đủ tạo điều kiện cho đơn vị thi công đẩy nhanh tiến độ thực hiện. Trong những tháng đầu năm do biến động về giá vật liệu nên tỉnh đã tiến hành rà soát và quyết định đình hoãn, giãn tiến độ 36 công trình và có thông báo điều chỉnh giá vật liệu xây dựng từng tháng để các nhà thầu, chủ đầu tư thực hiện. Theo đánh giá của các cơ quan chức năng so với mọi năm, năm nay việc bố trí kế hoạch vốn đầu tư đã được các cấp, các ngành, địa phương có sự chuẩn bị kỹ hơn, đảm bảo đúng mục tiêu và nguồn vốn trong kế hoạch. Phần lớn các dự án được bố trí vốn của các ngành, địa phương đều là những dự án cần thiết phải đầu tư, không có dự án, công trình nào được các chủ đầu tư đánh giá là không hiệu quả hoặc nằm ngoài quy hoạch. Chỉ có một số dự án do kế hoạch vốn đầu năm hạn hẹp nên bố trí còn thấp và chưa làm xong thủ tục đầu tư.

Tiến bộ là vậy nhưng hết 6 tháng đầu năm khối lượng thực hiện của các dự án, công trình có sử dụng vốn ngân sách vẫn đạt rất thấp. Tính đến hết tháng 6 ước giá trị khối lượng thực hiện toàn tỉnh mới đạt 735,745 tỷ đồng, bằng 39,7% kế hoạch. Nhiều nguồn vốn thực hiện chưa đạt tới 30% kế hoạch như: Vốn phí môi trường từ hoạt động khai thác khoáng sản, kế hoạch là 291,935 tỷ đồng nhưng mới thực hiện được 61,319 tỷ đồng (bằng 21% kế hoạch), hầu hết các dự án lớn, quan trọng đều thực hiện đạt thấp như: Đường 337 Loong Toòng - Bang thực hiện được 9,9% kế hoạch; cầu vượt tại Uông Bí được 0,7% kế hoạch; cầu vượt Cẩm Phả 6,4% kế hoạch; đường 336 Hà Lầm - Cầu Trắng chưa triển khai thi công do thẩm định, phê duyệt dự án chậm. Vốn hỗ trợ y tế tỉnh, huyện mới thực hiện được 1,8 tỷ đồng/29,756 tỷ đồng, bằng 6,1% kế hoạch, các công trình mới từ nguồn vốn này giờ mới đang tiến hành chuẩn bị đấu thầu. Các chủ đầu tư được phân bổ nguồn vốn lớn nhưng khối lượng thực hiện đạt rất thấp như: TP Hạ Long, kế hoạch vốn là 249,364 tỷ đồng mới thực hiện được 65,751 tỷ đồng, bằng 26,4% kế hoạch; thị xã Cẩm Phả kế hoạch là 118,487 tỷ đồng, thực hiện được 36,720 tỷ đồng, bằng 31% kế hoạch; huyện Đông Triều kế hoạch 77,168 tỷ đồng thực hiện được 20,317 tỷ đồng, bằng 26,3% kế hoạch; huyện Yên Hưng kế hoạch 94,745 tỷ đồng, thực hiện 32,177 tỷ đồng, bằng 34% kế hoạch; Sở Giao thông Vận tải kế hoạch 186,478 tỷ đồng, thực hiện 42,595 tỷ đồng, bằng 22,8% kế hoạch; Sở Giáo dục Đào tạo, kế hoạch 32,802 tỷ đồng, thực hiện 8,1 tỷ đồng, bằng 24,7% kế hoạch; Sở Y tế, kế hoạch 41,039 tỷ đồng, thực hiện 3,6 tỷ đồng, bằng 8,8% kế hoạch. 

Lý giải về nguyên nhân chậm tiến độ thực hiện, các chủ đầu tư đều cho rằng do ảnh hưởng của biến động giá nguyên vật liệu hồi đầu năm. Trong suốt 3 tháng đầu năm tình trạng "án binh bất động" xảy ra ở hầu hết các dự án, công trình xây dựng cơ bản có sử dụng vốn ngân sách. Cả chủ đầu tư và nhà thầu đều có tâm lý chờ đợi sự điều chỉnh về giá nguyên nhiên vật liệu và hợp đồng xây dựng. Vì vậy hết quý I, tổng giá trị khối lượng thực hiện toàn tỉnh mới được 119 tỷ đồng, đạt 13% kế hoạch năm. Đến cuối tháng 4 sau khi có các văn bản hướng dẫn điều chỉnh giá và hợp đồng xây dựng các chủ đầu tư mới tiến hành lập và bổ sung tổng mức đầu tư, dự toán, làm công tác chuẩn bị đầu tư, kế hoạch đấu thầu. Đối với các công trình, dự án giao thông do công tác giải phóng mặt bằng còn quá nhiều vướng mắc nên không triển khai thi công được. Vì chờ đợi giải phóng mặt bằng trong điều kiện giá cả liên tục tăng cao đã khiến tổng mức đầu tư công trình, dự án phải điều chỉnh nhiều lần làm mất thời gian của cả chủ đầu tư và nhà thầu.

Tuy nhiên, lý do trên đây mới chỉ là một phần, nguyên nhân của sự chậm trễ là do các chủ đầu tư và nhà thầu chưa tích cực. Công tác giao kế hoạch luôn được thực hiện sớm, nguồn vốn chủ yếu bố trí cho các công trình chuyển tiếp và hoàn thành, số công trình mới được bố trí vốn không nhiều, các dự án trọng điểm được bố trí vốn tương đối đầy đủ. Thế nhưng với các công trình mới thì phải đến gần giữa năm các chủ đầu tư mới hoàn thiện xong công tác đấu thầu. Còn công trình chuyển tiếp do nguồn vốn bố trí kế hoạch năm thấp so với tổng mức đầu tư dự án nếu ngay từ đầu năm nhà thầu huy động máy móc, thiết bị, nhân công tổ chức làm thì chỉ trong thời gian ngắn đã xong như vậy máy móc, thiết bị lại phải đắp chiếu chờ kế hoạch vốn năm sau. Vì vậy nhiều nhà thầu có tâm lý chờ đợi, hy vọng đợt bổ sung vốn tiếp theo vào thời điểm giữa và cuối năm. Nhiều năm nay các công trình dự án khi giao cho các địa phương làm chủ đầu tư, các địa phương đã giao cho Ban Quản lý dự án quản lý, Ban quản lý lại thường khoán gọn cho đơn vị tư vấn. Nhưng vì nhiều đơn vị tư vấn không đủ năng lực đảm nhận công trình dẫn đến sai sót về kỹ thuật, tính toán tiên lượng, áp đơn giá sai định mức, khảo sát chưa đủ, không sát với thực tế nên phải làm đi làm lại nhiều lần điều chỉnh bổ sung mức đầu tư. Năm nay thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về kiềm chế lạm phát, các dự án công trình phải tiến hành rà soát, đình hoãn, giãn tiến độ. Mặc dù tỉnh đã có chủ trương số vốn sau khi rà soát, giãn, hoãn tiến độ các dự án, công trình sẽ để lại điều hoà ngay trong nội bộ chủ đầu tư để bổ sung cho những công trình có khả năng hoàn thành trong năm, thế nhưng các chủ đầu tư vẫn chưa tích cực vào cuộc.