Trong hai năm 2007 và 2008, dư luận ở TX Móng Cái (nay là TP Móng Cái) xôn xao về những sai phạm nghiêm trọng trong việc cấp giấy chứng nhận QSDĐ cho hàng trăm hộ gia đình tại xã Hải Hoà (nay là phường Hải Hoà) dẫn tới tình trạng đơn thư, khiếu kiện kéo dài, làm ảnh hưởng tới tình hình ANTT trên địa bàn.
Sau hơn một năm nỗ lực điều tra, trung tuần tháng 9-2009, vụ án tham nhũng trong quản lý đất đai ở phường Hải Hoà đã được đưa ra xét xử với 28 bị cáo và hàng chục người liên quan.
“Điếc không sợ súng”
Đã từng tham dự nhiều phiên toà, nhưng với chúng tôi, phiên toà xét xử vụ sai phạm nghiêm trọng về quản lý đất ở TP Móng Cái có nhiều “cái nhất”: Thời gian xét xử dài nhất, số bị cáo và những người liên quan đông nhất. Trước thềm phiên toà, người dân còn cho rằng, đây như một vụ “Đồ Sơn thứ hai” ở Quảng Ninh. Trong số 28 bị cáo bị đưa ra truy tố và xét xử về các tội danh “Cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng”, “Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ”, “Thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng”, có tới 20 bị cáo từng giữ các chức vụ lãnh đạo chính quyền và một số phòng, ban ở địa phương. Diễn biến vụ án như sau: Từ cuối năm 2003 đến 2007, lợi dụng việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho nhân dân trên địa bàn các đối tượng này đã làm trái với Luật Đất đai, gây ra hậu quả nghiêm trọng. Như tự ý hợp thức hoá trái pháp luật các hồ sơ xin đăng ký cấp QSDĐ, từ không đủ điều kiện thành đủ điều kiện, từ phải nộp tiền thành không phải nộp tiền sử dụng đất. Cấp giấy CNQSDĐ cho các trường hợp đất nông nghiệp tạm giao khi chưa chuyển mục đích sử dụng đất, từ đất nông nghiệp sang đất ở, không thu tiền sử dụng đất; cấp GCNQSDĐ cho các trường hợp đất có nguồn gốc lấn chiếm đất nông nghiệp làm nhà ở trái phép... Nhiều cán bộ ở địa phương còn vụ lợi cá nhân cấp GCNQSDĐ trái phép cho vợ, con, anh chị em ruột, người thân. Như bị cáo Lê Ngọc Bội, nguyên Phó Chủ tịch UBND phường Hải Hoà, không chỉ làm giấy tờ giả để lấy tiền của người dân còn hợp thức hoá trái phép hàng trục GCNQSDĐ. Lê Ngọc Bội còn bị nhân dân phường Hải Hoà viết đơn tố cáo tham nhũng, hách dịch, cửa quyền. Tại phiên toà, Lê Ngọc Bộ khai: “Đến nay tôi không nhớ có bao nhiêu hộ được cấp GCNQSDĐ sai quy định. Tôi đã ký trong biên bản xét duyệt của Hội đồng Đăng ký xét duyệt ở mục thay mặt UBND phường khoảng 30 hồ sơ... Tham gia vào những sai phạm này, một số trưởng khu phố của phường đã xác nhận trái quy định Luật Đất đai cho hàng trăm hồ sơ, gây thiệt hại cho Nhà nước hàng chục tỷ đồng. Điển hình là Ngô Thanh Toản, nguyên Trưởng khu 1 đã cùng với Nguyễn Thành Dương, nguyên Chủ tịch UBND phường, Lâm Văn Thành, nguyên Phó Chủ tịch UBND phường đã ký hợp thức hoá 43 hồ sơ là đất khai hoang không đủ điều kiện cấp QSDĐ thành đủ điều kiện với tổng diện tích trên 12 nghìn m2, gây thiệt hại trên 7 tỷ đồng... Sai phạm đã rõ, vậy mà trước toà, Lê Ngọc Bội vẫn cho rằng mình không phạm tội và không tư lợi cá nhân(!). Nhiều người tham dự phiên toà vẫn còn nhớ lời khai của bị cáo Trương Thành Long, nguyên Chủ tịch Hội Nông dân phường Hải Hoà, thành viên Hội đồng Đăng ký xét duyệt đất đai phường: “Có một số hồ sơ thửa đất khi đưa ra hội đồng chưa vẽ nhà, Hội đồng thống nhất cho tôi tự vẽ thêm nhà vào hồ sơ để xin đăng ký cấp QSDĐ. Tôi không nhớ đã tự vẽ bao nhiêu...”.
Quanh co chối tội
Đến thời điểm vụ án được đưa ra xét xử (ngày 8-9-2009) chưa có văn bản nào của Thủ tướng Chính phủ quy định Hải Hoà là xã miền núi. Thế nhưng tổ công tác liên ngành, chính quyền địa phương, Hội đồng Đăng ký xét duyệt cấp GCNQSDĐ của phường Hải Hoà vẫn “vận dụng” Khoản 3, Điều 50, Luật Đất đai năm 2003 đưa Hải Hoà vào diện xã miền núi và hải đảo để thực hiện miễn giảm tiền sử dụng đất gây thất thoát hàng chục tỷ đồng của Nhà nước. Trong phần tranh tụng tại phiên toà, một số luật sư biện hộ cho thân chủ của mình là không phạm tội, hoặc phạm tội do thiếu hiểu biết, không vụ lợi và thực hiện theo mệnh lệnh của cấp trên. Những cụm từ như “làm theo sự chỉ đạo của cấp trên”, “theo sự chỉ đạo của UBND thị xã Móng Cái” được nhiều bị cáo đưa ra để lý giải cho hành vi phạm tội của mình. Như lời khai của bị cáo Nguyễn Văn Tực, nguyên Trưởng phòng TN&MT TX Móng Cái: “Việc làm của tôi không xuất phát từ động cơ, mục đích vụ lợi cá nhân, mà làm theo sự chỉ đạo của cấp trên và trong bối cảnh nhân dân xã Hải Hoà khiếu kiện kéo dài...”. Nguyễn công Lý, nguyên Chi cục Phó Chi cục Thuế TX Móng Cái thì khai nhận: “Quá trình thực hiện của cán bộ nghiệp vụ Chi cục Thuế thời điểm năm 2007 do dân khiếu kiện, áp lực lớn của lãnh đạo UBND TX Móng Cái chỉ đạo làm nhanh để yên dân...”. Với sự chỉ đạo của lãnh đạo thị xã các đối tượng trong vụ án đã tìm mọi cách “lách luật” để dân được cấp GCNQSDĐ, số hộ dân phải nộp tiền sử dụng đất càng ít càng tốt, mục đích nhằm “xoa dịu” người dân và tránh tình trạng người dân khiếu kiện kéo dài. Vì vậy trong vòng một thời gian ngắn, Phòng TN&MT đã chuyển sang cho Chi cục Thuế trên 800 hồ sơ để làm thủ tục cấp QSDĐ mặc dù có rất nhiều hồ sơ không đủ điều kiện...
Thay lời kết
Những hành vi sai phạm của các bị cáo đã rõ ràng, phiên toà đã khép lại, 17 bị cáo đã phải nhận những bản án nghiêm khắc. Vì mục đích vụ lợi, thiếu tinh thần đấu tranh trước những sai phạm, cố tình “làm liều”, các bị cáo đã phải trả cái giá rất đắt cho những hành vi sai phạm của mình gây ra. Đây còn là bài học sâu sắc trong công tác quản lý đất đai không chỉ với riêng Móng Cái.