Ngày 10-7-2008, UBND huyện Ba Chẽ có tờ trình (số 679/TTr-UBND) về việc xin phê duyệt Dự án đầu tư xây dựng Trường THCS Minh Cầm, kinh phí đề nghị 8,64 tỷ đồng, quy mô cho 900 học sinh học. Điều khó hiểu là tại sao UBND huyện Ba Chẽ lại có thể ký tờ trình này, khi mà tổng số nhân khẩu của cả xã Minh Cầm mới có 448 người và Trường PTCS Minh Cầm hiện chỉ có tất cả 79 học sinh.
Được biết, sau khi thẩm định thực tế, Sở Kế hoạch - Đầu tư (KH-ĐT) đã trình UBND tỉnh phê duyệt với mức kinh phí chỉ còn 1/2 so với yêu cầu của huyện, sau khi đã tính toán đến nhu cầu phát triển cho hàng chục năm sau. Điều này đồng nghĩa với việc chủ đầu tư và tư vấn phải chuẩn bị lại hồ sơ, gây mất thời gian.
Ngày 27-8-2008, Sở KH-ĐT tổ chức cuộc họp với Bệnh viện Y học Cổ truyền tỉnh, Ban Quản lý đầu tư và xây dựng công trình trọng điểm của tỉnh để xem xét thực tế những nội dung yêu cầu về điều chỉnh bổ sung dự án đầu tư xây dựng bệnh viện này. Dự án được xây dựng từ đầu năm 2006, mức đầu tư 24,96 tỷ đồng, đến nay xin điều chỉnh bổ sung thêm kinh phí 24,309 tỷ đồng, bằng với tổng mức đầu tư được phê duyệt chưa đầy 3 năm trước. Điều đáng nói là trong mức đề nghị bổ sung ấy có một số hạng mục không thiết thực với nhu cầu khám chữa bệnh của bệnh nhân, như trong 6 loại thiết bị được đề nghị bổ sung (hệ thống điều hoà, máy giặt, máy sấy, máy là, máy hấp sấy tiệt trùng, lò đốt chất thải) thì riêng kinh phí trang bị hệ thống điều hoà là 1,3 tỷ đồng. Dự án xây dựng Trường THCS xã Quảng An, huyện Đầm Hà được phê duyệt năm 2003, đầu tư 3,8 tỷ đồng. Do nhiều nguyên nhân khác nhau, đến nay dự án này chưa thi công được. Mới đây UBND huyện Đầm Hà đề xuất điều chỉnh tổng mức đầu tư lên 9,2 tỷ đồng, cao gần gấp 3 lần so với mức phê duyệt. Theo đồng chí Vũ Văn Diện, Trưởng Phòng Văn xã, Sở KH-ĐT thì khi đi thẩm định dự án, cán bộ của Sở nhận thấy một số chi tiết trong bản thiết kế trình duyệt không sát thực tế. Ví dụ như theo đề nghị của huyện thì con đường vào trường có độ dốc trên 10% nên phải san gạt đất đá, khiến chi phí đầu tư tăng cao. Tuy nhiên, khi thẩm định thì độ dốc không phải như hồ sơ đề nghị, bởi vậy hồ sơ này sẽ phải làm lại. Công trình xây dựng Trung tâm Bảo trợ xã hội tỉnh, do Sở LĐ-TBXH làm chủ đầu tư được tỉnh ghi vốn, kế hoạch năm từ tháng 12-2007, là một trong những dự án được tỉnh hết sức ưu tiên bố trí vốn. Tuy nhiên, đến nay sau 10 tháng được bố trí vốn, chủ đầu tư vẫn chưa khởi công được công trình. Nguyên nhân được xác định là do chủ đầu tư, tư vấn tính toán giá vật liệu không sát, bị “thối thầu”, nên phải làm lại hồ sơ thủ tục mới đấu thầu được...
