Bàn về việc thực hiện pháp luật khi triển khai các dự án trồng rừng

Thực hiện pháp luật được hiểu là quá trình hoạt động có mục đích để làm cho các quy định của pháp luật đi vào cuôc sống, trở thành hành vi thực tế của các chủ thể tham gia các quan hệ xã hội.

Khoa học pháp lý xác định có 4 hình thức của “Thực hiện Pháp luật” đó là: Tuân thủ pháp luật nghĩa là các chủ thể kiềm chế không tiến hành hoạt động mà pháp luật nghiêm cấm; Chấp hành pháp luật là hình thức mà các chủ thể tích cực thực hiện nghĩa vụ của mình theo pháp luật quy định; sử dụng pháp luật là hình thức trong đó các chủ thể tích cực thực hiện các quyền của mình theo pháp luật quy định và cuối cùng là áp dụng pháp luật là hình thức đặc biệt mà trong đó nhà nước thông qua các cơ quan nhà nước có thẩm quyền hoặc các tổ chức, cá nhân được trao quyền, căn cứ các quy định của pháp luật để ra các quyết định cá biệt nhằm làm phát sinh, thay đổi hay chấm dứt một quan hệ pháp luật.

Xem xét các dự án trồng rừng trên địa bàn tỉnh ta trong thời gian qua thấy rằng các chủ rừng đã cơ bản thực hiện tốt hình thức sử dụng pháp luật, nghĩa là các chủ thể này đã tích cực thực hiện các quyền của mình theo pháp luật quy định. Kết quả trong những năm qua diện tích đất lâm nghiệp của tỉnh cơ bản đã được giao, cho thuê cho các chủ rừng thuộc mọi thành phần kinh tế trong xã hội. Rừng trồng phát triển mạnh cả về diện tích, chất lượng và hiệu quả, cây keo đã thành cây xoá đói giảm nghèo cho bà con vùng cao và cây làm giàu cho các doanh nghiệp. Bình quân hàng năm diện tích rừng trồng mới toàn tỉnh đều trên 10.000ha; độ che phủ của rừng từ năm 1998 đến 2009 tăng từ 38% lên 48,8% …

Tuy nhiên, việc tuân thủ pháp luật và chấp hành pháp luật lại đang bị coi nhẹ, bị xâm hại và bị vi phạm. Nói về hình thức tuân thủ pháp luật về Bảo vệ và phát triển rừng nghĩa là các chủ thể kiềm chế không tiến hành các hoạt động mà pháp luật ngăn cấm, thì tại Điều 12 Luật bảo vệ và phát triển rừng quy định 16 hành vi bị nghiêm cấm, trong đó có hành vi “ Chặt  phá  rừng , khai thác rừng trái  phép”; hành vi “Lấn, chiếm, chuyển mục đích sử dụng rừng trái phép”… Hoặc Điều 15 của Luật đất đai cũng quy định những hành vi “lấn chiếm đất đai”, hành vi “sử dụng đất không đúng mục đích” là những hành vi bị nghiêm cấm. Nhưng hầu hết các chủ rừng, trong đó phần lớn là các doanh nghiệp, các tổ chức đã vi phạm.

Khi thực hiện dự án trồng rừng các chủ đầu tư này đã tự ý chuyển đất trồng rừng sang thành đất giao thông, đất xây dựng các cơ sở kỹ thuật phục vụ trồng rừng, tự ý phá rừng tự nhiên trên diện tích được giao để thực hiện các mục đích trên trong khi pháp luật quy định rất rõ khi điều chỉnh chuyển đổi mục đích như vậy phải đăng ký để điều chỉnh quyết định cho thuê đất, giao đất và tính lại thuế thuê đất đối với nhà nước … Ví dụ Công ty Innov Green là một doanh nghiệp nước ngoài (Đài Loan) nhận hơn 800 ha rừng và đất rừng tại tại xã Điền Xá huyện Tiên Yên khi mở đường lâm nghiệp đã lấn chiếm hơn 1.000m2 đất rừng của xã Thanh Sơn huyện Ba Chẽ và đã bị UBND xã Thanh Sơn huyện Ba Chẽ quyết định xử phạt hành chính và buộc khôi phục lại vị trí ban đầu của đất. Công ty này còn chặt phá rừng tự nhiên trái phép để mở đường, chuyển 2,2 ha đất có mục đích sử dụng từ đất trồng rừng sang đất sử dụng vào mục đích công cộng (đất giao thông) khi chưa được phép và cũng đã bị xử phạt vi phạm hành chính 20 triệu đồng, tịch thu hơn 4m3 gỗ khai thác trái phép và buộc trồng lại rừng, khôi phục lại tình trạng của đất. Hoặc như công ty TNHH một thành viên 91, Tổng công ty Đông Bắc cũng bị xử phạt 20 triệu đồng trong tháng 9 năm 2009 do chuyển mục đích sử dụng đất và rừng không đúng quy định của pháp luật.

