Báo động ô nhiễm môi trường nông thôn

Do chưa có quy hoạch trong việc thu gom và vận chuyển chất thải ở nông thôn nên tình trạng ô nhiễm môi trường ở khu vực nông thôn của tỉnh ta đang ở mức báo động. Đây cũng là nguyên nhân khiến người dân sống ở khu vực này thường xuyên phải đối mặt với nguy cơ dịch bệnh.

Ô nhiễm từ trong làng…

Ông Bùi Viết Phú, thôn 1, xã Phong Hải, huyện Yên Hưng chỉ tay ra con kênh thoát nước Hà Nam (Yên Hưng) chảy qua trước cửa nhà ông nói với chúng tôi: “Người dân ở đây rất khó chịu vì ngày nào cũng phải ngửi mùi hôi thối đến ghê người bốc lên từ con kênh này. Đấy các chú nhìn xem, lòng kênh trước đây vốn khá sạch, chúng tôi còn tắm, giặt được, thì giờ nó không khác gì cái rãnh thoát nước thải.”… Theo quan sát của chúng tôi thì lòng kênh không chỉ có rác mà còn có cả xác súc vật, vật liệu xây dựng...

Do tập quán chăn nuôi theo kiểu “chuồng lợn cạnh nhà, chuồng gà cạnh bếp” của người dân nên hầu hết phân và nước thải trong quá trình chăn nuôi chưa hề qua xử lý vô tư thải ra kênh. Dòng nước trong xanh ngày nào giờ trở nên đặc quánh và đen sì, bên trên nổi một lớp rác gồm túi ni lông, rác sinh hoạt… Nếu gặp trời mưa, nước thải lênh láng có lúc tràn cả lên mặt đường làng, trời nắng thì bốc mùi hôi thối nồng nặc, và cũng là môi trường thuận lợi để ruồi, muỗi, các ký sinh trùng gây bệnh phát sinh. Thứ nước thải đó còn ngấm vào nguồn nước ngầm, do vậy, nguy cơ phát sinh các loại dịch bệnh là rất cao.

Không chỉ ở những con kênh, người dân nhiều vùng nông thôn còn “tự quy hoạch” bãi rác bên lề đường, ngõ xóm. Trong khi, dịch vụ vệ sinh môi trường ở đây chưa phát triển. Nguyên nhân của tình trạng trên, phần nhiều do ý thức của người dân chưa cao, họ mặc nhiên vứt rác bừa bãi, ở bất kỳ chỗ nào. Điều đáng báo động là nhiều người coi việc giữ gìn vệ sinh môi trường không phải là việc của cá nhân họ, mà coi đây là việc của xã hội, nhiều người còn giữ tư tưởng “sạch nhà ta, mặc nhà hàng xóm”. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe con người và cũng ảnh hưởng đến cảnh quan nông thôn.

Không những thế, ở nhiều chỗ nhiều nơi người dân còn đã và đang phải đối mặt với môi trường ô nhiễm từ các khu công nghiệp… Giữa nắng hè, lại thêm mất điện, nhưng gia đình chị Lan nằm liền kề tuyến tỉnh lộ 326 thuộc địa phận xã Thống Nhất huyện Hoành Bồ vẫn phải “cửa đóng then cài” vì bụi đường.

Được biết, mỗi ngày có hàng chục lượt xe lưu thông qua lại chở đá từ những mỏ đá trên địa bàn đã làm tuyến đường bụi mịt mù và xuống cấp. Chị Lan cho biết: “Nắng thì bụi bẩn, mưa thì bê bết bùn đất, từng lớp bụi đất bay vào nhà không sao chịu nổi, hầu hết nhà dân sống ở hai bên đường này đều phải đóng cửa và liên tục tưới nước để chống bụi.

… ra đến ngoài đồng ruộng

Cùng với môi trường sống bị ô nhiễm thì môi trường canh tác của người dân ở khu vực nông thôn cung bị ô nhiễm nghiêm trọng. Do thói quen trong canh tác và lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật của bà con nông dân đã và đang khiến đồng ruộng ở nhiều địa phương bị ô nhiễm nghiêm trọng, ảnh hưởng tới năng suất cây trồng và sức khỏe cộng đồng.

Theo thống kê của Chi cục Bảo vệ thực vật Quảng Ninh, trung bình mỗi năm, nông dân trong tỉnh sử dụng hết hơn 40 tấn thuốc bảo vệ thực vật để chăm sóc, bảo vệ cây trồng. Bên cạnh mặt tích cực, những hóa chất trên cũng có nhiều tác động xấu tới môi trường. Các loại này có đặc điểm là rất độc đối với mọi sinh vật; tồn dư lâu dài trong môi trường đất và nước gây ra ô nhiễm. Tác dụng gây độc không phân biệt, nghĩa là, gây chết tất cả những sinh vật có hại và có lợi trong môi trường đất, nước. Ngoài ra, còn phải kể đến một khối lượng lớn bao bì chứa chất gây hại đến sức khỏe con người vứt tràn lan ở bờ ruộng, bờ mương, sông ngòi sẽ ngấm dần vào nguồn nước ngầm… Cũng theo Chi cục Bảo vệ thực vật, khối lượng bao bì bảo quản thuốc bảo vệ thực vật tương ứng 10% khối lượng thuốc. Như vậy, trung bình mỗi năm nông dân tỉnh Quảng Ninh sử dụng hết hơn 40 tấn thuốc bảo vệ thực vật thì tương ứng sẽ có hơn 4 tấn rác thải từ bao bì bảo quản được thải ra môi trường. Song đến nay toàn tỉnh vẫn chưa có khu xử lý chất thải độc hại này, mà hầu như được gom chung với rác sinh hoạt.