Đại lộ Hòa Bình (Móng Cái) mới xây dựng được 5 năm đã xuống cấp
Trên đây chỉ là một số trong hàng trăm dự án trên địa bàn tỉnh thuộc diện phải điều chỉnh lại thiết kế ban đầu, khiến thời gian chuẩn bị đầu tư bị kéo dài. Đây chính là nguyên nhân khiến nhiều tháng đầu năm, khối lượng xây dựng các dự án chậm chạp, để rồi sau đó, do sức ép giải ngân những tháng cuối năm, nhà thầu phải thi công cấp tốc để kịp ứng vốn, thay vì tâm lý kéo dài tiến độ chờ điều chỉnh vốn như những tháng đầu năm. Cách xây dựng này khiến chất lượng không ít công trình xây dựng chưa hết thời hạn khấu hao đã xuống cấp nghiêm trọng như Trường Tiểu học Vĩnh Thực (TX Móng Cái) có báo cáo tình hình cơ sở vật chất xuống cấp nghiêm trọng, trong số các hạng mục “hiện nay không sử dụng được” hoặc “bị hỏng”, có những hạng mục mới được xây dựng từ năm 2002, thậm chí năm 2005...
Nghị định 99/2007/NĐ-CP của Chính phủ nêu rõ “Chủ đầu tư xây dựng công trình phải chịu trách nhiệm toàn diện việc quản lý chi phí đầu tư xây dựng công trình từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư, đến khi kết thúc xây dựng đưa công trình vào khai thác, sử dụng”. Theo đánh giá của Sở KH-ĐT, nếu chiếu theo quy định này thì hầu hết các chủ đầu tư, ban quản lý dự án công trình và các đơn vị tư vấn trong tỉnh đều bộc lộ những hạn chế về năng lực trong công tác xác định tổng mức đầu tư, dự toán xây dựng công trình và phương pháp xác định chỉ số giá xây dựng. Hầu hết các ban quản lý dự án (cơ quan giúp chủ đầu tư quản lý thực hiện dự án) của các ngành và địa phương trong tỉnh hiện chưa đáp ứng đủ điều kiện, năng lực trong hoạt động xây dựng theo quy định của Nghị định 16/2005. Cụ thể như theo điều 55, 56 của Nghị định này thì điều kiện để được quản lý dự án nhóm B, C yêu cầu ban quản lý dự án phải có tối thiểu 20 kiến trúc sư, kỹ sư, kỹ sư kinh tế phù hợp với yêu cầu của dự án, trong đó có ít nhất 2 kỹ sư kinh tế. Tuy nhiên, nhiều ban quản lý của tỉnh hiện không đủ điều kiện này. Thực tế cho thấy mấy năm qua, công tác chuẩn bị đầu tư trên địa bàn tỉnh đã được nhiều chủ đầu tư quan tâm chuẩn bị, nhưng do các tổ chức tư vấn hạn chế năng lực và ý thức trách nhiệm; cơ quan quản lý dự án của các ngành, địa phương còn buông lỏng trong khâu nghiệm thu hồ sơ, hạn chế trong xác định nội dung, quy mô và tổng mức đầu tư, dẫn đến hồ sơ tư vấn kém chất lượng, phải điều chỉnh, bổ sung nhiều lần, mất nhiều thời gian trong khâu thẩm định...
Từ các thực tế trên, thiết nghĩ công tác đầu tư xây dựng cơ bản cần được chấn chỉnh lại, theo hướng: Quản lý chặt chẽ các dự án công trình, thắt chặt khâu “bổ sung, điều chỉnh”, đảm bảo không bổ sung, điều chỉnh dự án như Chính phủ đã quy định; kiên quyết quy trách nhiệm, xử lý nghiêm túc nếu chủ đầu tư không thực hiện đúng trách nhiệm như Nghị định 99 quy định; mở các lớp đào tạo chuyên ngành kiến trúc, xây dựng, kinh tế... từng bước đáp ứng nhu cầu về chất và lượng của đội ngũ chuyên môn cho công tác xây dựng cơ bản. Thực tế cho thấy năng lực của chủ đầu tư, nhà tư vấn yếu là do thiếu đội ngũ chuyên môn trong lĩnh vực này.