Về hình  thức  chấp  hành  pháp  luật  nghĩa là các  chủ  thể tích cực thực hiện các nghĩa vụ của mình theo pháp  luật quy định. Mặc dù trong các quyết định giao đất, giao rừng, cho thuê đất để trồng rừng của cấp có thẩm quyền đều có điều khoản ghi rõ trách nhiệm của chủ rừng phải tuân thủ các quy định về bảo vệ và phát triển rừng; quá trình triển khai trồng rừng cũng được kiểm tra, cảnh báo nhưng hầu hết các dự án trồng rừng trên địa bàn tỉnh đều không thực hiện đầy đủ các quy định này. Việc không tích cực thực hiện các biện pháp phòng cháy và chữa cháy rừng, không xây dựng các phương án phòng cháy và chữa cháy rừng theo nội dung, yêu cầu của pháp luật, đã gây ra nhiều thiệt hại. Ví dụ từ năm 2002 đến 2007 đã có 433 ha rừng trồng bằng vốn ngân sách bị thiệt hại có  quyết  định  thanh lý (tổng giá trị đầu tư làm tròn là 1,48 tỷ đồng) trong đó có 282 ha bị cháy, 151ha bị trâu bò phá. Gần đây nhất, trong năm 2009 một số chủ rừng như Ban quản lý rừng phòng hộ Trúc Bài Sơn và Lâm trường 103 (thuộc đoàn kinh tế quốc phòng 327) huyện Hải hà đã bị xử phạt 5 triệu đồng về hành vi không có phương án PCCCR theo quy định.

Tuy nhiên, cùng với những dấu hiệu tích cực cũng đã bộc lộ những yếu kém của áp dụng pháp luật; cụ thể là sự yếu kém trong việc  kiểm tra, giám sát thực hiện pháp luật của các doanh nghiệp, chậm xử lý hoặc xử lý chưa kiên quyết và còn nương nhẹ, đặc biệt đối với các công ty lâm nghiệp nhà nước (lâm trường quốc doanh chuyển sang); sự thiếu kiên quyết này đã gián tiếp làm cho các vi phạm xảy ra trong việc phát rừng tự nhiên nghèo kiệt đi để trồng lại rừng. Tuy tự ý phát dọn xử lý hiện trường để trồng rừng nhưng khi bị kiểm tra phát hiện thì coi như sự đã rồi và vì do mục đích là để trồng rừng chỉ bị nhắc nhở rút kinh nghiệm và rồi lại tiếp tục nhắc nhở rút kinh nghiệm ở những trường hợp khác.

Thiết nghĩ, để tạo sự công bằng, nghiêm minh khi thực hiện pháp luật; để các dự án trồng rừng đạt được đầy đủ các mục tiêu về kinh tế, về tuân thủ và chấp hành pháp luật hơn ai hết các chủ dự án trồng rừng phải tìm hiểu kỹ càng các quy định của pháp luật có liên quan, nhận thức rõ đi đôi với quyền lợi phải là việc thực hiện các nghĩa vụ của mình; đồng thời việc áp dụng pháp luật của các cá nhân, tổ chức có thẩm quyền cũng phải được coi trọng, nghiêm minh, chính xác và kịp thời; việc kiểm tra, giám sát thực hiện và xử lý các vi phạm pháp luật phải phát huy được sức mạnh của bộ máy hành pháp khi chúng ta đang cùng nhau xây dựng nhà nước pháp qyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân.