Bảo vệ nguồn lợi sá sùng ở Minh Châu

Báo động đỏ

Sá sùng có khả năng thích nghi với độ mặn tương đối rộng, từ 10 đến 28%o, nhiệt độ nước từ 8 đến 28oC. Sá sùng quen sống ở vùng bãi biển cát pha bùn, sá sùng lớn khá nhanh, mùa sinh sản từ tháng 4 đến tháng 6.

Bà Nguyễn Thị Mỵ, Phó Bí thư Đảng uỷ xã Minh Châu cho biết, giá sá sùng ở Minh Châu, Quan Lạn khá đắt, những con tươi, 200.000 đồng/kg và sá sùng khô từ 3 đến 3,5 triệu đồng/kg. Vì tham lợi nên sá sùng bị người dân khai thác triệt để, kể cả vào mùa sinh sản. Năm 2000 một người dân có thể đào được từ 5 đến 10kg sá sùng tươi/buổi, thì đến cuối năm 2008, chỉ còn 0,5 đến 2kg/buổi. Những năm trước kia, trong mùa thu hoạch Minh Châu bắt được 15 tấn sá sùng với giá bán trên 2 tỷ đồng, đã góp phần đáng kể đảm bảo đời sống thường nhật cho nhiều hộ gia đình. Song những năm gần đây vì người dân thiếu ý thức bảo vệ, nên đã đẩy nguồn lợi sá sùng đến tình trạng suy kiệt. Đó là nạn đào hào sâu hàng mét để săn bắt sá sùng chúa và tận thu những con kích cỡ nhỏ bán làm con giống cho nước ngoài; việc dùng xung điện đánh bắt các loại hải sản khác trên bãi cát khi ngập nước cũng làm nhiều ấu trùng và sá sùng bị chết hàng loạt. Tình trạng dùng thuốc nổ, hoá chất, đổ các loại chất thải xuống biển trong quá trình chế biến sứa khi chưa qua xử lý và chặt phá rừng ngập mặn trên diện rộng… đã làm huỷ hoại môi trường, suy giảm nguồn phù du sinh vật cung cấp thức ăn cho sá sùng. Bà Bùi Thị Quyến, người chuyên sống bằng nghề đào sá sùng từ hơn 30 năm nay cho biết, bây giờ cả ngày đào “bạc mặt”, chỉ thu được vài lạng, nguồn lợi hầu như đã cạn kiệt nên trên bãi chỉ còn lèo tèo vài người sống bằng cái nghề này.

Dự án bảo tồn đạt kết quả tích cực

Đứng trước bối cảnh nguồn lợi sá sùng ở vùng khai thác trọng điểm của huyện Vân Đồn bị lâm nguy, tháng 9-2009, UBND tỉnh đã cho thực hiện dự án “Bảo tồn và khai thác bền vững nguồn lợi sá sùng ở Minh Châu” để qua đó rút ra những bài học, kinh nghiệm nhằm nhân rộng mô hình cho một số vùng có nguồn lợi sá sùng khác. Chi cục Khai thác và Bảo vệ nguồn lợi thuỷ sản đã tiến hành đánh giá chuẩn xác trữ lượng sá sùng trong khu vực bảo tồn; xác định vùng lõi và vùng đệm để tiến hành thả phao cắm mốc, làm rõ ranh giới cần bảo vệ. Cùng với đó là việc tổ chức các lớp tập huấn, các cuộc hội thảo về nội dung bảo tồn nguồn lợi sá sùng cho đông đảo bà con, qua đó đã tác động được đến ý thức của mọi người. Ban quản lý khu bảo tồn được thành lập với khá nhiều thành phần, trong đó tổ tuần tra bảo vệ gồm 6 người. Định kỳ hàng tháng, Chi cục cùng công an, biên phòng và lực lượng dân vệ kiểm tra kết quả thực hiện dự  án qua từng giai đoạn để đưa công tác bảo tồn đi vào chất lượng cao hơn. Hệ thống loa đài của địa phương đã thường xuyên nhắc nhở những người vi phạm… Từ những nỗ lực đồng bộ đó, đã nâng cao ý thức cộng đồng, những người chuyên nghề khai thác sá sùng đều chung sức bảo vệ lợi ích lâu dài, mang tính bền vững. Nhờ đó, trên bãi sá sùng đã chấm dứt hoàn toàn những cách khai thác làm huỷ hoại môi trường sống của sá sùng như trước. Việc khai thác đúng mùa vụ và kích cỡ đã được mọi người thực hiện nghiêm túc.

Để góp phần tác động tích cực đến dự án, xã Minh Châu đã hướng cho bà con tham gia vào các dịch vụ du lịch, tạo thêm nguồn thu nhập cho một số gia đình, nhằm giảm sức ép lên bãi sá sùng trong thời gian cần bảo vệ. Từ kinh nghiệm quy hoạch vùng bảo tồn, đồng thời với phân cấp quản lý mang tính cộng đồng; thực hiện nghiêm các quy định như cấm khai thác sá sùng vào mùa sinh sản; không bắt sá sùng nhỏ dưới 100mm; chỉ được khai thác 2/3 trữ lượng sá sùng trên bãi... nên đến nay mật độ sá sùng ở trên 500ha bãi triều trong quy hoạch bảo tồn ở Minh Châu giờ đây đã gia tăng đáng kể.