Bài 2: Đảm bảo tốt phương châm 5 công khai

Năm 2009, nhiều dự án quan trọng trên địa bàn tỉnh tiếp tục được triển khai thực hiện, đặc biệt là các dự án giao thông như: Tuyến đường sắt Phả Lại - Hạ Long; dự án cải tạo, nâng cấp quốc lộ 18A đoạn Mông Dương - Móng Cái. Đây đều là những dự án có khối lượng phải giải phóng mặt bằng rất lớn. Trên cơ sở kinh nghiệm của năm 2008, cùng với quyết tâm cao của toàn tỉnh nhằm đẩy nhanh tiến độ xây dựng cơ bản, thực hiện tốt chủ trương kích cầu đầu tư của Chính phủ càng cần guồng máy vận hành tốt hơn nữa.

>>Tập trung cho năm giải phóng mặt bằng 2009: Tất cả bắt đầu từ sự quyết tâm

Đúng là trong quá trình thực hiện các dự án, công tác bồi thường giải phóng mặt bằng (GPMB) luôn là vấn đề phức tạp và trở ngại lớn nhất đối với các nhà đầu tư. Và đây cũng là căn nguyên chủ yếu của việc khiếu kiện tập trung, kéo dài nhiều năm qua. Vì đất đai là tài sản, tư liệu sản xuất đặc biệt quan trọng liên quan trực tiếp đến lợi ích của các hộ gia đình, cá nhân và của các tổ chức. Làm thế nào để đảm bảo hài hoà giữa các lợi ích để mỗi người dân đồng thuận với chủ trương chung, tạo điều kiện cho dự án được triển khai nhanh chóng thuận lợi? Đây không phải là câu hỏi dễ trả lời. Theo những cán bộ trực tiếp làm công tác bồi thường, GPMB thì các chính sách của Nhà nước về quản lý đất đai, qui hoạch, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư còn rất nhiều bất hợp lý, thường xuyên thay đổi, nhiều nội dung hướng dẫn trong các văn bản lại mâu thuẫn nên rất khó áp dụng trong thực tế. Chẳng hạn như chính sách hỗ trợ đất nông nghiệp xen kẽ trong khu dân cư và đất vườn ao liền kề với đất ở trong khu dân cư theo Điều 43 và chính sách về bồi thường đất nông nghiệp cho hộ gia đình trực tiếp sản xuất nông nghiệp bị thu hồi trên 30% diện tích đất nông nghiệp theo Nghị định số 84 của Chính phủ khi áp dụng trong thực tế rất khó khăn. Rồi chính sách hỗ trợ tái định cư ở ngay địa phương cũng chưa rõ ràng và thống nhất nảy sinh sự bất bình đẳng tạo tâm lý tỵ nạnh giữa các hộ dân với nhau.

Khi GPMB liên quan đến thu hồi đất sản xuất của người dân thì chính sách hỗ trợ tạo việc làm cho họ lại được quy định trả bằng tiền trong khi giá cả thị trường đã thay đổi chưa được điều chỉnh kịp thời gây thiệt thòi cho đối tượng được đền bù nên các hộ dân không chấp nhận. Chính sách đào tạo chuyển đổi nghề nghiệp đối với người bị thu hồi đất sản xuất nông nghiệp chưa được quan tâm, do đó đã tác động không tốt tới bản thân hộ gia đình và cho xã hội; hệ số điều chỉnh vật kiến trúc liên tục thay đổi, chỉ trong vòng 1 năm (từ tháng 1-2008 đến tháng 1-2009) đã thay đổi tới 4 lần, một số tài sản đơn giá bồi thường không phù hợp với thực tế rất khó áp dụng. Khó khăn nhất trong thực hiện công tác đền bù GPMB vẫn chủ yếu nằm ở các công trình hạ tầng giao thông vì hướng tuyến trải dài, số hộ bị ảnh hưởng lớn nhưng diện tích ảnh hưởng của các hộ không nhiều. Người dân từ trước đến nay vẫn có thói quen sinh sống bám mặt đường trong khi việc quy hoạch, quản lý đất đai lại chưa khoa học nên khi xác định để kiểm đếm đền bù rất phức tạp.

