Ngày 29-5-2008, Thủ tướng Chính phủ đã có văn bản số 827/TTg-KTN chỉ đạo các địa phương tiếp tục đẩy mạnh việc bán nhà ở thuộc sở hữu nhà nước (SHNN) cho người đang thuê theo Nghị định số 61/CP ngày 5-7-1994 của Chính phủ đến hết năm 2010...
Thực hiện sự chỉ đạo này, các cấp, ngành, địa phương trong tỉnh đã rất nỗ lực đẩy nhanh tiến độ bán nhà, đảm bảo quyền lợi cho người dân. Tuy nhiên, đến thời gian quy định, tỷ lệ nhà ở, đất ở thuộc SHNN đã bán mới đạt gần 47%; đang làm thủ tục chuyển giao 26,9% và chưa chuyển giao là 26,2%.
Khu chung cư cột 8 (TP Hạ Long) xuống cấp nghiêm trọng, không đủ điều kiện để bán cho người đang thuê theo Nghị định 61/CP của Chính phủ.
Nỗ lực đảm bảo quyền lợi cho người thuê nhà
TP Hạ Long là địa phương có số lượng nhà ở, đất ở thuộc SHNN lớn nhất trên địa bàn tỉnh với 31 khu (588 căn nhà). Ngay từ quý III-2007, Hạ Long đã đẩy nhanh tiến độ bán nhà theo Nghị định 61/CP, như: Kiện toàn lại hội đồng bán nhà ở, thành lập tổ công tác bán nhà, giao cho UBND các phường rà soát lại toàn bộ quỹ nhà thuộc SHNN thuộc diện được bán trên địa bàn... Đặc biệt, khi Thủ tướng Chính phủ cho phép các địa phương tiếp tục thực hiện việc bán nhà ở thuộc SHNN cho người đang thuê theo Nghị định 61/CP đến hết năm 2010, Hội đồng bán nhà thành phố đã xây dựng kế hoạch chi tiết về việc tiếp nhận và bán nhà do các đơn vị tự quản chuyển giao cho thành phố. UBND thành phố cũng đưa ra rất nhiều giải pháp để thực hiện như: Ưu tiên bán trước các khu vực là nhà cấp 4 để người mua có điều kiện cải tạo, xây dựng lại chỗ ở và nhanh chóng lập thủ tục bán các khu nhà đã có quy hoạch; huy động các đơn vị, cá nhân góp vốn để lập quy hoạch các khu nhà ở để trình duyệt trước khi chuyển giao nhà ở cho thành phố bán, những đơn vị chưa huy động được kinh phí, thành phố sẽ ứng ngân sách để khảo sát, lập quy hoạch cho kịp tiến độ... Theo đó, việc triển khai bán nhà cho các hộ đang thuê được xác định rất cụ thể theo từng khu vực, từng giai đoạn. Tính đến hết tháng 10-2010, thành phố đã thực hiện bán được 122 căn nhà với tổng diện tích sàn trên 2.370m2, tổng diện tích đất trên 6.039m2, thu về cho Nhà nước trên 1,1 tỷ đồng. Các hộ đã mua nhà theo Nghị định 61/CP được thành phố tạo điều kiện để làm thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà và các tài sản gắn liền với đất.
Theo số liệu tổng hợp của Sở Xây dựng, đến tháng 12-2010, tại 5 địa phương (Hạ Long, Cẩm Phả, Uông Bí, Hải Hà, Yên Hưng) số nhà ở, đất ở thuộc SHNN đã bán theo Nghị định 61/CP được 31 khu với 2.044 căn hộ; đang làm thủ tục chuyển giao 27 khu với 1.176 căn hộ; chưa chuyển giao 20 khu với 1.148 căn hộ.
Những vướng mắc cần tháo gỡ
Đến hết năm 2010, tỉnh vẫn còn trên 50% số căn hộ thuộc SHNN chưa được bán (gồm cả những căn hộ đang chuyển giao hoặc đơn vị tự quản chưa chuyển giao cho các địa phương quản lý). Nguyên nhân do công tác quản lý, sử dụng, chuyển giao và bán nhà ở, đất ở thuộc SHNN trên địa bàn tỉnh có nhiều khó khăn, vướng mắc, tồn tại. Quỹ nhà ở thuộc SHNN của tỉnh nằm rải rác, đan xen, không tập trung. Từ rất nhiều năm nay, công tác quản lý, sử dụng quỹ nhà chưa được quan tâm thích đáng (tập trung là nhà ở của các cơ quan, đơn vị tự quản chưa chuyển giao); chất lượng nhà ở xuống cấp; hạ tầng kỹ thuật, vệ sinh môi trường không đảm bảo; không có kinh phí sửa chữa, cải tạo do không thu được tiền thuê nhà ở; hồ sơ, tài liệu lưu trữ thất lạc hoặc không có; tình trạng cơi nới, xây dựng trái phép chưa được xử lý kịp thời, dứt điểm; các cơ quan tách nhập không thực hiện bàn giao; các hộ dân mua, bán, trao đổi nhà ở không theo quy định của pháp luật; lực lượng thực hiện công việc quản lý, bán nhà quá mỏng, lại kiêm nhiệm ...
