Báo Quảng Ninh, ngày 3-5-2008 và 5-7-2008 có bài phản ánh về việc Bảo tàng Quảng Ninh sơn trắng bộ xương cá voi là việc làm sai nguyên tắc bảo quản hiện vật, làm biến đổi màu sắc mẫu vật. Sau khi báo đăng, lãnh đạo Bảo tàng Quảng Ninh đã có văn bản gửi các cơ quan chức năng, các cơ quan báo chí khẳng định đây là cách làm “khoa học” của bảo tàng nhằm làm đẹp, làm chắc xương cá voi.
Để đánh giá đúng sự việc này, ngày 15-11-2008, Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch phối hợp với Cục Di sản văn hoá (Bộ VH,TT-DL) tổ chức hội thảo khoa học “Về bảo quản bộ xương cá voi của Bảo tàng Quảng Ninh”. Tại hội thảo, câu hỏi Bảo tàng Quảng Ninh sơn bộ xương cá có đảm bảo nguyên tắc bảo quản hiện vật hay không, đã được các nhà khoa học trả lời xác đáng...
>>Trở lại vấn đề “Bảo tàng tỉnh sơn bộ xương cá voi: Bảo tồn, làm đẹp hay cách làm phản khoa học?”
>>Bảo tồn, làm đẹp hay cách làm phản khoa học?
Cuộc hội thảo có sự tham gia của gần 30 nhà khoa học, lãnh đạo các bảo tàng, viện nghiên cứu cấp Trung ương, trong đó có những chuyên gia hàng đầu của Việt Nam trong lĩnh vực bảo tàng học như phó giáo sư, tiến sĩ Phan Khanh (nguyên hiệu trưởng Đại học Văn hoá Hà Nội), tiến sĩ Phạm Quốc Quân (Giám đốc Bảo tàng Lịch sử VN), tiến sĩ Vũ Thế Long, tiến sĩ Nguyễn Kim Thuỷ (Viện Khảo cổ học) v.v.
Ngay từ đầu, hội thảo đã thu hút sự chú ý của mọi người khi tiến sĩ Vũ Thế Long công bố các bức ảnh và ghi chép của ông cách đây mấy năm về bộ xương cá voi ở Bảo tàng Quảng Ninh, so sánh với hiện nay để chứng minh phần đầu của bộ xương cá voi đã bị vỡ (ông Trần Trọng Hà, giám đốc Bảo tàng Quảng Ninh trước đó đã cho rằng Báo Quảng Ninh thông tin sai chi tiết này). Đồng thời, tiến sĩ Vũ Thế Long cũng cung cấp thêm những cứ liệu khoa học bằng hình ảnh về cách bảo quản, trưng bày xương cá voi từ những phương pháp hiện đại của Mỹ, Châu Âu, Nhật Bản đến phương pháp đơn giản hơn ở Nha Trang, Phan Thiết v.v. nhưng tất cả tịnh không có nơi nào dùng sơn để bảo quản như Bảo tàng Quảng Ninh. Màu trắng sơn lên xương là một màu giả tạo, phi tự nhiên. Làm thế khác nào ta sơn màu xanh lên trống đồng, sơn màu nâu lên bình gốm cổ. Thật đáng tiếc và nên rút kinh nghiệm- Tiến sĩ Long nhấn mạnh.
Giống như quan điểm của tiến sĩ Vũ Thế Long, hầu hết các nhà khoa học trong tham luận và ý kiến phát biểu đều cho rằng việc Bảo tàng Quảng Ninh sơn bộ xương cá voi là không tuân thủ các quy trình trong bảo quản hiện vật, làm biến dạng màu sắc mẫu vật. Tiến sĩ Nguyễn Kim Thuỷ cho rằng đây là cách làm rất phản cảm. Tiến sĩ Chu Đức Tính, Giám đốc Bảo tàng Hồ Chí Minh thì bày tỏ thông cảm, cho rằng nguyên nhân “tai nạn nghề nghiệp” đáng tiếc trên “là do cán bộ Bảo tàng Quảng Ninh thiếu kiến thức về chuyên môn”. Ông Nguyễn Thanh Sĩ, nguyên Giám đốc Sở VH-TT (nay là Sở VH,TT-DL) là người rất tâm huyết với sự nghiệp bảo tàng của tỉnh, đã chỉ rõ: “Việc Bảo tàng Quảng Ninh dùng sơn trắng sơn bộ xương cá voi, một hiện vật quý hiếm, dù với bất cứ động cơ, mục đích gì cũng đều vi phạm những quy định về chuyên môn và quản lý hiện vật gốc… Đây là việc làm hy hữu chưa từng có không chỉ ở Quảng Ninh mà còn trong cả nước về bảo quản hiện vật bảo tàng…”. Phó Giáo sư, tiến sĩ Phan Khanh sau khi phân tích, chứng minh về giá trị tự nhiên, nhất là giá trị văn hoá liên quan đến cá voi (truyền thuyết cá voi cứu người, tục thờ, lễ hội…) đã bày tỏ bức xúc trước việc Bảo tàng Quảng Ninh sơn bộ xương cá voi. Đặc biệt, ông đã khiến cả hội nghị bị “sốc” khi cho biết: Ngoài sơn bộ xương cá voi, Bảo tàng Quảng Ninh còn tuỳ tiện sơn mới cả hiện vật là chiếc xe máy của Anh hùng Lao Động Nguyễn Văn Sên. Ông Nguyễn Thanh Sĩ băn khoăn “Từ việc làm sai trái của Bảo tàng Quảng Ninh làm cho mọi người không khỏi lo lắng là những sai phạm tương tự và có thể tệ hại hơn lại tiếp tục xảy ra nếu không được chấn chỉnh nghiêm túc. Rõ ràng việc gìn giữ, bảo vệ, bảo quản hiện vật gốc tại Bảo tàng Quảng Ninh đang đặt ra những nguy cơ cấp bách không thể xem nhẹ”.
Bà Lê Thị Minh Lý, Phó Cục trưởng Cục Di sản văn hoá, trong kết luận hội thảo đã cho biết qua hội thảo, với sự phân tích, đánh giá của các nhà khoa học, chúng ta đã thấy được những khiếm khuyết của Bảo tàng Quảng Ninh trong việc sơn bộ xương cá voi. Từ vụ việc cụ thể này ngành Bảo tàng cần rút ra bài học trong hoạt của mình. Đó là mỗi bảo tàng chỉ có thể bảo quản hiện vật sau khi đã nghiên cứu, xác định đầy đủ giá trị của nó và nắm vững nguyên tắc bảo quản. Khi tiến hành bảo quản, nếu chưa có cán bộ chuyên môn thì bảo tàng phải tham khảo ý kiến của các nhà khoa học, chuyên gia trong lĩnh vực ấy. Một số nhà khoa học, lãnh đạo các bảo tàng đã đề nghị trong thời gian tới Cục Di sản văn hoá cần mở các lớp bồi dưỡng về bảo quản hiện vật cho các bảo tàng, có thể mở theo từng chuyên đề để tránh những “tai nạn nghề nghiệp” đáng tiếc như trên xảy ra.
