Đã nhiều lần đến vườn Quốc gia (VQG) Bái Tử Long nhưng chuyến đi thực tế vào dịp đầu xuân này đối với chúng tôi có nhiều thú vị, bởi một kho tàng tài nguyên sinh vật nhiệt đới trên vùng biển đảo này không những được bảo tồn mà còn được đầu tư tạo nên cảnh quan sinh động, hấp dẫn.
Đồng chí Phạm Tuấn Hùng, Giám đốc VQG cho biết: Để bảo tồn và phát triển VQG được như ngày hôm nay, là cả một quá trình công phu đầu tư xây dựng và bảo vệ, nếu chỉ lơi lỏng trong một khoảnh khắc là sẽ bị lâm tặc xâm hại.
Đúng là như vậy! VQG Bái Tử Long là nguồn tài nguyên hiếm có, quí giá của đất nước. Vườn có tổng diện tích 15.783 ha (trong đó 6.125 ha diện tích rừng và đất rừng; 9.658 ha mặt nước biển) nằm trong 3 xã và có 2 xã vùng đệm gồm: Quan Lạn, Minh Châu, Bản Sen, Hạ Long, Vạn Yên (Vân Đồn) Giá trị của VQG là đa dạng sinh học, với 2 hệ sinh thái chính gồm: Hệ sinh thái trên đất nổi, hệ sinh thái biển và bãi triều. Điều đáng quí là VQG Bái Tử Long có những cánh rừng nguyên sinh tạo nên cảnh quan thiên nhiên đẹp và hấp dẫn, chưa kể có nhiều hang động, bãi tắm biển hoang sơ, cùng nhiều di tích lịch sử, văn hoá và phong tục bản địa có sức hấp dẫn du khách.
Với nguồn tài nguyên thiên nhiên có giá trị và cảnh quan hấp dẫn như vậy, lãnh đạo VQG xác định: Muốn bảo tồn và phát triển được VQG Bái Tử Long thì trước hết phải làm tốt công tác quản lý và bảo vệ. Cái khó đối với công tác bảo vệ ở đây là địa bàn hoạt động rộng, chủ yếu trên biển không có dân cư. Trong khi đó đơn vị lại thiếu phương tiện thuỷ hoạt động, lực lượng kiểm lâm lại phải dàn trải ở nhiều khu vực cách xa nhau. Sau khi khảo sát thực tế, lãnh đạo VQG đã bố trí lại lực lượng thành 3 trạm kiểm lâm trên đảo và 1 tổ cơ động được trang bị 3 tàu và 1 xuồng máy. Ngoài ra khi được sự hỗ trợ nguồn kinh phí dự án 661, lãnh đạo VQG đã hợp đồng thêm 3 tổ bảo vệ rừng để hỗ trợ và phối hợp với Hạt Kiểm lâm làm công tác quản lý, bảo vệ rừng tận gốc. Mặt khác, tổ chức điều hành sự phối kết hợpgiữa Hạt Kiểm lâm với các phòng chức năng của Vườn và lực lượng thuê khoán bảo vệ rừng để tạo ra sức mạnh tổng hợp trong công tác bảo vệ. Riêng đảo Ba Mùn, nơi có nhiều khó khăn phức tạp trong công tác bảo vệ, Vườn đã bổ sung lực lượng trẻ để tăng thêm lực lượng án ngữ bọn lâm tặc.
