Đã có nhiều công văn, chỉ thị của UBND tỉnh, Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch, Sở Giao thông Vận Tải... yêu cầu, đề nghị xếp hạng di tích cho Bến phà Bãi Cháy. Nhưng cho tới thời điểm này công việc vẫn đang gặp nhiều khó khăn, còn bến phà đang dần biến thành nhà hàng, quán nước và bãi sắt thép.
Phà Bãi Cháy xưa.
Đánh giá vai trò, ý nghĩa của bến phà Bãi Cháy, ngày 12-4-2006, Sở Văn hoá Thông tin (nay là Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch) đã gửi công văn số 402/CV-VHTT xin chủ trương của UBND tỉnh về bảo tồn địa danh Bến phà Bãi Cháy. Ngày 23-4-2007 UBND tỉnh có văn bản chỉ đạo số 1772/UBND-VX3 giao cho UBND TP Hạ Long chủ trì phối hợp với Sở Văn hoá Thông tin và các ngành: Giao thông và Vận tải, Du lịch, Kế hoạch và Đầu tư, Khoa học và Công nghệ, Công an tỉnh, Hội Khoa học Lịch sử xem xét nghiên cứu việc lập hồ sơ di tích.
Thế nhưng không hiểu vì lý do gì mà UBND thành phố không tiến hành công việc lập hồ sơ di tích. Ngày 12-3-2008, UBND tỉnh đã có văn bản số 890/UBND-XV3 kiểm điểm UBND thành phố, yêu cầu Chủ tịch UBND TP Hạ Long rút kinh nghiệm vì sự việc trên. Đồng thời trong văn bản này UBND tỉnh đã giao cho Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch chủ trì phối hợp cùng các ngành, địa phương tiến hành nghiên cứu, lập hồ sơ bảo tồn di tích.
Được biết ngày 18-2-2008, Sở Giao thông - Vận tải tỉnh cũng đã có tờ trình số 287.TT/CT gửi UBND tỉnh và Sở VHTT đề nghị xếp hạng di tích cho Bến phà Bãi Cháy. Ngay sau đó ngày 28-2-2008, sở VHTT đã có văn bản đề nghị lên UBND tỉnh và đề ra thời gian tiến hành lập hồ sơ di tích từ quý 1-2008.
Như vậy, sau gần 3 năm từ ngày đề nghị bảo tồn, việc xem xét xếp hạng di tích Bến phà Bãi Cháy đã chính thức được giao cho sở VHTT&DL chủ trì.
* Bao giờ thành di tích?
Hiện đang được tiến hành nhưng quá trình xem xét xếp hạng di tích cho Bến phà Bãi Cháy gặp nhiều khó khăn... Việc tiến hành thu thập tư liệu, hiện vật của con phà xưa, gặp gỡ một số nhân chứng lịch sử thời chống Mỹ, việc bảo vệ vùng di tích… đều không thuận lợi do thời gian, việc lưu trữ không tốt... gây ảnh hưởng tới việc hoàn thành hồ sơ, bảo tồn di tích...
Việc cần làm hiện nay là bảo tồn, giữ gìn Bến phà Bãi Cháy không bị xuống cấp nghiêm trọng hơn nữa... Việc cần làm hiện nay là bảo tồn, giữ gìn Bến phà Bãi Cháy không bị xuống cấp nghiêm trọng hơn nữa...
Được biết, trước đó Bộ tài chính đã có quyết định số 2790/QĐ-BTC, ngày 22-8-2007 điều chuyển tài sản của Bến phà Bãi Cháy (trước do Cục đường bộ quản lý) cho Công ty Quản lý cầu phà Quảng Ninh gồm: phà máy, tài sản cố định, vật thể kiến trúc, máy móc thiết bị, nhà cửa… với tổng giá trị trên 17.4 tỷ đồng. Để giải quyết những khó khăn về kinh tế, bảo quản thiết bị hiện công ty đã cho thanh lý 7/21 phà, phương tiện và cho thuê mặt bằng bến bãi...
Trao đổi với chúng tôi, kỹ sư Trần Đình Hải, Giám đốc Công ty quản lý cầu phà Quảng Ninh cho biết: ”Là đơn vị quản lý chúng tôi mong muốn Bến phà Bãi Cháy được công nhận là di tích lịch sử bởi những đóng góp, bề dầy, dấu ấn lịch sử của địa danh này. Tuy nhiên chúng tôi không có sẵn những tư liệu, hiện vật lịch sử do trong quá trình hình thành và phát triển bến phà không lưu giữ...".
Trao đổi về vấn đề này, ông Lê Toán, Giám đốc Sở VHTT&DL cho biết: "Bến phà Bãi Cháy là điạ danh lịch sử. Chúng tôi sẽ nỗ lực để có một di tích lịch sử ý nghĩa đúng như vai trò, vị thế của nó. Tuy nhiên, xem xét, lâp hồ sơ xếp hạng di tích phải trải qua một quá trình nghiên cứu chứng tỏ những giá trị, đóng góp... của địa danh. Đó là một công trình khoa học nên chúng tôi phải tiến hành thận trọng để đạt được kết quả như mong muốn. Vì vậy, chúng tôi khó có thể đặt ra một mốc thời gian cụ thể nào khẳng định ngày bến phà được công nhận là di tích. Chúng tôi sẽ nỗ lực hết sức".
Ngay sau khi được giao nhiệm vụ, bộ phận chuyên môn của Sở VHTT&DL đã tiến hành thu thập tư liệu, hoàn thành khảo sát thực địa, điền dã, khoanh vùng, xác định nguyên gốc khu vực bến phà hiện tại trong tháng 3 và 4-2008. Và tiếp tục nghiên cứu, viết lý lịch di tích song song với việc hoạch định việc đo đạc và làm bản đồ. Dự kiến trong thời gian tới sẽ đưa ra thảo luận, trình hội đồng khoa học và hội đồng xét duyệt của tỉnh…
Như vậy, việc xem xét công nhận Bến phà Bãi Cháy là di tích lịch sử vẫn còn phải chờ, nhưng có lẽ việc trước mắt các ngành chức năng cần làm là tôn tạo, giữ gìn và đình chỉ các nhà hàng, quán nước... đang phá vỡ, làm biến dạng Bến phà Bãi Cháy.
