Tháng 9-2007, qua công tác kiểm tra, cơ quan chức năng phát hiện tại TP Hạ Long có 5 cơ sở nuôi nhốt trái phép 80 con gấu. Vụ việc đã được làm rõ và tưởng chừng sẽ được sớm xử lý dứt điểm. Song đã 5 tháng trôi qua việc xử lý vẫn phải đợi quyết định của cấp thẩm quyền. Điều đáng nói là, từ việc xử lý không kịp thời đó, một số cơ sở nuôi gấu đã phớt lờ cảnh báo của các cơ quan chức năng và chính quyền địa phương, tiếp tục di chuyển nuôi nhốt gấu trái phép.
Cơ quan chức năng kiểm tra việc gắn chíp điện tử cho gấu tại một cơ sở nuôi gấu tại TP Hạ Long
Tháng 9-2007, Đoàn kiểm tra liên ngành gồm: Cục Kiểm lâm, Cục Cảnh sát Môi trường (Bộ Công an) cùng Chi cục Kiểm lâm tỉnh, kiểm tra 6 cơ sở nuôi nhốt gấu tại TP Hạ Long và huyện Yên Hưng do 8 chủ nuôi nhốt 281 cá thể gấu (trong đó có cơ sở Tân Minh Phượng, do chủ là Nguyễn Thanh Mai, ở thôn Tân Mai, xã Đông Mai (Yên Hưng) nuôi nhốt nhiều nhất với 60 cá thể gấu, còn cơ sở nuôi ít nhất (22 cá thế gấu) là dịch vụ du lịch Hồng Minh, ở phường Hà Khẩu (TP Hạ Long) do Phạm Đình Giang là chủ). Qua kiểm tra, xác định: Các chủ nuôi nhốt gấu trên đều không có giấy phép nuôi nhốt theo quy định; 80/281 cá thể gấu nuôi nhốt không gắn chíp điện tử. Sau đợt kiểm tra, đoàn đã lập biên bản đối với từng chủ nuôi gấu; trong khi chờ quyết định xử lý của cấp có thẩm quyền đã tạm giao lại số gấu này cho chủ gấu tự chăm sóc, bảo quản tại chỗ, nghiêm cấm thay đổi, di chuyển dưới sự giám sát của Hạt Kiểm lâm và chính quyền sở tại. Toàn bộ hồ sơ kiểm tra (hồ sơ gốc) đã chuyển giao cho Cục Kiểm lâm và Cục Cảnh sát Môi trường để tiếp tục làm rõ, xem xét, xử lý theo quy định. Ngày 9-10-2007, tại Hà Nội, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã tổ chức hội nghị với sự tham gia của VKSNDTC, TANDTC, Cục Kiểm lâm, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Cục Cảnh sát Môi trường (Bộ Công an), UBND tỉnh Quảng Ninh họp lấy ý kiến tổng hợp báo cáo trình Thủ tướng Chính phủ ra quyết định xử lý số gấu nuôi nhốt trên. Đến nay, đã hơn 5 tháng trôi qua, Quảng Ninh vẫn chờ và chờ mãi cấp thẩm quyền ra quyết định chỉ đạo về vấn đề này mà vẫn chưa có tín hiệu gì? Quá trình chờ sự chỉ đạo về việc xử lý hành vi vi phạm của các chủ nuôi nhốt gấu ở TP Hạ Long nói trên, việc quản lý, giám sát số gấu này hết sức khó khăn bởi: Các chủ nuôi nhốt gấu đều thuê đất hoặc hợp đồng liên doanh với các Công ty du lịch để nuôi nhốt gấu, khi bị thu hồi đất hoặc các Công ty du lịch không hợp đồng nữa thì chủ nuôi gấu phải di chuyển gấu đi chỗ khác. Đơn cử như việc, do UBND tỉnh Quảng Ninh thu hồi đất của cơ sở nuôi gấu Tân Minh Phượng (xã Minh Thành, Yên Hưng) nên Chi cục Kiểm lâm Quảng Ninh đã phải đồng ý cho cơ sở này