Gần đây, một số bạn đọc trên địa bàn TP Hạ Long có phản ánh về tình hình thu các loại quỹ của chính quyền có nhiều điều khó hiểu. Anh Trần Ngọc Duy ở phường Hồng Gai thắc mắc: Tôi được biết, HĐND tỉnh trong một kỳ họp gần đây đã ra nghị quyết miễn thu một số khoản như: Quỹ An ninh quốc phòng, Quỹ Phòng chống lụt bão… Thế nhưng, không hiểu sao chính quyền phường tôi thông qua khu phố, tổ dân vẫn thu các loại quỹ này!
Từ sự phản ánh, thắc mắc của bạn đọc, chúng tôi đi tìm câu trả lời. Ông Phạm Thanh Phong, Trưởng Ban Pháp chế (HĐND tỉnh) cho biết: HĐND tỉnh theo thẩm quyền của mình chỉ ban hành nghị quyết về miễn thu đối với một số loại phí, trong đó có phí an ninh, trật tự; phí phòng chống thiên tai. Còn số tiền mà chính quyền các phường, xã thu là thu Quỹ An ninh quốc phòng, Quỹ Phòng chống bão lụt.
Tìm hiểu từ thực tế việc thu quỹ, đối chiếu với các văn bản quy phạm pháp luật quy định về các loại quỹ mà chính quyền các phường, xã thu của người dân trên địa bàn, chúng tôi thấy hiện nay có 7 loại quỹ phổ biến. Trong 7 loại quỹ này, chỉ có Quỹ Phòng chống bão lụt (thu theo Nghị định 50/NĐ-CP ngày 10-5-1997 của Chính phủ) là có tính chất bắt buộc. Cụ thể là, việc thu quỹ này nhằm để sử dụng khi có bão lụt xảy ra. Quỹ này là một tổ chức tài chính độc lập, chịu sự quản lý của chính quyền tỉnh, do Chủ tịch UBND tỉnh điều hành và làm chủ tài khoản. Đối tượng được miễn thu quỹ này là thương binh, bệnh binh; cha, mẹ, vợ hoặc chồng liệt sĩ và những hộ nghèo. Mức thu Quỹ Phòng chống bão lụt mỗi năm là: 1kg thóc/người lao động nông nghiệp trong độ tuổi, đối với những người trong độ tuổi lao động khác thì thu 2kg thóc/người. Việc thu quỹ này phải có phiếu thu theo mẫu của Bộ Tài chính và phải giao cho người nộp tiền một liên.
6 loại quỹ còn lại gồm: Quỹ Đền ơn đáp nghĩa (thu theo Nghị định 91/NĐ-CP ngày 9-11-1998), Quỹ Xã hội - từ thiện (thu theo Nghị định 117/NĐ-CP ngày 22-12-1999), Quỹ Bảo trợ trẻ em (thu theo Quyết định 135/TTg ngày 9-7-2003 của Thủ tướng Chính phủ), Quỹ Quốc phòng - an ninh (thu theo Pháp lệnh Dân quân tự vệ), Quỹ Chăm sóc người cao tuổi (thu theo Quyết định 1256 ngày 21-9-2006 của Thủ tướng Chính phủ), Quỹ Khuyến học. Các loại quỹ này không mang tính chất bắt buộc phải nộp, chính quyền chỉ có thể vận động người dân tự nguyện đóng góp theo khả năng của mỗi người. Thế nhưng, tìm hiểu thực tế tại TP Hạ Long, chúng tôi thấy HĐND các phường, xã đều ban hành nghị quyết đặt ra mức thu quỹ cụ thể. Chẳng hạn như ở phường Cao Xanh, căn cứ vào Nghị quyết HĐND phường, trong năm 2009, chính quyền phường thu 5 loại quỹ: Quỹ ANQP (15.000 đồng/hộ), Quỹ Vì người nghèo (5.000 đồng/hộ), Quỹ Đền ơn đáp nghĩa (10.000 đồng/hộ), Quỹ Chăm sóc tuổi thơ (5.000 đồng/hộ), Quỹ Phòng chống bão lụt (5.000 đồng/hộ). Theo quy định của pháp luật, thì việc ấn định mức thu cụ thể chỉ áp dụng trong công tác thu phí và lệ phí. Việc chính quyền các phường, xã đặt ra mức cụ thể để thu các loại quỹ như nói ở trên là không đúng thẩm quyền. Cùng với tình trạng ban hành văn bản quy phạm pháp luật không đúng thẩm quyền, chính quyền các phường, xã cũng không lấy ý kiến người dân trước khi ban hành nghị quyết.
Điều đáng chú ý nữa là mức thu các loại quỹ ở các phường cũng rất ‘‘linh hoạt’’. Cùng một loại quỹ nhưng mỗi nơi lại thu một mức khác nhau. Chẳng hạn như đối với Quỹ Đền ơn đáp nghĩa, có phường thu 10.000 đồng/ hộ, có phường lại thu 20.000 đồng/hộ. Những đối tượng chính sách như thương binh, bệnh binh, gia đình liệt sĩ, hộ nghèo đôi khi cũng phải nộp. Đối với Quỹ Phòng chống lụt bão (loại quỹ bắt buộc phải nộp), có những phường, xã do không khảo sát kỹ các đối tượng phải thực hiện nghĩa vụ nộp quỹ này, đã thực hiện theo cách áp đặt mức thu bình quân cho các hộ gia đình. Vì thế những hộ có nhiều người thuộc đối tượng phải nộp cũng chỉ thu bằng hộ có một đối tượng phải nộp. Việc làm thiếu trách nhiệm này của chính quyền một số nơi không những gây thiệt thòi cho không ít hộ gia đình mà còn tạo ra sự thiếu công bằng trong việc chấp hành pháp luật ở địa phương. Việc thu quỹ mà không thực hiện ghi phiếu thu theo mẫu của Bộ Tài chính, không giao cho người nộp tiền một liên, cũng là tình trạng sai sót chung của các phường xã. Những sai sót trên đây cần phải được khắc phục trong thời gian tới.
Một điều đáng nói nữa là trong nhiều loại quỹ nói trên, theo quy định của pháp luật (tùy theo từng loại quỹ) cần phải có ban chỉ đạo xây dựng và điều hành quỹ; có hội đồng điều hành, quản lý và ban kiểm soát quỹ; có tên gọi, trụ sở, điều lệ và con dấu riêng. Thế nhưng trên thực tế, có nhiều địa phương đã không chấp hành nghiêm túc các quy định này, dẫn đến tình trạng thu chi quỹ sai mục đích.
Để chấn chỉnh việc thu, chi các loại quỹ, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị 24/2007/CT-TTg chỉ đạo: Đối với các khoản huy động đóng góp tự nguyện để xây dựng cơ sở hạ tầng, huy động đóng góp mang tính chất xã hội, từ thiện, phải thực hiện đúng nguyên tắc tự nguyện. HĐND, UBND các cấp không được ra văn bản bắt buộc đóng góp, không được giao chỉ tiêu huy động cho cấp dưới, không gắn việc huy động đóng góp với việc cung cấp các dịch vụ công mà người dân được hưởng. Các cấp ủy, chính quyền cần chỉ đạo rà soát bãi bỏ ngay các văn bản huy động đóng góp của nhân dân không đúng quy định trước đây...
