Bài học phá rừng ngập mặn ở Đồng Rui

Đồng chí Nguyễn Quang Trưởng, Chủ tịch UBND xã Đồng Rui buồn rầu kể: Trong những năm đó, nhiều hộ gia đình ở xã, cả doanh nghiệp, cá nhân ở nơi khác đã “ tranh thủ” cơ hội biến hàng nghìn héc-ta rừng ngập mặn của các thôn phục vụ cho việc làm đầm nuôi trồng thủy hải sản. Nhìn những cây sú, cây vẹt, cây trang có tán rộng trên 10m2 bị quật đổ mà xót xa.Thời gian đó địa phương chỉ quản lý về mặt hộ khẩu và những vấn đề có liên quan đến dân sinh, còn việc chăm sóc bảo vệ rừng là nhiệm vụ của Hạt Kiểm lâm. Nhiều khi thấy những cánh rừng bị người dân chặt phá để nuôi tôm, còn vỏ cây họ mang đi muối sứa, thân cây đước, cây sú, cây trang trơ trọi chúng tôi xót lắm, nhưng không thể làm gì được. Ông Nguyễn Văn Kiên, thôn Trung nhớ lại: Vào những năm 90 của thế kỷ trước, xã đảo Đồng Rui có cả một rừng cò. Buổi sáng, chúng bay ra cánh rừng ngập mặt để kiếm mồi, tối bay về tổ, nhìn thật thích mắt. Thế nhưng khi không còn rừng thì cò cũng bỏ đi nơi khác. Bắt đầu từ năm 1995, người dân, doanh nghiệp thi nhau đến phá rừng. Hàng ngày, tiếng máy xúc gầm rú, thức ăn tôm cá cũng rất hiếm, thêm vào đó là các hoá chất độc hại thải ra từ các đầm tôm ngày càng nhiều. Cũng theo ông Kiên thì để xảy ra tình trạng này nguyên nhân chủ yếu là do địa phương chưa đánh giá đúng vai trò to lớn của hệ sinh thái rừng ngập mặn; buông lỏng quản lý trong việc sử dụng tài nguyên vùng ven biển; không kiên quyết xử lý việc phá rừng để nuôi tôm; nhiều người chỉ chú trọng đến lợi ích trước mắt là tôm xuất khẩu mà chưa tính đến hậu quả lâu dài. Bên cạnh đó, Hạt Kiểm lâm Tiên Yên cũng chưa quan tâm đến việc tuyên truyền, giáo dục cho người dân, doanh nghiệp về lợi ích lâu dài của rừng ngập mặn nên việc đấu tranh bảo vệ rừng của cộng đồng còn yếu. Khi mất cân bằng sinh thái, người nuôi tôm ở Đồng Rui đã phải chịu hệ quả là sự thua lỗ và thất bại. Hàng trăm gia đình đang rơi vào cảnh nợ nần và đang đứng trước nguy cơ phá sản.

Đưa chúng tôi đến những đầm đã bỏ hoang mấy năm nay, Chủ tịch UBND xã Nguyễn Quang Trưởng nói: Trong số 450 hộ nuôi tôm của xã với tổng diện tích trên 1.500 ha thì đến nay duy nhất chỉ có 3-4 hộ còn nuôi tôm, số còn lại đã bỏ đi nơi khác làm ăn, trong khi đó hàng tháng vẫn phải trả lãi ngân hàng, vẫn phải nộp thuế, có hộ đã trở thành con nợ của ngân hàng và nguy cơ tái nghèo trong xã là rất cao. Tại các cuộc họp tiếp xúc cử tri, xã cũng đã đề nghị với cấp trên là xoá nợ hoặc thu hồi diện tích đầm nuôi tôm bỏ hoang, nhưng theo hợp đồng đã ký kết giữa chủ đầm với cơ quan chức năng thì đến năm 2014 mới hết hạn đấu thầu. Như vậy người dân lại phải tiếp tục chờ đợi hơn 5 năm nữa trong cảnh lo lắng sự tàn phá của thiên nhiên khi môi trường không được phục hồi.

Còn nhớ cách đây gần 1 năm, Đồng Rui đã phải đối mặt với đợt triều cường lớn nhất từ trước đến nay: hơn 150m đê ngăn mặn bị vỡ, hàng trăm ha đất nông nghiệp bị nhiễm mặn, nước biển đã tràn ngập 164 ha ao đầm nuôi trồng thuỷ sản của người dân, tổng thiệt hại hơn 1 tỷ đồng. Giờ đây, khi con tôm sú ở xã đảo này không còn mấy mặn mà với các chủ đầm, rất nhiều người đã quay trở lại với việc khai thác thủy hải sản ở dưới cánh rừng ngập mặn còn sống sót lại. Tuy việc khai thác không được nhiều như trước nhưng đối với nhiều hộ dân trong xã thì đây là nguồn thu nhập chính của gia đình. Khi thấy được hiệu quả của cánh rừng ngập mặn, mấy năm gần đây người dân xã đảo đã quan tâm đến việc bảo vệ, chăm sóc và phát triển chúng. Đặc biệt từ năm 2005 đến nay, được sự giúp đỡ của các tổ chức phi chính phủ về “quản lý bền vững rừng ngập mặn dựa vào cộng đồng”,  huyện đã thu hồi 1.500 ha rừng ngập mặn và 187 ha đầm nuôi tôm của các tổ chức, cá nhân để giao cho xã quản lý. Nhờ đó, diện tích rừng ngập mặn hiện có của xã không còn xảy ra tình trạng bị xâm hại. Bên cạnh đó, xã cũng đã huy động người dân trồng mới trên 392 ha rừng ngập mặn, nhưng đó chỉ là diện tích nhỏ so với diện tích rừng đã bị chặt phá.