Theo ý kiến của nhiều chuyên gia, việc bán nhà theo Nghị định 61/CP ở mỗi địa phương trong tỉnh có những khó khăn riêng cần có cơ chế, chính sách phù hợp để tháo gỡ. Như TP Hạ Long, mặc dù đã hoàn thành việc chuyển giao nhà ở, đất ở thuộc diện SHNN về địa phương quản lý, nhưng việc bán nhà cho người đang thuê không triển khai được 100%. Bởi nhiều khu nhà không đủ điều kiện bán theo quy định của Nghị định; như: Khu tập thể 17 hộ của Bệnh viện Y học Dân tộc tỉnh tại phường Trần Hưng Đạo và 2 khu tập thể giáo viên tại tổ 17, khu 2, phường Cao Thắng được đơn vị tự quản bố trí làm nhà ở sau thời điểm ban hành Quyết định số 118/TTg ngày 27-11-1992; các khu nhà tập thể tiếp nhận từ Công ty CP Đầu tư và Xây dựng Quảng Ninh tại khu bãi xít (phường Hồng Hải) nằm trong phạm vi quy hoạch của Đồ án “Quy hoạch khu dân cư Bãi xít”; nhiều khu tập thể đã xuống cấp nghiêm trọng...
TX Cẩm Phả là địa phương đứng thứ hai trong tỉnh có nhiều nhà ở, đất ở thuộc diện SHNN cần phải bán. Hầu hết các khu nhà ở thuộc diện SHNN do các đơn vị ngành Than tự quản. Theo báo cáo của UBND TX Cẩm Phả, trên địa bàn có 13 đơn vị thuộc TKV có nhà ở, đất ở thuộc SHNN. Từ năm 2007, UBND tỉnh đã có nhiều văn bản chỉ đạo việc chuyển giao quỹ nhà ở, đất ở thuộc SHNN về địa phương quản lý và đẩy nhanh tiến độ bán nhà cho người đang thuê theo Nghị định 61/CP; nhưng đến tháng 11-2010 mới có 3 đơn vị ngành Than chuyển giao cho UBND thị xã tiếp nhận, quản lý. Hầu hết các đơn vị có nhà ở, đất ở thuộc SHNN trên địa bàn đã thực hiện bán tài sản trên đất công cho cán bộ, công nhân của đơn vị, số tiền thu được hạch toán vào kết quả sản xuất kinh doanh những năm đó của đơn vị, không nộp vào ngân sách nhà nước. Theo quy định, với các trường hợp đã có quyết định của UBND tỉnh chuyển giao về địa phương quản lý mà chưa nộp tiền bán nhà vào ngân sách, thì địa phương chưa tiếp nhận. Đây chính là “nút thắt” lớn nhất của Cẩm Phả trong việc triển khai thực hiện bán nhà theo Nghị định 61/CP. Kết thúc năm 2010, thị xã mới bán được gần 200 căn nhà thuộc SHNN. Cũng tình cảnh như Cẩm Phả, Uông Bí mới bán được 568 căn nhà, còn lại phần lớn vẫn chưa được đơn vị tự quản chuyển giao cho địa phương quản lý. Huyện Yên Hưng mới thực thanh lý cho 429/468 hộ; số còn lại là khu tập thể Xí nghiệp Gỗ (cũ) đã được Xí nghiệp thanh lý cho công nhân, nhưng đến nay chưa được hợp thức hoá về nhà và đất theo quy định...
Để giải quyết dứt điểm tình trạng này, theo ý kiến các chuyên gia, với các căn nhà chưa thể bán do chưa đủ điều kiện theo quy định của Nghị định, các địa phương cần có cơ chế quản lý phù hợp; với những căn nhà đã xuống cấp nghiêm trọng phải được phá bỏ, xây mới lại; các địa phương cần tập trung nguồn lực và có chính sách cụ thể, phù hợp để thu hút các nhà đầu tư xây dựng lại các khu chung cư theo hướng công trình dịch vụ công cộng, kết hợp nhà ở theo tinh thần chỉ đạo của tỉnh...
