Việc mở rộng diện khai thác của Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) tại Quảng Ninh là cơ hội để người lao động có thêm việc làm. Tuy nhiên, cũng từ đó, một vấn đề đặt ra là làm thế nào để tạo được quỹ đất giúp thợ mỏ ''an cư lạc nghiệp”...
Khu nhà trọ dành cho thợ mỏ thuê ở tổ 5, khu 7, phường Quang Hanh (Cẩm Phả).
101 kiểu nhà trọ
Khu nhà trọ đầu tiên chúng tôi đặt chân đến nằm lọt thỏm giữa một bãi đất trống vừa được san lấp mặt bằng ở khu 5, phường Quang Hanh (TX Cẩm Phả). Lúc này đã khoảng 10h trưa, trời nóng như đổ lửa, trong một phòng trọ 4 công nhân đang xoay trần ra ngủ. Thấy chúng tôi bước vào, một cậu mắt nhắm mắt mở ngồi dậy, còn những người khác thì vẫn ngủ ngon lành. Hai chiếc quạt quay vù vù mà trong phòng cái nóng vẫn hầm hập. Mái nhà được lợp bằng ngói brôximăng làm cho không khí trong phòng lại càng nóng hơn. Anh bạn duy nhất thức giấc tiếp chúng tôi tên là Nguyễn Minh Hoàng, quê ở Thái Bình, là công nhân của Công ty Than Quang Hanh. Thấy chúng tôi tỏ vẻ ái ngại trước căn phòng nóng như rang, Hoàng bảo: Thế này cũng đã tốt chán! Bạn bè em đang ở những căn phòng còn chật chội và nóng hơn nhiều!
Chia tay Hoàng, chúng tôi đến một khu nhà trọ khác, của một phụ nữ tên là Xuân, đây là dãy nhà trọ được xem là khang trang, sạch sẽ và có số gia đình thợ mỏ thuê ở nhiều nhất. Tiếp chúng tôi trong căn phòng nhỏ và bừa bộn đồ đạc, nóng ngộp thở, tay bế đứa con nhỏ đang khóc ngằn ngặt vì nóng, chị Nguyễn Thị Thanh, vợ của một công nhân đang làm ở Công ty Than Dương Huy, nói như phân trần: “Mấy hôm nay cắt điện liên tục, cháu nhỏ lại bị sốt nên em tính đưa con về quê mà anh ấy cứ lần chần vì không muốn xa con. Nhưng gì thì gì, cũng đành vậy thôi, chứ với đồng lương của anh ấy mà nơi cả 3 miệng ăn thế này thì biết đến bao giờ mới đủ tiền mua một miếng đất xây nhà...”.
Do nhu cầu thuê nhà ở của công nhân làm than trên địa bàn ngày càng tăng, các khu nhà trọ bình dân (với giá khá mềm, từ 300 đến 500 ngàn một phòng diện tích trên dưới 15m2) mọc lên khá nhiều. Và một vấn đề đang trở thành nỗi nhức nhối cho người dân sống nơi đây là sự mất trật tự công cộng, thậm chí có cả những hoạt động tệ nạn xã hội, đã xảy ra khá thường xuyên ở một số khu nhà trọ kiểu như vậy... Ông Trần Thế Minh, một chủ nhà trọ, nói với chứng tôi: ''Lần trước tôi cho hai cậu công nhân thuê nhà, khi họ chuyển đi nơi khác, tôi phát hiện trong phòng có nhiều sơ-ranh đã qua sử dụng. Từ đó, mỗi lần cho thuê, tôi phải hỏi kỹ càng lai lịch và giấy đăng ký tạm trú cẩn thận...”.
Xây nhà cho thợ mỏ - Bài toán không dễ tìm lời giải
Trước thực trạng này, năm 2005 TKV đã có Nghị quyết liên tịch giữa Tổng Giám đốc và Ban Thường vụ Công đoàn ''về việc đẩy mạnh xây dựng và cải thiện nhà ở cho công nhân, viên chức''. Thế nhưng, cho đến thời điểm này, hầu hết các dự án xây dựng, hỗ trợ nhà ở cho công nhân, thợ mỏ vẫn đang trong giai đoạn triển khai và phải một vài năm nữa may ra mới có thể đưa vào sử dụng. Còn theo số liệu thống kê của TKV thì năm 2009 tổng số các đối tượng có nhu cầu nhà ở lên tới trên 28 ngàn người, trong khi đó chỉ có 261 ngôi nhà được xây dựng từ những năm 90 (tương ứng với 100.000m2 sàn xây dựng) và đều đang trong tình trạng cần được nâng cấp sửa chữa. Hàng năm các công ty trong TKV đã đầu tư tạo dựng mới được khoảng 10.000m2 sàn (khoảng 60 tỷ đồng), cải tạo, sửa chữa trên 25.000m2 sàn (khoảng 8 tỷ đồng). Như vậy từ con số nhu cầu về nhà ở và số nhà đã được cải tạo nâng cấp của TKV cho công nhân còn khoảng cách quá xa nhau. Để mở ra một hướng đi mới và cũng là để ngày càng nâng cao đời sống cho người thợ mỏ, trong những năm qua TKV cũng đã đưa được nhiều gia đình thợ mỏ đang sinh sống ở những khu vực sát với khai trường khai thác ra các khu chung cư mới. Ông Bùi Văn Khích, Bí thư Đảng uỷ TQN, Phó Tổng Giám đốc TKV, cho biết: “Hiện tại chúng tôi đang tập trung giải quyết cho những gia đình thợ mỏ thật sự khó khăn về kinh tế và đang sống cạnh các khai trường. Trong những năm qua, TKV đã chỉ đạo các công ty đặc biệt quan tâm tới vấn đề nhà ở cho công nhân, bởi có ''an cư mới lạc nghiệp'' được. Hiện nay, TKV đang có nhiều dự án phát triển nhà ở cho công nhân tại các địa phương, nhiều nhất là ở Hạ Long, Uông Bí, Cẩm Phả, Vân Đồn. Các dự án san lấp mặt bằng này, đều hoặc là để xây nhà cho công nhân thuê hoặc để họ tự xây nhà riêng mà không thu lãi...
Tuy nhiên, cũng có không ít công nhân tỏ ra băn khoăn. Anh Nguyễn Minh Chung, công nhân Xí nghiệp Than Hà Ráng, nói: ''Mặc dù được hỗ trợ về giá cả chỉ bằng một nửa so với giá thị trường nhà đất, thậm chí còn thấp hơn nữa, nhưng với thu nhập của chúng tôi hiện nay thì thật khó có thể gom đủ tiền để mua được một căn hộ có diện tích từ 70 đến 90m2, cho dù được trả góp hoặc trừ vào lương hàng tháng đi chăng nữa. Bởi lẽ, những người có nhu cầu về nhà ở đều là công nhân mới ở quê ra, đều mới vào nghề cả nên không thể có được số tiền trả trước khoảng gần 100 triệu đồng cho một căn hộ...''. Chưa kể không ít người còn tỏ ra lo lắng vì trong khi công nhân có nhu cầu nhà ở thực sự không thể lo nổi tiền để mua thì với cái giá ưu đãi của Tập đoàn như hiện tại, những căn hộ ấy rất có thể sẽ “rơi” vào những đối tượng khác không có nhu cầu để ở...