Ông Đào Văn Ngọc, Chi cục phó Chi cục Bảo vệ thực vật cho biết: Do thiếu kiến thức, nhiều hộ nông dân đã lạm dụng các loại phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật với hy vọng nâng cao năng suất cây trồng mà ít quan tâm tới tác hại mà nó đem lại. Hiệu quả chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh của các loại hóa chất trên ngày càng giảm sút, khiến người nông dân phải sử dụng thuốc với liều lượng và tần suất lớn hơn mà không biết rằng, chính họ đã giúp sâu bệnh kháng thuốc, đồng thời làm cho đất đai nhiều nơi bị chai cứng, thoái hóa, khả năng canh tác hạn chế. Đó là chưa kể đến việc sử dụng hóa chất bừa bãi, những hóa chất đã hết hạn sử dụng, thuốc nhập lậu kém chất lượng… khiến cho môi trường bị ô nhiễm, ảnh hưởng tới năng suất, chất lượng sản phẩm.

Ngoài tác động trực tiếp của quá trình canh tác, môi trường nông nghiệp còn chịu tác động của các hoạt động sản xuất công nghiệp, sinh hoạt. Nhiều diện tích đất sản xuất nông nghiệp đã chuyển đổi để xây dựng nhà máy, xí nghiệp, các khu, cụm công nghiệp, làng nghề. Nhưng do thiếu quy hoạch nên thường nằm xen kẽ với diện tích canh tác nông nghiệp. Chất thải trong quá trình sản xuất, trong đó có không ít chất thải chưa qua xử lý, hoặc xử lý chưa đạt tiêu chuẩn thải ra môi trường với hàm lượng các chất độc hại cao, ảnh hưởng tới sự sinh trưởng và phát triển của cây trồng. Một số chất còn ngấm vào thực vật và tồn tại dưới dạng hóa chất có thể gây hại đối với con người. Thêm vào đó là tình trạng rác thải sinh hoạt, rác thải công nghiệp đổ bừa bãi ra mương máng, đồng ruộng, khiến khả năng canh tác gặp khó khăn và gây ô nhiễm môi trường trầm trọng. Trên nhiều cánh đồng, chất thải nông nghiệp, sinh hoạt vứt bừa bãi trên bờ, dưới lòng mương, đây cũng chính là nguy cơ khiến dịch bệnh bùng phát.

Ô nhiễm môi trường đồng ruộng không chỉ ảnh hưởng tới năng suất, chất lượng cây trồng, mà còn tác động xấu tới sức khỏe của chính người nông dân.

Tình trạng ô nhiễm môi trường nông nghiệp, nông thôn hiện nay đang gây nhiều bức xúc trong nhân dân. Có điều vấn đề này vẫn ít được các cơ quan chức năng và chính quyền địa phương quan tâm, hoặc có biện pháp tích cực để xử lý.

Để cải thiện tình hình vệ sinh môi trường nông thôn hiện nay, một trong những biện pháp quan trọng là vận động cộng đồng dân cư nông thôn có ý thức và thay đổi tập quán, thói quen xả rác tuỳ tiện. Đồng thời thường xuyên tổ chức các lớp tập huấn cho nông dân cách sử dụng và hiểu về tác hại của thuốc bảo vệ thực vật đối với môi trường và với chính những sản phẩm người nông dân làm ra. Thêm nữa, cần lồng ghép việc tuyên truyền, phổ biến kiến thức về bảo vệ môi trường trong mô hình xây dựng nông thôn mới. Giải pháp này không chỉ phù hợp điều kiện kinh tế của người dân hiện nay mà còn có tính chiến lược lâu dài. Bởi vậy, vệ sinh môi trường nông thôn không còn là vấn đề của mỗi cá nhân mà cần sự hợp tác của tất cả các thành viên trong xã hội.

Bên cạnh đó, ngoài sự đầu tư, hỗ trợ của Nhà nước, chính quyền địa phương tại các vùng nông thôn trong tỉnh cũng cần vào cuộc bằng cách huy động nguồn lực tại chỗ, tổ chức làm tốt việc thu gom rác thải, cũng như mỗi địa phương nên dành một quỹ đất xa khu dân cư để tạo điểm thu gom, xử lý rác thải, chôn lấp rác theo đúng quy định, tránh tình trạng đổ, vứt rác tràn lan như hiện nay. Thiết nghĩ, đó là những việc làm cần thiết cho một tương lai lâu dài vì sức khỏe người dân và cộng đồng xã hội.