Bão lãi suất - Chuyển hướng và... tan?

Đúng như nhiều người dự báo, sau khi Hiệp hội Ngân hàng VN có các công văn kêu gọi thực hiện lãi suất đồng thuận thì lãi suất trên thị trường vẫn tiếp tục tăng và vượt trần, dưới nhiều hình thức biến tướng. Bên cạnh mức lãi suất áp dụng kịch trần ở các kỳ hạn tháng, một loạt ngân hàng đã chuyển hướng chạy đua lãi suất ở kỳ hạn cực ngắn, thậm chí là không kỳ hạn.

Bùng nổ chạy đua lãi suất không kỳ hạn

Tại thị trường Hạ Long, ngày 14-5-2008 cùng lúc 2 ngân hàng là Ngân hàng TMCP xuất nhập khẩu Việt Nam chi nhánh Quảng Ninh (Eximbank Quảng Ninh) và Ngân hàng TMCP Sài Gòn chi nhánh Quảng Ninh (SCB Quảng Ninh) đã tung ra sản phẩm tiết kiệm qua đêm với lãi suất rất cao lên đến 10%/năm và 10.8%/năm. Với hình thức này, khách hàng gửi tiền tiết kiệm sẽ được tính lãi hàng ngày và nhập ngay vào gốc để tính lãi cho ngày tiếp theo. Ngân hàng sẽ tự động tái tục cho kỳ hạn 24 giờ tiếp theo mà không cần thông báo từ phía khách hàng (tất nhiên nếu khách hàng vẫn chưa có nhu cầu rút vốn). Đặc biệt hơn là sản phẩm “đầu tư qua đêm hưởng lãi suất cao” được SCB Quảng Ninh áp dụng cho đối tượng khách hàng là tổ chức và cá nhân gửi tiền theo hình thức không kỳ hạn, hoặc có tài khoản thanh toán tại SCB. Ngay trong ngày công bố, số dư tài khoản tiền gửi thanh toán vào cuối ngày làm việc, số tiền vốn chỉ là để giao dịch đối với tổ chức hoặc mang tính cất giữ tạm thời đối với cá nhân thì nay vẫn tiếp tục được sinh lợi trong đêm ở mức lãi suất hấp dẫn 9%/năm (tương đương lãi suất gửi tiết kiệm kỳ hạn 6,7 tháng trước đây). Nếu số dư vượt ngưỡng đầu tư (50 triệu đồng đối với cá nhân và 100 triệu đồng đối với tổ chức) thì lãi suất qua đêm sẽ được cộng thêm biên độ 2%/năm. Như vậy tại thời điểm này, lãi suất qua đêm tại SCB Quảng Ninh đã lên đến 11%/năm, bên cạnh đó là hình thức lãi suất kỳ hạn “cực ngắn” từ 3 ngày, 4 ngày, 1 tuần đến 3 tuần vẫn được áp dụng ở mức lãi suất ngất ngưởng là 11,5%/năm. Lãi suất mà SCB đang áp dụng coi là lãi suất cao nhất trong hệ thống ngân hàng hiện nay. Không thể ngồi yên trước những thay đổi dồn dập của đối thủ, ngày 15-5-2008, Ngân hàng TMCP á Châu Quảng Ninh cũng chính thức áp dụng lãi suất qua đêm 10,8%/ năm, nhưng chỉ dành cho khách hàng gửi tiết kiệm từ 500 triệu đồng trở lên.

Có thể nói thị trường tiền tệ giai đoạn này là rất khó kiểm soát, phần lớn các ngân hàng mang tâm lý sợ “mất lòng!” Hiệp hội Ngân hàng VN mà phải áp dụng mức lãi suất đồng thuận nhưng vẫn bằng cách này hay cách khác để “lách” nhằm thu hút khách hàng về phía mình. Cho đến trước ngày 19-5-2008, “bão lãi suất” vẫn cứ tăng mạnh mẽ cho dù đã chuyển hướng bằng việc thay đổi thu hút vốn huy động ở các kỳ hạn ngắn đến không thể ngắn hơn được nữa. Những biến động mạnh và nhanh về lãi suất ngân hàng đang diễn ra cho thấy sự bất ổn vẫn tiềm ẩn trong thị trường, ngân hàng bị bó chân và nản với những “chiêu” lách luật, người dân thì chịu thiệt và không còn mặn mà với việc chạy theo các ngân hàng trong cuộc đua lãi suất.

Đã đến lúc phải trả lãi suất về cho thị trường

Trước tình hình lãi suất biến động quá mạnh trên thị trường, thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, ngày 16-5-2008 Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã ban hành quyết định số 16/2008/QĐ-NHNN về “Cơ chế điều hành lãi suất cơ bản bằng đồng Việt Nam” và có hiệu lực từ ngày 19-5-2008. Nội dung quyết định nêu rõ: Các tổ chức tín dụng ấn định lãi suất kinh doanh (lãi suất huy động vốn, lãi suất cho vay) bằng đồng Việt Nam đối với khách hàng theo nguyên tắc lãi suất kinh doanh không vượt quá 150% của lãi suất cơ bản, do NHNN công bố áp dụng trong từng thời kỳ (phù hợp với khoản 1, điều 476, Bộ Luật dân sự). Định kỳ hàng tháng,  sẽ công bố lãi suất cơ bản. Trong trường hợp cần thiết, NHNN sẽ công bố điều chỉnh kịp thời lãi suất cơ bản. Theo đó, mức lãi suất cơ bản được quy định mới là 12%/năm (thay vì 8,75%/năm như trước đây) sẽ trở thành công cụ để điều hành chính sách tiền tệ, thực hiện chức năng làm cơ sở cho các tổ chức tín dụng ấn định lãi suất kinh doanh, nhưng giới hạn lãi suất cho vay tối đa là 18%/ năm. Đồng thời; định hướng và điều tiết lãi suất thị trường nội tệ liên ngân hàng, lãi suất nghiệp vụ thị trường mở của NHNN lãi suất huy động đầu vào của tổ chức tín dụng và xu hướng biến động cung - cầu, mục tiêu điều hành chính sách tiền tệ trong thời gian ngắn hạn.

