Có thể nói, trong công tác quản lý, bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị di sản Vịnh Hạ Long, nhất là trong giai đoạn hiện nay thì bảo vệ và giữ gìn môi trường được coi là giải pháp then chốt, đảm bảo cho sự khai thác và phát huy giá trị di sản bền vững nhất.
Đồng chí Vũ Ngọc Hải, Đội trưởng Đội quản lý Môi trường, Ban quản lý vịnh Hạ Long.
Anh Hải bộc bạch: Mình “nhiễm” bệnh nghề nghiệp từ khi nào không hay, để rồi đi đâu và nhìn cái gì cũng dưới góc độ... môi trường. Thời gian qua, nhờ sự quan tâm, chỉ đạo tích cực của tỉnh, sự cố gắng của cơ quan chức năng, ban, ngành, địa phương liên quan, công tác bảo vệ môi trường Vịnh Hạ Long đã có nhiều chuyển biến tích cực hơn. Điển hình như Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam đã ngừng chuyển tải than trên Vịnh Hạ Long trước ngày 31-12-2006. Một số địa phương như TP Hạ Long mới đây đã xây dựng đưa vào vận hành trạm xử lý nước thải; công tác tuyên truyền được tăng cường rộng rãi với nhiều hình thức, tới nhiều đối tượng; ý thức bảo vệ môi trường của các doanh nghiệp, cũng như của cộng đồng đã được nâng lên; công tác bảo vệ môi trường di sản đã nhận được sự quan tâm, ủng hộ của không ít các cơ quan, đơn vị, các tổ chức quốc tế, tiêu biểu là chương trình giáo dục di sản của Tổ chức Bảo tồn động thực vật quốc tế (FFI)…
- Nói vậy, nhưng môi trường Vịnh Hạ Long vẫn còn nhiều điều đáng bàn lắm. Theo anh, hiện nay vấn đề “nóng” của môi trường Vịnh Hạ Long là gì?
+ Do tác động của sự phát triển kinh tế - xã hội, công tác quản lý chưa theo kịp, vì vậy môi trường Vịnh Hạ Long đã và vẫn đang bị đe doạ bởi các nguy cơ ô nhiễm. Đó là tình trạng san lấp mặt bằng, mở rộng đô thị quá nhanh, quá nhiều, điển hình như ở Tuần Châu, khu vực Cọc 5 - Cọc 8, Cao Xanh - Hà Khánh. Hoạt động vận chuyển tải than ở một số khu vực Hạ Long và Cẩm Phả; hay nước thải, rác thải ở các khu dân cư ven bờ Vịnh, cả việc rừng đầu nguồn bị chặt phá, đất đá bị rửa trôi theo sông chảy ra biển v.v.. Trong đó, đáng quan ngại nhất là rác thải, nước thải sinh hoạt, công nghiệp từ các khu dân cư, đô thị ven biển hầu hết vẫn chảy thẳng xuống biển, chưa được kiểm soát. Anh thử đến khu vực phía sau chợ Hạ Long I của TP Hạ Long xem, không cứ nước cạn mà nước cường cũng bốc mùi hôi thối, chẳng còn màu xanh nữa. Trong khi đó, chúng ta chưa có đánh giá, phân tích đầy đủ về thành phần, nồng độ, mức độ ô nhiễm của các chất thải, chủ yếu vẫn chỉ là bằng mắt thường...
- Theo anh, làm thế nào để có thể kiểm soát được tình trạng này?
+ Để kiểm soát được, hãy xem xét nguyên nhân của nó trước. Theo tôi, tồn tại này có nhiều nguyên nhân. Đó là do quy hoạch của các đô thị thiếu tầm nhìn; do sự quan tâm, trách nhiệm của chính quyền địa phương và cơ quan chức năng; công tác tuyên truyền, vận động cộng đồng ý thức tham gia bảo vệ môi trường chưa thật sâu rộng, hiệu quả… Chẳng hạn, lại nói như khu vực sau chợ Hạ Long I, nếu TP Hạ Long, phường Bạch Đằng cho thành lập 1 tổ quản lý môi trường ở khu vực này, tăng cường tuyên truyền, kiểm tra, xử lý vi phạm thì tình hình chắc chắn sẽ cải thiện hơn.
