Trong thời đại thông tin và số hóa, suy thoái của một ngành công nghiệp luôn báo trước sự diệt vong hoặc thay đổi tất yếu để tồn tại.
Những diễn biến của ngành báo in trong 2 tuần qua gần như đã nói lên dấu hiệu lịch sử của ngành này khi tờ Rock Mountain News trở thành báo lớn của Mỹ đầu tiên tuyên bố đóng cửa sau khi chứng kiến số lượng tiêu thụ thê thảm trong thời gian gần đây do áp lực cạnh tranh của báo số. Trong khi đó tờ San Francisco Chronicle có qui mô và thâm niên không kém cũng đánh tiếng tìm nhà bảo trợ trước khi chịu chung số phận. Và tất nhiên, không ai có thể quên sự kiện mới nhất khiến dư luận sửng sốt trong tuần về việc tờ báo uy tín và thâm niên hàng đầu New York Times đã phải rao bán trụ sở để tìm kiếm nguồn tiền mặt để trả nợ và duy trì hoạt động.
Những thông tin đáng buồn này chỉ là những tin mới nhất trong vô số tin tức về sự xuống dốc không phanh của ngành báo giấy trong một thập kỷ qua. Ngành công nghiệp này đã làm tất cả 5 năm về trước để chứng tỏ họ không hề gặp rắc rối gì với báo điện tử, những khó khăn 2 năm về trước cũng chỉ làm các ông chủ trong ngành tưởng tượng ra những khó khăn tạm thời, nhưng những sự kiện trong tuần khiến họ không thể phủ nhận rằng báo giấy đang đếm dần những ngày còn lại trước khi rơi vào quên lãng.
Qui luật tất yếu
Có lẽ đa số trong chúng ta đều đã từng "yêu" báo giấy và đã từng dành nhiều buổi sáng cuối tuần ngồi tại quán cà phê nào đó nhâm nhi ngắm người qua lại và đọc một vài tờ báo. Tuy nhiên, đối với ai đã từng làm quen và sử dụng Internet trong thời gian dài, viễn cảnh mờ mịt của ngành báo giấy là không thể tránh khỏi, đặc biệt là khi chúng ta chứng kiến cảnh các tờ báo lớn trên thế giới thay nhau tuyên bố phá sản trong những năm gần đây trước sự xâm lăng của cuộc cách mạng số. Mặc dù để chấp nhận sự thực phũ phàng, từ những con chip hay định luật Moore hay khả năng tùy biến hàng loạt của báo điện tử, đến quá nhanh đối với ngành công nghiệp một thời "khổng lồ" này là không hề đơn giản đối với bất cứ ai.
Nếu bạn đã từng sử dụng blog hay Google News từ lâu, chắc chắn bạn đã không tưởng tượng ra rằng chúng chính là những thứ bắt đầu cho sự suy vong của ngành báo giấy và báo hiệu sự bùng nổ của kỷ nguyên thông tin điện tử theo đúng nghĩa của nó. Đó là một sự thật mà bất cứ ai trong ngành không muốn tin cũng phải học cách để tin và thích nghi trong bối cảnh mới. Nếu không bạn hãy tự an ủi mình bằng câu nói rằng báo giấy sẽ không thể bị diệt vong cũng như ngày nay có người vẫn còn sử dụng những chiếc máy đánh chữ từ những năm 80 của thế kỉ trước.
Ai sẽ tồn tại và phát triển?
Câu nói này có lẽ sẽ vẫn đúng mặc dù theo ngữ cảnh khác: sẽ chỉ có một số trên đầu ngón tay các tờ báo có thể tồn tại và phát triển. Vậy ai sẽ là người có thể làm được điều này trên thế giới và đặc biệt tại Việt Nam, nơi mà sự ảnh hưởng của xu thế công nghệ này chỉ mới chỉ bắt đầu ở mức dấu hiệu. Liệu những tên tuổi lớn trong ngành có khả năng nếu chỉ trông chờ vào tên tuổi trong quá khứ? Câu trả lời dành cho độc giả, chỉ chắc chắn một điều: công nghệ là phũ phàng và như những lỗ đen trong vũ trụ, những thứ mà nó hút vào sẽ khác hoàn toàn khi chúng xuất hiện trở lại.
Dĩ nhiên, số ít những tờ báo còn lại sẽ tồn tại và phát triển thịnh vượng nếu họ ý thức được rằng mọ thứ đã THAY ĐỔI trước các đối thủ khác và đón trước được xu thế để áp dụng những chiến lược thích ứng.
Cụ thể là gì? Phát triển báo trên nền máy tính? Nếu bạn (các tờ báo) đã và đang làm thế thì đó là tin vui vì ít nhất bạn đã không bị bỏ quá xa còn nếu chưa làm thế, hãy quên những chiếc PC đi vì bạn đã thua cuộc tại mặt trận này. Tuy nhiên, nếu còn thức thời chắc hẳn bạn không thể làm ngơ trước xu thế di động hóa và sự hội tụ của các thiết bị di động với máy tính ngày nay. Hy vọng là bạn không thờ ơ vì đây có thể là cơ hội cuối cùng của bạn và cả ngành báo giấy. Bạn cũng đừng quên sự bùng nổ của thị trường các thiết bị đọc ebook gần đây với sự có mặt của Amazon hay Sony. Hãy học hỏi những gì mà các mạng xã hội đã làm được với các thiết bị di động, không gì tiện lợi hơn trong việc cập nhật tin tức khi chúng được tự động cập nhật trên các thiết bị di động và các thượng đế của bạn có thể biết tất cả mọi điều trên thế giới đang xảy ra khi đang ngồi tại quán cà phê, trên xe buýt, hay ngoài sân bay.
Còn gì nữa bạn có thể làm? Hãy cùng suy nghĩ! Tại sao không thử làm việc với các hãng truyền hình để có thể tích hợp khả năng đọc báo trên mà hình TV. Nên nhớ không ý tưởng nào là điên rồ và rất nhiều tỷ phú đã ra đời từ những ý tưởng "điên rồ" như thế nếu bạn gọi chúng là điên rồ. Đúng rồi! RSS, một cách tuyệt vời để đọc báo và cập nhật tin tức. Còn chần chờ gì nữa nếu bạn có thể làm việc với Yahoo, Google hay và nhà cung cấp RSS. Hãy "do-it-now" trước khi những cơ hội này trở thành phương tiện của các đối thủ cạnh tranh và tờ báo của bạn sẽ nằm kế tiếp trong danh sách vốn đã dài các tờ báo đóng của hoạt động.
Dù sao chúng ta vẫn luôn cần báo giấy
Bạn có thể cho đây là những biện pháp để cạnh tranh tồn tại và phát triển trong ngắn hạn vì dù sao tất cả chúng ta vẫn sẽ cần đến báo giấy và chỉ những tờ báo tốt nhất mà thôi. Tuy nhiên, những gì mà cuộc cách mạng số đã diễn ra và ảnh hưởng như thế nào là có thật. Hãy hành động ngay ngày hôm nay và đừng quên rằng cho dù độc giả của bạn có thích báo giấy hay báo điện tử thì nội dung của chúng vẫn là quan trọng nhất.