Trong khi chính sách chưa đồng bộ thì việc triển khai thực tế lại gặp nhiều khó khăn do lực lượng làm công tác này ở các địa phương quá mỏng, trình độ hạn chế. Bên cạnh những hộ dân, tổ chức có ý thức tốt vẫn còn một bộ phận dân cư chưa hiểu rõ chế độ, chính sách gây khó khăn trong quá trình bồi thường, GPMB cũng như cố tình không bàn giao mặt bằng để chủ đầu tư triển khai thi công; một số hộ dân chưa hoặc đã nhận tiền bồi thường nhưng sau đó tiếp tục không bàn giao mặt bằng và gửi đơn khiếu kiện làm ảnh hưởng đến tình hình an ninh trật tự trên địa bàn và kéo dài thời gian thực hiện dự  án. Kinh phí để chi trả cho công tác bồi thường giải phóng mặt bằng một số dự án còn chậm dẫn đến phát sinh khiếu kiện. Năng lực nhà đầu tư về tài chính, thiết bị, chỉ đạo thi công, công nghệ còn hạn chế, triển khai chi trả chậm cũng như thi công chậm càng phát sinh thêm nhiều khó khăn mới. Cũng vì năng lực mà một số dự án để xảy ra tình trạng tái lấn chiếm đất sau đền bù để canh tác làm cho tình hình càng trở nên phức tạp hơn.

Những vướng mắc này đều đã được nhìn nhận rõ, vì vậy trong thực hiện các công trình dự án, đặc biệt là những dự án sử dụng nguồn vốn trong gói kích cầu đầu tư của Chính phủ, toàn tỉnh đang có sự vào cuộc quyết liệt, tiếp tục đẩy mạnh công tác GPMB, tạo điều kiện cho công trình nhanh chóng được triển khai thực hiện, nhất là các công trình, dự án trọng điểm được tập trung chỉ đạo thực hiện với phương châm 5 công khai (quy hoạch, chính sách đơn giá bồi thường, thống kê kiểm đếm, phương án, chi trả tiền). Các công trình, dự án trọng điểm được tập trung cao độ cho công tác GPMB như: Tuyến đường sắt Phả Lại - Hạ Long; cải tạo, nâng cấp quốc lộ 18A đoạn Mông Dương - Móng Cái; đường bao biển núi Bài Thơ; tuyến đường 337 đoạn Loong Toòng - Cầu Bang; các dự án tuyến điện quốc gia, xi măng, khu đô thị, nhiệt điện, khu công nghiệp: Đông Mai (Yên Hưng), Việt Hưng, Cái Lân (TP Hạ Long), Hải Yên (Móng Cái)… Riêng về cơ chế chính sách, trong năm 2008 UBND tỉnh đã ban hành 48 văn bản chính sách về bồi thường, GPMB các dự án trên địa bàn tỉnh. Và trong năm 2009, tỉnh sẽ tiếp tục hoàn thiện việc xây dựng cơ chế chính sách về bồi thường, GPMB nhằm sát với thực tế hơn nữa, đảm bảo công khai, minh bạch, công bằng với các tổ chức và cá nhân đồng thời quản lý chặt chẽ đất đai. Từ đầu năm đến nay, UBND tỉnh đã liên tục làm việc với các địa phương có các dự án, công trình trọng điểm đang được triển khai thực hiện trên địa bàn để kịp thời chỉ đạo, tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc liên quan đến cơ chế chính sách, phối hợp tổ chức thực hiện giữa các ngành với địa phương, nhà thầu, chủ đầu tư. Chính vì vậy nhiều dự án đang có tiến triển rất tốt về GPMB, như dự án cải tạo, nâng cấp quốc lộ 18A đoạn Mông Dương - Móng Cái đã hoàn thành GPMB đoạn qua huyện Đầm Hà, Tiểu dự án đường sắt Hạ Long - Cái Lân, các cầu vượt qua thị xã Uông Bí và Cẩm Phả.

Ngay từ những tháng đầu năm, tỉnh đã và đang tiếp tục có sự chỉ đạo quyết liệt, các địa phương cũng vào cuộc rất tích cực, với đà này hy vọng công tác đền bù, GPMB sẽ tiếp tục được thực hiện tốt hơn nữa.