Ngay sau khi quyết định lãi suất cơ bản trên được công bố và có hiệu lực, tất cả các ngân hàng đồng loạt thay đổi lãi suất thể hiện quyền làm chủ của mình, được tự do ấn định lãi suất trên cơ sở thực hiện Luật  và Luật Dân sự, được dựa trên cung - cầu của thị trường theo đúng bản chất là tự do cạnh tranh. Tuy nhiên, có thể thấy rằng cho dù tự ấn định lãi suất nhưng phần lớn các ngân hàng cũng chỉ đưa ra biểu lãi suất huy động xoay quanh mức 14%/năm. Cụ thể: Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thương Tín chi nhánh Quảng Ninh áp dụng lãi suất cho các kỳ hạn trên 6 tháng là 14%/ năm, kỳ hạn từ 6 tháng trở xuống là 13,5% - 13,8%/ năm, ngoài ra còn có chính sách ưu tiên dành cho khách hàng gửi tiết kiệm từ 50 triệu đồng trở lên sẽ được hưởng thêm lãi suất thưởng là 0,005% - 0,025% tuỳ theo các kỳ hạn. Cũng trong ngày, Eximbank Quảng Ninh đã thông báo áp dụng mức lãi suất mới 13%- 14,2%/ năm kỳ hạn từ 1 tuần trở lên (lãi suất cao nhất dành cho kỳ hạn gửi tiết kiệm từ 7 đến 13 tháng). SCB Quảng Ninh vẫn duy trì loại hình tiết kiệm kỳ hạn ngắn 3-6 ngày và 1-3 tuần với lãi suất dao động trong khoảng 11,5%- 14%/năm, đặc biệt là mức lãi suất 15,10%/năm dành cho kỳ hạn 13 tháng trở lên, các kỳ hạn còn lại lãi suất dao động 14,5%-15,10%/năm. Hay Ngân hàng Phát triển nhà đồng bằng sông Cửu Long (MHB Quảng Ninh) cũng áp dụng ngay mức lãi suất mới trong ngày 19-5 dao động 13,5%-14%/năm, riêng đối tượng người cao tuổi được hưởng thêm lãi suất thưởng 0,01%/tháng.

Nhìn chung, các ngân hàng đều tỏ ra hài lòng sau một thời gian bị thắt chặt bởi những quy định nóng mang tính nhất thời từ những biện pháp quản lý hành chính của Hiệp hội Ngân hàng VN. Ông Nguyễn Trung Dịu, Giám đốc Chi nhánh MHB Quảng Ninh cho biết: “Ngân hàng Nhà nước đã có một quyết định (QĐ số 16/2008/QĐ-NHNN- PV) rất đúng và kịp thời, với sự vận động của nguồn vốn trong thị trường tiền tệ hiện nay. Khi lãi suất cơ bản đóng vai trò là lãi suất điều hành chính sách tiền tệ sẽ góp phần tạo nên mặt bằng lãi suất huy động và cho vay hợp lý, đảm bảo hài hoà lợi ích giữa người gửi tiền và các tổ chức tín dụng. Chúng tôi tăng lãi suất dịp này không có nghĩa là để mong nhận về một lượng tiền từ ngân hàng khác chuyển sang, mà chỉ là để đảm bảo cùng giữ ổn định mặt bằng lãi suất chung của thị trường, tránh sự dịch chuyển vốn giữa các ngân hàng, đảm bảo vốn cho kinh doanh, chung tay chống lạm phát''. Đây cũng là ý kiến chung của rất nhiều lãnh đạo các tổ chức tín dụng khác, điều đó cho thấy rằng việc ra quyết định mới của NHNN nhằm trả lãi suất về với thị trường đã nhận được sự nhất trí cao và tuyệt đối.

Dạo quanh một số ngân hàng trên địa bàn TP Hạ Long trong hai ngày 19 và 20-5, chúng tôi không thấy có biến động gì nhiều về lượng khách hàng đến gửi tiền tiết kiệm. Một khách hàng của Sacombank Quảng Ninh tiếc nuối về khoản tiền vừa mới gửi 2 tuần trước nay lại tăng lãi suất không biết nên rút ra, gửi lại hay cứ để nguyên đành đến nhờ giao dịch viên tư vấn tính toán giúp. Một khách hàng khác của ACB Quảng Ninh cho rằng ''tôi có ít vốn để dành, cũng chẳng cần ngay nhưng tình hình này gửi lãi suất ngắn hạn có lợi hơn nên tôi chỉ gửi 1 tháng, hết hạn lại gửi lại, tính ra cũng hơn gửi cả năm kha khá đấy'' Đúng là không khí không nóng như thời gian tháng 2 và tháng 3 vừa qua, “khách hàng không còn hào hứng với việc so sánh lãi suất rồi chạy theo các ngân hàng nữa'' - ông Nguyễn Trung Dịu cho biết. Như vậy có thể thấy bước đầu thị trường tiền tệ đã đi vào ổn định, sau khi nó được điều hành bằng công cụ lãi suất cơ bản của Nhà nước và được tự do cạnh tranh theo luật định.