Ngày 9-12-1995, UBND tỉnh Quảng Ninh ban hành Quyết định số 2796/QĐ-UB thành lập Ban Quản lý Vịnh Hạ Long. 15 năm xây dựng và phát triển là một chặng đường không dài đối với hành trình một di sản thế giới.
Nhưng với những thành tựu mà Ban Quản lý Vịnh Hạ Long đạt được đã khẳng định hướng đi đúng đắn và tính sáng tạo của cơ quan quản lý này.
Tàu du lịch cập bến đưa khách tham quan hang Sửng Sốt trên Vịnh Hạ Long.
Ngày 17-12-1994, tại TP Phù-kẹt (Thái Lan), trong phiên họp thứ 18 Hội đồng Di sản thế giới, Vịnh Hạ Long chính thức được công nhận là Di sản thiên nhiên thế giới, với giá trị đặc biệt ngoại hạng về mặt cảnh quan thẩm mỹ.
Xuất phát từ thực tế và sự khuyến nghị của Hội đồng Di sản thế giới, ngày 9-12-1995, Ban Quản lý Vịnh Hạ Long chính thức được thành lập, theo Quyết định số 2796/QĐ-UB của UBND tỉnh Quảng Ninh với chức năng, nhiệm vụ quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị của Vịnh Hạ Long mà trọng tâm là khu vực Di sản thiên nhiên thế giới đã được UNESCO công nhận.
Ngay sau khi thành lập, Ban Quản lý Vịnh Hạ Long đã bám sát sự chỉ đạo của Tỉnh uỷ, UBND tỉnh, Bộ Văn hoá - Thông tin (nay là Bộ VH-TT&DL), Uỷ ban Quốc gia UNESCO Việt Nam, đồng thời phối hợp chặt chẽ với các ngành, địa phương trong tỉnh, tranh thủ sự cộng tác giúp đỡ của các nhà khoa học trong và ngoài nước. Đội ngũ cán bộ, nhân viên Ban Quản lý Vịnh Hạ Long từng bước được củng cố. Từ 12 người khi thành lập, nay đã tăng lên tới 322 cán bộ, công nhân viên chức và người lao động với 13 phòng ban chức năng, trong đó có nhiều cán bộ trẻ, khoẻ có trình độ từng bước đáp ứng yêu cầu quản lý một di sản mang tầm cỡ thế giới. Chỉ sau một thời gian ngắn sau khi được thành lập, Ban đã đề xuất được nhiều việc mang tính đột phá, thực hiện nhiều nội dung có hiệu quả cao trở thành cơ quan nòng cốt quản lý di sản thực sự có hiệu quả.
Với sự hợp tác chặt chẽ với các nhà khoa học, Ban Quản lý Vịnh Hạ Long đã tổ chức triển khai nhiều đề tài nghiên cứu khoa học nhằm đánh giá một cách toàn diện, đầy đủ những giá trị của di sản, làm cơ sở để đề ra những kế hoạch, phương thức quản lý, bảo tồn di sản hữu hiệu. Việc nghiên cứu kiểm kê, lập hồ sơ khoa học các đảo núi, hang động, các loài thực vật đặc hữu trên cơ sở điều tra khảo sát về tên gọi, diện tích, đặc điểm giá trị tiềm năng, diện tích các đảo, mặt nước... được thực hiện từng bước, góp phần vào việc quản lý di sản tốt hơn. Đặc biệt là việc hoàn thiện hồ sơ khoa học về giá trị địa chất địa mạo trình Hội đồng Di sản thế giới UNESCO quyết định công nhận Vịnh Hạ Long là di sản thế giới lần thứ 2.
