Toàn Đảng, toàn dân, toàn quân và những người làm báo Việt Nam - những người làm báo ở Quảng Ninh đang tích cực thực hiện cuộc vận động lớn: “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”. Đạo đức Hồ Chí Minh với báo chí cách mạng Việt Nam là vấn đề rất lớn, cái quan trọng là sự cảm thụ của từng nhà báo, tự mình tìm hiểu rút ra kết luận cho mình.
Bác rất nhấn mạnh về nhân cách người viết, người thể hiện. Bác Hồ là nhà báo vĩ đại, Bác đã làm báo cả cuộc đời, đã để lại hơn 2.000 bài báo các loại. “Những bài báo của Hồ Chí Minh thường có chiều sâu về tri thức xã hội, bề dày của văn hoá và trình độ điêu luyện về ngôn ngữ... Cho đến nay phần lớn những bài báo vẫn còn sức sống và mới mẻ... Tính hiện đại của báo chí Hồ Chí Minh là một đặc điểm hợp thành của nhiều yếu tố, nhiều phẩm chất kể cả nội dung lẫn hình thái biểu hiện” (Tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí cách mạng, trang 29-30). Gần đây, ngày 26-3-2008 trong buổi lãnh đạo tỉnh làm việc với Báo Quảng Ninh, đồng chí Vũ Đức Đam, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh uỷ (nay là Chủ tịch UBND tỉnh) đã đặt vấn đề: “Xây dựng Báo Quảng Ninh thành tờ báo hiện đại, có tính chuyên nghiệp cao”.
Đây là vấn đề có nội hàm khá rộng, nếu được tổ chức trao đổi, thảo luận chắc sẽ rút được nhiều điều bổ ích. Trong phạm vi bài báo nhỏ này tôi chỉ xin trao đổi một vài khía cạnh về uy tín nghề nghiệp của người làm báo.
Tác động của nghề nghiệp trước xã hội. Chúng ta đều biết báo chí có tác động đến não trạng toàn xã hội, luôn gắn với thực tiễn suy nghĩ, xúc cảm của nhiều người. Báo chí gợi mở suy nghĩ, nhắc nhở trách nhiệm, khuyến khích làm điều tốt, tránh điều xấu, v.v... Cụm từ nhà báo - công luận đã nói lên những yêu cầu và đặc điểm mang tính nhân văn sâu sắc; là sự hoà trộn của đạo đức, kiến thức, kỹ năng sáng tạo và niềm tin, giao tiếp và hợp tác v.v... Nó đảm bảo cho giá trị nhà báo. Nhận thức được đầy đủ trách nhiệm xã hội, nghĩa vụ công dân của người làm báo trong hoạt động thực tiễn thật không đơn giản. Một học giả nước ngoài đã viết: “Một quan chức cao cấp của nội các chỉ phải chịu trách nhiệm trước nhân dân và cơ quan ấy trong nhiệm kỳ có thời hạn, còn thời gian và không gian của nhà văn, nhà báo thì rộng dài hơn. Tiếng nói của họ tuy không phải là chính thức nhưng tác động không nhỏ...”.
Uy tín nghề nghiệp, yếu tố quan trọng. Do vai trò, tính chất và sự tác động của nghề nghiệp nên uy tín nghề nghiệp là hết sức quan trọng. Sa sẩy một lần là rất khó vớt lại, viết sai một lần phải cố gắng nhiều năm mới hy vọng lấy lại được uy tín với bạn đọc. Có khi chỉ một lần mà bị thu thẻ nhà báo, bị treo bút, v.v... Một nhà báo đích thực yếu tố nhân văn, chính xác, công tâm bao giờ cũng được đặt lên hàng đầu. Có thế mới được độc giả và đồng nghiệp tìm đọc tác phẩm với sự trân trọng. Thời đại ngày nay bão hoà thông tin, bão hoà ấn phẩm, độc giả sẽ tự chọn cho mình nhà báo của họ. Để làm một nhà báo có bạn đọc, chúng ta còn phải cố gắng rất nhiều. Đây là chưa nói đến một nhà báo có uy quyền, một cây bút có uy quyền, tên tuổi được nhiều người quý mến, viết ra được nhiều người tìm đọc. Chứ không phải “uy quyền” như một vài “nhà báo” nào đó thường hay huyênh hoang, hứa hẹn viết bài... ủng hộ hay bóng gió đe doạ... Những “nhà báo” này thường bị nhiều người tránh đọc, tránh xa...
Đòi hỏi của cuộc sống, sức ép của sự phát triển, nhu cầu thông tin ngày càng lớn, càng đòi hỏi phải chuyển tải đến bạn đọc, bạn nghe, bạn xem những trang viết, hình ảnh hữu ích, những thông tin bổ ích, thiết thực; đáp ứng nhanh nhất, kịp thời nhất mọi yêu cầu của nhiệm vụ chính trị. Đồng thời phải phản ánh được tâm tư, nguyện vọng và những yêu cầu chính đáng của nhân dân, những vấn đề của cuộc sống đời thường... Yêu cầu về hiện đại hoá báo chí không chỉ ở đổi mới trang thiết bị mà quan trọng là hiện đại hoá cách làm, cách nghĩ, cách viết sao cho mới mẻ hơn, trí tuệ và hiệu quả hơn v.v... Hướng tới tính chuyên nghiệp cao cũng là hướng tới sự lành nghề và nâng cao chất lượng sáng tạo; đòi hỏi phải nắm vững quy trình làm báo từ việc xác định chủ đề bài viết, thu thập thông tin, tổ chức tài liệu v.v... Cùng với phương pháp thể hiện hấp dẫn, có sức thuyết phục, có tính chiến đấu và giàu tình cảm xây dựng qua từng ngôn ngữ biểu đạt, từng góc máy chụp, máy quay...
Quá trình tác nghiệp lăn lộn với cơ sở, chan hoà trong cuộc sống của nhân dân lao động, của đời thường, nghiền ngẫm suy nghĩ trước khi viết, trước khi thể hiện sẽ tạo dựng uy tín nghề nghiệp của nhà báo, sẽ dần dần khẳng định tên tuổi trước độc giả và đồng nghiệp.
