Một lần, nhân Đức Khổng Tử đến chơi, thầy Tử Lộ bèn hỏi:
- Người quân tử có thường lo sợ không?
Đức Khổng Tử trả lời:
- Người quân tử chỉ cốt suy nghĩ định liệu công việc của mình. Lúc chưa làm được thì vui rằng mình có ý định làm; lúc đã làm được thì lại vui rằng mình có trí mà làm được việc. Thế cho nên, người quân tử có cái vui thú suốt đời, không có cái lo sợ một ngày nào cả!
Thầy Tử Lộ lại hỏi:
- Thế còn kẻ tiểu nhân có thường lo sợ không?
Đức Khổng Tử trả lời:
- Kẻ tiểu nhân thì không như người quân tử. Lúc chưa làm được việc thì lo sợ rằng không làm được; lúc đã làm được thì lại lo sợ lỡ hỏng mất. Thế cho nên kẻ tiểu nhân có cái lo sợ suốt đời, không có ngày vui thú nào cả!
Nghe Đức Khổng Tử và sư phụ mình trao đổi, luận đàm với nhau về bậc quân tử và kẻ tiểu nhân như vậy, một cậu học trò mới nhập môn của thầy Tử Lộ rụt rè hỏi:
- Dạ thưa, thế làm được một nửa cái chí của quân tử thì thuộc loại người gì ạ?
Thầy Tử Lộ cau mày:
- Tại sao con lại hỏi vậy?
Cậu học trò đáp:
- Dạ thưa thầy! Là bởi con thấy cứ vào dịp đầu năm, nhiều kẻ hứa rất hay về những dự định việc làm thế này, thế nọ... Chẳng phải họ giống bậc quân tử: “Chỉ cốt định liệu công việc; lúc chưa làm được thì vui rằng mình có ý định làm...” đó sao?
- Thế còn sau đó thì sao? - Thầy Tử Lộ hỏi tiếp.
- Dạ, sau đó thì họ quên ngay! Thế nên con mới hỏi thầy xem họ thuộc loại người gì, quân tử hay tiểu nhân?
Thầy Tử Lộ lúng túng, cầu cứu Đức Khổng Tử. Đức Khổng Tử bèn mở sổ tay ra chua thêm một dòng ghi chú bên lề, rồi phán:
- Theo ta, những kẻ đó nên xếp vào loại “bán quân tử”!
Cậu học trò thôi không hỏi nữa, miệng lẩm bẩm:
- Ôi , thế thì thời nay “bán quân tử” cũng không ít đâu!
