Trong những năm gần đây, phường Hải Yên, TX Móng Cái trở thành nơi thu hút nhiều dự án, trong đó có cả khu công nghiệp với quy mô lớn. Điều đó đã và đang góp phần tích cực, làm thay đổi cơ bản diện mạo của khu vực nông thôn nơi đây. Làng đã tiến sát gần với phố. Nhiều ngôi nhà tầng với đủ kiểu dáng đang được mọc lên. Thế nhưng sau lưng sự đổi thay đó, là tình trạng nhiều người nông dân chưa có việc làm mới và không còn đất để sản xuất. Khoản tiền đền bù mà đáng lẽ phải để đầu tư cho tương lai đang được người dân sẻ nhỏ và chi tiêu cho đến hết...
* Tiền đền bù không được đầu tư để chuyển nghề
Thuộc khu vực xây dựng của Khu Công nghiệp Hải Yên, gia đình ông Nguyễn Văn Bịch ở khu 2, phường Hải Yên bị thu hồi toàn bộ diện tích đất nông nghiệp với khoảng 1 mẫu ruộng (trong đó 4 sào được chính quyền địa phương cấp, 6 sào gia đình tự khai hoang). Với chính sách đền bù của Nhà nước, gia đình ông Bích được chủ dự án bồi thường 41 triệu đồng cộng với số tiền hỗ trợ giải quyết việc làm cho mỗi nhân khẩu.
Nhiều gia đình khu 2, phường Hải Yên (TX Móng Cái) đang xây dựng nhà ở kiên cố bằng tiền đền bù ruộng đất.
Số tiền này, ông đã chia đều cho 2 cô con gái; phần còn lại dành cho việc tạo dựng một căn nhà mới, mua sắm đồ đạc và chữa bệnh. Vậy là coi như đã cụt vốn làm ăn. Vợ và hai cô con gái ông phải đi làm thuê hoặc lên rừng kiếm củi để có miếng cơm qua ngày. Ông phân trần: Vợ chồng tôi đã già, không còn sức để lao động nữa; 2 đứa con gái thì không có nghề nghiệp, quanh năm chân lấm tay bùn, chỉ biết trông chờ vào cây lúa hạt thóc ngoài đồng ruộng. Bây giờ, một cây lúa cũng không có chỗ cắm nữa, không biết cuộc sống sẽ ra sao... ở cùng khu 2, gia đình ông Hà Quang Yến cũng bị thu hồi 6 sào ruộng từ năm 2004. Số tiền bồi thường được gần 30 triệu đồng gia đình ông cũng đã mua sắm đồ đạc cho tới hết. Khi được hỏi tại sao ông không dành dụm số tiền ấy để đi buôn hay tìm việc làm gì đó, ông chậm rãi trả lời: Cả đời chưa được đi buôn lấy một lần, mà đi tìm việc thì biết tìm việc gì cho thích hợp được. Còn anh Lê Minh Chính ở khu 7 là một trong những hộ dân bị thu hồi khoảng trên 80% diện tích đất canh tác để phục vụ cho dự án xây dựng Khu Đô thị mới của Tổng Công ty Bao bì thuộc Bộ Thương mại. Mặc dù từ năm 2005, toàn bộ số diện tích ruộng đất nêu trên của nhà anh không còn được phép canh tác nữa thế nhưng do chưa thống nhất được cơ chế bồi thường nên gia đình chưa được nhận tiền. 7 nhân khẩu của gia đình anh từ đó đến nay nằm trong tình trạng “thất nghiệp”. Đó là hoàn cảnh chung của nhiều hộ dân trên địa bàn phường Hải Yên, một phường mới được thành lập với khoảng 75% hộ dân làm nông nghiệp. Cũng phải thừa nhận rằng, khi các dự án đầu tư vào địa bàn phường, các khu vực dân cư liền kề các dự án đã được tầng hoá, khang trang đẹp đẽ. Nhưng cũng kể từ đó (3-4 năm nay) nhiều gia đình nơi đây không có ruộng để canh tác. Ngoài những người trẻ tuổi đi làm thuê cho một số doanh nghiệp ở thị xã thì hầu hết số người ở độ tuổi 40 trở lên đều không biết xoay sở làm việc gì. Người dân bao năm chỉ biết cày cấy, giờ không còn ruộng canh tác nên thực sự lúng túng khi phải đi làm thuê kiếm sống.
Trước đây phường Hải Yên kinh tế chỉ thuộc diện bình thường, nhiều hộ chưa có điều kiện mua sắm các phương tiện, tiện nghi đắt tiền nhưng nay có các dự án đầu tư vào địa bàn, nhiều gia đình đã có hàng chục triệu đồng từ tiền đền bù để thoả sức mua sắm. ở các khu 1, 2, 5, 7 đã có thêm trên 50 ngôi nhà kiên cố. Nhiều gia đình có 2-3 chiếc xe máy... * Các doanh nghiệp thu hút lao động quá ít
Sau khi mải mê mua sắm mọi thứ bằng số tiền bồi thường từ diện tích đất sản xuất bị thu hồi, nhiều người dân đã giật mình nhận ra cảnh không có công ăn việc làm trong khi không còn ruộng để cày cấy. Trong tương lai cuộc sống của họ sẽ dựa vào đâu? Trăn trở, lo lắng trước vấn đề giải quyết việc làm cho nhân dân không còn ruộng trên địa bàn phường, ông Phạm Văn Minh, Chủ tịch UBND phường Hải Yên cho biết:
Những đổi thay trên đất Hải Yên (Móng Cái).
Cho đến nay trên địa bàn phường, một số dự án đang triển khai và khu Công nghiệp Hải Yên đã thu hồi gần 100ha đất nông nghiệp và lâm nghiệp của 144 hộ dân. Trong số đó có 105 hộ thuộc diện bị thu hồi hoàn toàn diện tích đất sản xuất và hầu hết số hộ này đều không có nghề phụ. Mặc dù đã lo xa để tìm mọi cách tạo công ăn việc làm cho người dân khi không còn ruộng sản xuất nhưng phường đang rất bí. Bởi lẽ trên thực tế hầu hết các dự án trên địa bàn phường tiến độ thi công rất chậm; khu Công nghiệp Hải Yên thu hút các doanh nghiệp lại chưa nhiều. Việc sử dụng lao động từ các dự án này là vấn đề của tương lai trong khi số lao động ở độ tuổi 40 trở lên trên địa bàn phường chiếm hơn 60%.Thêm vào đó, phường cũng không biết nên chọn nghề gì và đào tạo nghề bằng cách nào cho phù hợp với người dân bao năm nay chỉ quen cày cấy.
Có thể thấy, vấn đề việc làm cho người lao động, đặc biệt là những lao động chưa qua đào tạo đang là bài toán khó chưa có lời giải. Mặc dù các nhà đầu tư đều đã có một khoản kinh phí nhất định để hỗ trợ lao độngvà chuyển đổi nghề. Thế nhưng trên thực tế số tiền này người dân đã sử dụng hết vào mục đích khác. Do vậy để cuộc sống của những người dân không còn ruộng canh tác, phường Hải Yên và các ngành chức năng thị xã Móng Cái, cần có định hướng đào tạo nghề tại chỗ cho các lao động trên địa bàn; tìm nghề phụ phù hợp với đặc điểm tình hình, điều kiện cụ thể của địa phương. Bên cạnh đó cần tích cực vận động nhân dân sử dụng tiền bồi thường đầu tư cho sản xuất kinh doanh hợp lý và hiệu quả.
