Bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác khoáng sản: Cần có chế tài cụ thể

Trên địa bàn huyện Đông Triều, qua kiểm tra có tới 15/25 hồ thuỷ lợi bị bồi lấp, diện tích các hồ bị thu hẹp và nguồn nước bị ô nhiễm nghiêm trọng do hoạt động xả thải của các đơn vị khai thác than. Điển hình như ở khu vực hồ Cầu Cuốn, Nội Hoàng. Mặc dù nước thải tại các khai trường đã được Công ty Than Mạo Khê bơm về khu vực xử lý trước khi cho chảy vào hồ Nội Hoàng nhưng theo tài liệu quan trắc môi trường nước do Trung tâm phân tích FPD thực hiện, tại vị trí cuối bể xử lý chảy vào hồ thì độ pH là 3,02 trong khi đó theo TCVN độ pH thì từ 5,5-8,5. Như vậy, sau khi được xử lý nước thải vẫn chưa đạt tiêu chuẩn cho phép. Bên cạnh đó không khí bị ô nhiễm nặng nề do hoạt động vận chuyển than gây nên đã ảnh hưởng đến môi trường sống của người dân, đặc biệt là khu vực Quang Hanh, Cửa Ông, Mông Dương (TX Cẩm Phả); Hà Khánh (TP Hạ Long); Vàng Danh, Điền Công (TX Uông Bí); Tràng Bạch, Mạo Khê (Đông Triều).

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng ô nhiễm trên một phần do các cấp chính quyền chưa quan tâm, buông lỏng công tác quản lý, thiếu sự phổ biến tuyên truyền, hướng dẫn, kiểm tra đôn đốc. Song phần lớn do các tổ chức đơn vị, doanh nghiệp, chạy theo lợi ích kinh tế đã bất chấp mọi quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường (BVMT). Hầu hết các doanh nghiệp khi bị kiểm tra đều không nắm vững được các quy định của Nhà nước về công tác BVMT, không lập báo cáo đánh giá tác động môi trường hoặc lập nhưng không thực hiện. Thời gian qua mặc dù tỉnh ta đã có nhiều cố gắng trong công tác chỉ đạo điều hành, xây dựng các văn bản pháp luật để tăng cường công tác quản lý môi trường nhưng công tác BVMT của cơ quan quản lý Nhà nước vẫn còn nhiều yếu kém. Cụ thể việc triển khai phổ biến tuyên truyền, kiểm tra xử lý còn nhiều hạn chế. Một số văn bản của Nhà nước về BVMT như thông tư 126/1999/TTLB của liên Bộ: Tài chính, Công nghiệp, Khoa học công nghệ và Môi trường về ký quỹ phục hồi môi trường trong khai thác khoáng sản; Quyết định 155/1999/QĐ - TTg của Thủ tướng Chính phủ ban hành “Quy chế quản lý chất thải nguy hại” đều chưa được phổ biến sâu rộng tới các đơn vị cơ sở. Vì vậy việc thực hiện của các cơ sở chưa tốt; công tác kiểm tra phát hiện và xử lý vi phạm hầu như chưa thực hiện nên những vi phạm của các doanh nghiệp về công tác BVMT diễn ra khá phổ biến. Bên cạnh đó hoạt động về BVMT của các doanh nghiệp còn mang tính thụ động chưa được coi là trách nhiệm, là nhiệm vụ trọng tâm của đơn vị; bộ máy lãnh đạo và các phòng ban đều tập trung cho nhiệm vụ sản xuất là chính.

Mặc dù đã có Luật BVMT và các văn bản dưới luật nhưng một số qui định còn chưa đầy đủ và phù hợp. Ví dụ như: Qui định các doanh nghiệp chưa lập báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) nhưng đã đưa dự án vào hoạt động thì sau khi xử lý việc bắt buộc khắc phục hậu quả như thế nào?, hoặc đối với các doanh nghiệp khai thác than khi nâng công suất khai thác luật qui định phải lập ĐTM bổ sung nhưng lại không qui định chế tài xử phạt, do vậy đội ngũ làm công tác thanh tra, kiểm tra công tác BVMT gặp nhiều khó khăn. Trong hoạt động khai thác than cần phải có qui hoạch, kế hoạch khai thác cụ thể đảm bảo sự hài hoà giữa phát triển sản xuất với BVMT mang tính bền vững. Các doanh nghiệp khai thác than cần áp dụng công nghệ tiên tiến, hạn chế khai thác lộ thiên và phải thực hiện nghiêm chế độ BVMT nhất là việc xử lý nước thải, chất thải; phải xây dựng hệ thống đường chuyên dùng và vận chuyển than bằng hệ thống băng tải kín để hạn chế việc phát tán bụi ra môi trường, thực hiện việc tưới nước đường thường xuyên; ký quỹ phục hồi môi trường và hoàn nguyên môi trường sau khi kết thúc khai thác than. Nếu các doanh nghiệp cố tình vi phạm không thực hiện theo quy định tỉnh cần có chế tài xử lý nghiêm khắc, có như vậy công tác BVMT trong hoạt động khai thác khoáng sản mới đi vào nền nếp mang lại hiệu quả thiết thực.