Đi đôi với nghiên cứu khoa học, Ban Quản lý Vịnh Hạ Long quan tâm tới công tác bảo tồn, tu bổ, tôn tạo các hang động, cầu bến nhằm phát huy lợi thế tiềm năng du lịch tạo ra những hạng mục công trình, những điểm tham quan hấp dẫn, lý thú đáp ứng nhu cầu khách du lịch tham quan nghiên cứu Vịnh Hạ Long, như: Cầu Cảng du lịch Bãi Cháy, Cảng du lịch Tuần Châu, lối lên các động Thiên Cung, hang Đầu Gỗ, hang Sửng Sốt, bãi tắm đảo Ti Tốp… với tổng mức đầu tư lên tới hàng trăm tỷ đồng. Trong những năm gần đây, Vịnh Hạ Long luôn được chọn là điểm đến của du khách quốc tế; là nơi tổ chức các sự kiện văn hoá lớn hàng năm của đất nước.
Một trong những vấn đề Ban quan tâm, ưu tiên hàng đầu là công tác tuyên truyền quảng bá các giá trị của Vịnh Hạ Long, tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng, du khách về bảo vệ, giữ gìn các giá trị của di sản với nhiều hình thức, nhiều đối tượng. Tiêu biểu như việc phối hợp với Sở GD-ĐT biên soạn một bộ giáo trình đưa giáo dục di sản Vịnh Hạ Long vào trường học (ở cả ba cấp học); phối hợp với Tổ chức Bảo tồn động thực vật hoang dã quốc tế (FFI) triển khai dự án Ecoboat (con thuyền sinh thái) giáo dục trực quan trên Vịnh mang lại hiệu quả rõ rệt trong nhận thức cộng đồng về sự cần thiết phải bảo vệ các giá trị của Vịnh Hạ Long. Thông qua các hoạt động nghiên cứu khoa học, giáo dục cộng đồng, Ban Quản lý Vịnh Hạ Long đã mở rộng hợp tác quốc tế với nhiều tổ chức uy tín trên thế giới như: Tổ chức Văn hoá, giáo dục và Khoa học Liên hợp quốc (UNESCO), Hiệp hội Bảo tồn thiên nhiên quốc tế (IUCN), Trung tâm Di sản thế giới (WHC), các di sản của các nước Úc, Nhật Bản, Hà Lan, Canađa…
Với những nỗ lực chung của cả cộng đồng mà trong đó Ban Quản lý Vịnh Hạ Long là nòng cốt, công tác quản lý, bảo tồn, phát huy giá trị di sản thế giới Vịnh Hạ Long những năm qua ngày càng đi vào nề nếp, mang lại những hiệu quả tích cực trong phát triển KT-XH của tỉnh, tác động tích cực đến nhiều lĩnh vực, đặc biệt là du lịch. Tính từ năm 1996 đến hết tháng 10-2010 đã có tổng cộng trên 19,5 triệu lượt khách tham quan Vịnh Hạ Long, tổng thu phí đạt trên 527 tỷ đồng. Đây là một kết quả đáng mừng, phần nào khẳng định hướng đi đúng đắn sau 15 năm đi vào hoạt động của Ban quản lý Vịnh Hạ Long.
Qua chặng đường 15 năm, mặc dù có nhiều cố gắng và đã đạt được nhiều kết quả tích cực, song Ban Quản lý Vịnh Hạ Long với đội ngũ cán bộ trẻ về tuổi đời, thiếu về kinh nghiệm nghề nghiệp, lại là một mô hình quản lý mới chưa từng có ở trong nước đã là một hạn chế, khó khăn không nhỏ trong công tác quản lý, bảo tồn, khai thác và phát huy giá trị di sản. Điều đó đòi hỏi Ban Quản lý Vịnh Hạ Long cần nâng cao hơn nữa năng lực quản lý, nghiệp vụ, đồng thời có sự chỉ đạo sát sao của Tỉnh uỷ, UBND tỉnh; sự phối hợp chặt chẽ hơn từ phía các cơ quan khoa học trung ương, các cấp, ngành, địa phương, sự ủng hộ, tham gia của cả cộng đồng, du khách.
Còn rất nhiều việc cần phải làm, nhưng kết quả ban đầu đạt được sẽ là nền tảng để Ban Quản lý Vịnh Hạ Long tiếp tục nỗ lực phấn đấu, làm tốt hơn nữa công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản, tương xứng với vị thế Vịnh Hạ Long đã và đang trở thành điểm đến an toàn, lý tưởng của du khách trên toàn thế giới.