Trên chuyến tàu ra các đảo Ba Mùn, Sào Nam, Sào Đông mới thấy hết được nỗi vất vả gian nan của lực lượng kiểm lâm hàng ngày phải đối mặt với bao khó khăn thử thách. Đảo Sào Đông, khu vực xa nhất của VQG đứng giữa biển trời. Còn đảo Ba Mùn với chiều dài tới 20 km vậy mà lực lượng bảo vệ phải thường xuyên kiểm tra, rình phục, chủ yếu là đi bộ, leo núi. Trong dịp Xuân Đinh Hợi vừa qua, hầu hết lực lượng các trạm đều tăng cường kiểm tra và ăn Tết ngay trên đảo. Tôi nêu câu hỏi: Đành rằng có lực lượng của VQG bám trụ trên các đảo lớn, nhưng diện tích hoạt động trên biển, đảo rất rộng, chưa kể đến các xã có những cánh rừng nằm trong vùng đệm của VQG thì làm sao quan sát hết được mà bảo vệ? Anh cán bộ Trạm Ba Mùn bảo: Trước hết, lãnh đạo VQG đã phối hợp với chính quyền địa phương các xã trong vùng đệm tuyên truyền cho cộng đồng dân cư nhằm nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của việc bảo vệ VQG bằng các hình thức như: Ra các quy định cấm các hoạt động gây ảnh hưởng xấu đến sinh cảnh VQG và tổ chức tập huấn về nâng cao ý thức chấp hành pháp luật bảo vệ rừng, biển. Xây dựng trung tâm giáo dục cộng đồng và tổ chức giao ban cụm với các xã vùng đệm để phối hợp quản lý. Ngoài ra, còn xây dựng chương trình giáo dục môi trường đưa vào giảng dạy trong các trường phổ thông trên địa bàn...
Nhờ có những biện pháp tích cực trong công tác quản lý và bảo vệ nên những năm qua, đặc biệt từ năm 2006 đến nay đơn vị đã ngăn chặn được tình trạng xâm hại đến tài nguyên rừng và cảnh quan ở VQG. Các hoạt động khai thác, đánh bắt thuỷ sản trong khu vực đã từng bước hạn chế. Riêng năm 2006 lực lượng bảo vệ VQG đã phát hiện ngăn chặn 7 vụ xâm hại tài nguyên rừng.
Trong công tác bảo tồn và nghiên cứu khoa học, nhiều năm qua VQG đã có nhiều hình thức hoạt động có hiệu quả. Cụ thể là đã phối hợp chặt chẽ với tổ chứcFRONTIEP-VIÊT NAM thực hiện 2 dự án nghiên cứu đa dạng sinh học tại VQG và nâng cao nhận thức đa dạng sinh học vùng vịnh Bái Tử Long với sự tham gia của cán bộ VQG, các kỹ sư, sinh viên Anh quốc, giáo sư Trường Đại học quốc gia và Viện Sinh học Trung ương. Để phục vụ công tác nghiên cứu ứng dụng phục hồi hệ sinh thái biển, bảo vệ nguồn gen quí hiếm của hệ thực vật, động vật rừng, biển thuộc khu vực bảo tồn, VQG đã hoàn thành việc lập báo cáo quy hoạch chi tiết. Đây là hạng mục công trình quan trọng làm cơ sở để triển khai các dự án về bảo tồn và nghiên cứu các đề tài khoa học ở VQG. Đối với các loài động vật biển quý hiếm, VQG đã phối hợp với chính quyền địa phương và các cộng tác viên để bảo tồn như thu thập thông tin theo dõi di chuyển của loài rùa biển vào bờ sinh sản ở khu vực xã Minh Châu... Đối với các hộ dân trước kia làm ăn sinh sống trong VQG và các xã vùng đệm, để tạo việc làm và có thu nhập cho họ, VQG đã khảo sát quy hoạch khoanh vùng nuôi trồng thuỷ sản ở Đông Ma, Trà Ngọ để cho các hộ dân ở đây nuôi cá lồng bè và nuôi trồng các loại hải sản có giá trị kinh tế cao. Hiện nay ngoài việc phát triển trồng rừng ở các đảo, VQG đã triển khai gieo ươm thử nghiệm loài cây Hoàng Đàn. Đây là loài cây quí hiếm được phân bổ và thích nghi với điều kiện sống ở vùng núi phía Bắc, lần đầu tiên đưa giống về gieo ươm thử nghiệm tại VQG. Từ cách quản lý và nghiên cứu khoa học nói trên đã thể hiện sự nỗ lực cố gắng của đội ngũ cán bộ, nhân viên Vườn Quốc gia Bái Tử Long trong công tác bảo tồn, xây dựng VQG ngày càng phong phú thêm.
