Để tháo gỡ khó khăn cho các chủ đầu tư, nhà thầu khi thực hiện xây dựng các dự án, công trình từ nguồn vốn ngân sách, Chính phủ đã có Nghị định 99 (ngày 13-6-2007) cho phép nhà thầu khi có hợp đồng là được ứng trước tới 90% vốn. Đây là biện pháp chống trượt giá tốt nhất cho công tác xây dựng cơ bản trong bối cảnh lạm phát tăng cao như hiện nay. Cơ chế thoáng là vậy nhưng công tác giải ngân vốn xây dựng cơ bản vẫn lặp lại việc “có tiền mà không tiêu được” như mọi năm, thậm chí trong tháng 6 lượng vốn giải ngân còn thấp hơn các tháng trước.
Dự án xây dựng Nhà máy Xi măng Thăng Long (Hoành Bồ) bị chậm tiến độ thực hiện.ảnh: Hồng Nhung
Theo các chủ đầu tư, cũng như mọi năm chưa chủ đầu tư nào giải ngân được tới 40% vốn theo kế hoạch (trừ hai huyện Ba Chẽ và Đầm Hà). Đặc biệt nguồn vốn do các địa phương tự phân bổ theo Quyết định 3216 của UBND tỉnh, tỷ lệ giải ngân đạt rất thấp. Cụ thể: TP Hạ Long mới giải ngân được 30,062/223,664 tỷ đồng, đạt 12,87% kế hoạch, riêng vốn do thành phố tự bố trí mới đạt 1% kế hoạch, hầu hết các dự án thuộc kế hoạch năm 2008 chưa giải ngân được đồng vốn nào. Thị xã Cẩm Phả giải ngân được 16,27% kế hoạch, riêng 10 dự án thuộc nguồn vốn tập trung do thị xã tự phân bổ chưa giải ngân được đồng nào. Huyện Yên Hưng giải ngân được 15,26% kế hoạch, hầu hết các dự án thuộc kế hoạch vốn năm 2008 do huyện tự phân bổ theo Quyết định 3216 của UBND tỉnh chưa được giải ngân, tính đến nay mới được 500 triệu đồng trên tổng số vốn 10,634 tỷ đồng. Huyện Hải Hà giải ngân đạt 10,92% kế hoạch, với 11 dự án được bố trí 11,028 tỷ đồng từ nguồn vốn ngân sách tập trung do huyện tự phân bổ đến nay chưa giải ngân được đồng nào. Đối với các chủ đầu tư là các sở, ban, ngành của tỉnh công tác giải ngân cũng thực hiện rất chậm và đạt thấp, phần lớn số vốn giải ngân được là do tạm ứng hợp đồng. Như Ban Quản lý đầu tư và xây dựng công trình trọng điểm mới giải ngân được 40,87% kế hoạch, mặc dù các dự án do Ban quản lý đều đã triển khai nhưng số vốn giải ngân hầu hết là tạm ứng hợp đồng và đền bù giải phóng mặt bằng, còn vốn thanh toán cho khối lượng hoàn thành đạt rất thấp. Năm nay nguồn vốn bố trí cho các dự án, công trình của các chủ đầu tư: Sở Giáo dục - Đào tạo, Sở Y tế, Sở Giao thông vận tải, Ban quản lý Vịnh Hạ Long đều là những dự án, công trình cần thiết phục vụ cho nhu cầu dân sinh, kinh tế - xã hội, thế nhưng tiến độ thực hiện và tốc độ giải ngân các dự án công trình này rất chậm như: Sở Giáo dục Đào tạo giải ngân được 5,37% kế hoạch vốn; Sở Y tế 2,35% kế hoạch, Ban quản lý Vịnh Hạ Long 4,88%, Sở Giao thông vận tải 12,94%.
Theo đồng chí Nguyễn Văn Lâm, Giám đốc Kho bạc Nhà nước tỉnh thì: Nguyên nhân của việc giải ngân vốn đầu tư chậm là do năm nay xảy ra biến động giá nguyên vật liệu quá lớn khiến nhiều dự án thi công cầm chừng, nhiều dự án phải lập, duyệt lại giá dự toán, giá gói thầu nên công tác triển khai chậm. Tuy nhiên, đấy chỉ là một phần do khách quan còn nguyên nhân chính vẫn như mọi năm đến hết tháng 6 nhưng nhiều dự án, công trình vẫn đang ở trong giai đoạn hoàn thiện hồ sơ, chuẩn bị đầu tư, hồ sơ thiết kế dự toán công trình còn đang ở giai đoạn đấu thầu, mới khởi công. Trong thực hiện đầu tư một số dự án công tác lập, trình phê duyệt thiết kế dự toán, tổ chức đấu thầu, chỉ định thầu kéo dài nên việc triển khai thi công chậm. Một số chủ đầu tư, Ban quản lý dự án chưa quan tâm kiểm tra đôn đốc các nhà thầu thi công sau khi ký hợp đồng, theo dõi tiến độ thi công, chủ động nghiệm thu khối lượng hoàn thành lập phiếu giá và hồ sơ đề nghị thanh toán thực hiện chưa tốt dẫn đến các dự án thi công kéo dài so với tiến độ đề ra. Các chủ đầu tư không tích cực hoàn chỉnh hồ sơ nghiệm thu khối lượng và hồ sơ thanh toán gửi Kho bạc để phối hợp với ngành Tài chính chuyển nguồn. Có chương trình đã có nguồn để thanh toán nhưng các chủ đầu tư vẫn không tích cực trong việc trình duyệt và thẩm định dự toán chi tiết của các cấp có thẩm quyền để gửi Kho bạc làm cơ sở thanh toán.
Việc chậm giải ngân vốn đầu tư xây dựng cơ bản được coi là một trong những căn nguyên dẫn đến sự lãng phí và đây cũng có thể xem là một trong những lý do gây ra lạm phát. Theo đánh giá của các chuyên gia xây dựng, việc giải ngân chậm đồng nghĩa với công trình sẽ không được hoàn thành đúng tiến độ, và hiệu quả đầu tư sẽ giảm. Điều đó cũng nói lên một lượng tiền lớn đầu tư không tạo ra lượng hàng hoá, dịch vụ tương xứng khiến cho áp lực lạm phát ngày càng gia tăng. Cũng qua phân tích, tính toán nếu một công trình chậm giải ngân trong một năm thì chủ đầu tư phải tăng vốn lên 20-25% so với tổng vốn đầu tư ban đầu để bù đắp trượt giá. Để giải quyết tình trạng chậm tiến độ trong đầu tư xây dựng cơ bản, từ những năm trước tỉnh đã tiến hành thực hiện việc điều chuyển vốn các công trình, dự án triển khai chậm nhưng do thực hiện chưa kiên quyết, triệt để nên tiến độ "rùa bò" trong công tác xây dựng cơ bản vẫn cứ lặp lại từ năm này sang năm khác. Đã đến lúc phải coi việc chậm tiến độ thực hiện dự án và chậm giải ngân vốn đầu tư xây dựng cơ bản là hành vi kìm hãm, cản trở sự phát triển và phải có biện pháp khắc phục dứt điểm, nhất là trong bối cảnh tích cực chống lạm phát hiện nay.