chuyển 60 cá thể gấu có gắn chíp đến địa điểm nuôi mới ở TP Hạ Long. Lực lượng cán bộ, nhân viên của Hạt Kiểm lâm TP Hạ Long có hạn, kinh phí chi thường xuyên để phục vụ mọi hoạt động của ngành kiểm lâm trong năm 2007 đã được ấn định, lại phải phân chia, bố trí để túc trực, giám sát, quản lý số gấu trên hàng nửa năm trời và cũng không thể kiểm soát nổi… Cùng những khó khăn trên, trong thời gian này, một số chủ nuôi gấu có đơn xin di chuyển gấu nuôi từ tỉnh ngoài về TP Hạ Long để nuôi nhốt. Mặc dù trong thời gian chờ cấp thẩm quyền chỉ đạo về việc xử lý vi phạm của các chủ nuôi gấu, ngày 19-2-2008 UBND tỉnh Quảng Ninh có văn bản số 537, quy định về việc chưa cho phép vận chuyển gấu nuôi từ tỉnh ngoài vào Quảng Ninh, kể cả gấu gắn chíp song một số chủ nuôi gấu vẫn vi phạm. Ngày 12-3-2008, Phòng CS Môi trường (Công an Quảng Ninh) phối hợp với lực lượng Kiểm lâm Quảng Ninh, tổ chức kiểm tra cơ sở nuôi nhốt gấu của ông Nguyễn Thanh Nhượng, thôn Cầu Trắng, xã Đại Yên, TP Hạ Long. Tại đây có tổng số 83 con gấu, trong đó có 62 con được nuôi nhốt từ trước (đã lập biên bản tháng 9-2007 khi đoàn kiểm tra), còn lại 21 con gấu ngựa đều được gắn chíp, ông Nhượng mới đưa về từ tỉnh Yên Bái, Hà Tây và chuyển từ huyện Hoành Bồ ra. 21 con gấu này, Phòng CS Môi trường và Kiểm lâm tỉnh đã lập biên bản, giao lại cho ông Nguyễn Thanh Nhượng có trách nhiệm bảo quản, chăm sóc, nghiêm cấm tẩu tán, di chuyển… Và giao cho Hạt Kiểm lâm TP Hạ Long tiếp tục phối hợp với chính quyền địa phương tổ chức kiểm tra giám sát. Vậy là số gấu nuôi nhốt tại TP Hạ Long đến thời điểm này đã lên tới 300 cá thể (cuối năm 2007 có 2 cá thể gấu chết).
Trước thực trạng nói trên và đặc biệt là để giải quyết những khó khăn bất cập trong việc quản lý số gấu nuôi nhốt tại TP Hạ Long, nhất là 80 con gấu không gắn chíp đang được nuôi nhốt trái phép tại các cơ sở, đề nghị các cấp thẩm quyền sớm có quyết định về cách thức xử lý. Thiết nghĩ, đây là một việc vô cùng quan trọng và phải được làm ngay, vì nó không đơn thuần chỉ là liên quan đến số phận của 80 con gấu mà chính là tính nghiêm minh của pháp luật và quá trình thi hành luật pháp của cơ quan chức năng. Được biết, Quyết định số 02/2005/QĐ-BNN, ngày 5-1-2005 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn nêu rõ: Kể từ ngày 1-3-2005 trở đi, tất cả các chủ hộ nuôi gấu không đăng ký, nuôi mới trái phép đều bị xử lý theo quy định của pháp luật. Nếu nghiêm khắc thực thi pháp luật, chúng ta có thể thành công và chấm dứt nạn buôn bán, nuôi nhốt gấu trái phép và kịp thời răn đe, ngăn chặn những hành vi coi thường pháp luật, nhằm bảo vệ lợi ích cộng đồng, bảo vệ loài gấu nói riêng và những động vật hoang dã quý hiếm nói chung.