- Phạm vi của di sản Vịnh Hạ Long rộng như thế, công việc của các anh như thế nào?
+ Chúng tôi có 38 cán bộ, nhân viên, với 7 phương tiện; nhiệm vụ là thu gom, xử lý rác thải trôi nổi tại các điểm tham quan, hang động, dân cư, làng chài, bãi tắm thuộc các khu, tuyến điểm du lịch. Gần đây, thêm khu vực ven bờ Bến Đoan. Bình quân trong 1 năm, lượng rác mà chúng tôi thu gom được ước khoảng 1.800 m3.
- Vậy các khu vực ven bờ khác là... bỏ ngỏ?
+ Đó là trách nhiệm của các địa phương, chúng tôi không thể gánh hết được. Hơn nữa, như khu vực Hạ Long, tỉnh đã có văn bản chỉ đạo giao trách nhiệm này rồi.
- Được biết, gần đây UBND tỉnh đã có chủ trương khuyến khích xã hội hoá đối với công tác thu gom, xử lý rác thải trên Vịnh Hạ Long. ý kiến anh về vấn đề này như thế nào?
+ Đây là điều rất cần thiết và nên làm. Tuy nhiên, cái đó còn tuỳ thuộc vào cơ chế, chính sách, lợi ích dành cho cơ quan, doanh nghiệp họ tham gia như thế nào. Chẳng hạn, họ sẽ được quyền tham gia vào khai thác giá trị Vịnh Hạ Long ở một khía cạnh nào đó không. Hiện nay, tại khu vực làng chài Vông Viêng, chúng tôi đã và đang duy trì 1 tổ vớt rác, Ban Quản lý Vịnh Hạ Long hỗ trợ kinh phí cho họ. Đó là một hình thức cần được nhân rộng...
- Một trong những giải pháp hữu hiệu nhất đối với bảo vệ môi trường Vịnh Hạ Long là tuyên truyền, vận động cộng đồng cùng tham gia. Theo anh, làm thế nào để công tác này triển khai được sâu rộng, hiệu quả?
+ Các đối tượng tuyên truyền ở đây cần hiểu là rất rộng. Do đó, tuỳ theo mỗi đối tượng mà có cách tuyên truyền sao cho phù hợp. Ví dụ như với người dân chài, nhiều người không biết chữ mà đưa cho họ văn bản thì họ đọc sao được. Anh muốn vận động họ không được dùng mìn đánh cá, sẽ huỷ diệt nguồn lợi thuỷ sản mà lại đưa ra những khái niệm lý thuyết như là sự bền vững, cân bằng sinh thái v.v. để vận động người dân các làng chài ý thức trong bảo vệ môi trường, không vứt rác xuống biển thì quả là “khó vào”... Trái lại, để tuyên truyền có hiệu quả, chúng tôi đã làm công tác dân vận, thăm hỏi họ khi ốm đau, hiếu hỉ, rồi tranh thủ những lúc đó mỗi ngày vận động một ít, nói cho bà con thấy tác hại của sự tuỳ tiện, không chú ý bảo vệ môi trường vịnh. Đến khi họ đã hiểu rồi thì tổ chức ký cam kết. Các cụ bảo mưa dầm thấm lâu là vậy.
Ngoài tuyên truyền là số một, các cơ quan, ban, ngành, địa phương liên quan cũng cần quan tâm, nhận thức rõ trách nhiệm của mình, nên chăng đưa công tác tuyên truyền, vận động bảo vệ môi trường vào từng sinh hoạt ở tổ dân, khu phố và gắn kết chặt chẽ vào các phong trào thi đua của các tổ chức đoàn thể; tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý các hành vi vi phạm về môi trường; kiểm soát tốt hơn môi trường ở đầu nguồn các dòng sông đổ ra Vịnh... Cái cốt yếu nhất là làm sao để mỗi ban, ngành, chính quyền địa phương cho tới mỗi người dân đều xác định được rằng bảo vệ, giữ gìn môi trường Vịnh Hạ Long là trách nhiệm không của riêng ai.
- Cảm ơn anh về cuộc trò chuyện này!
