Ngày 24-11, Quốc hội bước vào phiên chất vấn và trả lời chất vấn. Thời gian gần trọn buổi sáng được dành cho Bộ trưởng Bộ Giao thông Vận tải Hồ Nghĩa Dũng. Một giải pháp được đưa ra để giải quyết dứt điểm những tồn tại, tiêu cực tại Bộ Giao thông vận tải trong thời gian vừa qua đó là dần dần bỏ được 2 chủ: chủ đầu tư dự án và chủ quản với doanh nghiệp, dành thời gian thực hiện công tác Nhà nước đích thực của một bộ.
| Tính đến chiều 22/11, UBTVQH đã nhận được 195 chất vấn gửi đến người đứng đầu của 31 cơ quan. Trên cơ sở tổng hợp và phân loại, UBTVQH đã quyết định để 7 thành viên chính phủ và lãnh đạo ngành tòa án trả lời chất vấn gồm: Bộ trưởng Bộ GTVT Hồ Nghĩa Dũng, Bộ trưởng Bộ Tài nguyên - môi trường Mai Ái Trực, Bộ trưởng Bộ Tài chính Vũ Văn Ninh, Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Cao Đức Phát, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Hồng Quân, Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Nguyễn Thiện Nhân, Chánh án TANDTC Nguyễn Văn Hiện, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng. |
Mở đầu phiên chất vấn, Chủ tịch QH Nguyễn Phú Trọng rút kinh nghiệm với các đại biểu về cách chất vấn và trả lời chất vấn. Đề nghị đi vào những vấn đề lớn, tập trung, không sa đà. Câu hỏi nên nêu ngắn gọn, đi thẳng vào vấn đề.
4 vấn đề chính của ngành giao thông vận tải
Qua ý kiến cử tri và đại biểu QH, Bộ trưởng Bộ GTVT Hồ Nghĩa Dũng đã tập hợp thành 4 nhóm vấn đề chính.
Thứ nhất, về tai nạn giao thông, Bộ trưởng thừa nhận, hiệu quả của các giải pháp đề ra để kiềm chế tai nạn giao thông còn thấp. Nguyên nhân là do kết cấu hạ tầng giao thông không theo kịp tốc độ phát triển kinh tế xã hội; việc phát triển, quản lý hạ tầng, hành lang an toàn giao thông ở nhiều nơi bị buông lỏng, xâm hại nghiêm trọng, nhiều nơi không còn hành lang an toàn giao thông. Việc đấu nối trái phép vào các trục lộ giao thông chính rất phổ biến cũng là nguyên nhân gây tai nạn giao thông. Bộ đang từng bước lập lại hành lang an toàn giao thông.
Việc quản lý phương tiện vận tải còn nhiều bất cập. Với số lượng mô tô tăng quá nhanh, bình quân 17%/năm, đến nay là hơn 18,6 triệu và 960.000 ô tô các loại, nên việc tổ chức giao thông rất phức tạp, hơn 50% số vụ tai nạn là va chạm giữa mô tô và ô tô. Vấn đề quản lý chất lượng phương tiện cũng làm chưa tốt.
Ý thức của người tham gia giao thông, đặc biệt ý thức người điều khiển phương tiện, chưa cao, còn tùy tiện, vi phạm luật giao thông, chưa hình thành được văn hóa giao thông, gây tai nạn. Công tác vận động tuyên truyền cũng chưa mang lại hiệu quả cao. Việc kiểm tra, cưỡng chế của thanh tra giao thông có thời điểm chững lại, khiến tai nạn lại tăng.
Về quản lý Nhà nước, Bộ có 2 chức năng lớn: quản lý Nhà nước về an toàn giao thông và là cơ quan thường trực cho Chính phủ về an toàn giao thông quốc gia nhưng hệ thống nhà nước về an toàn giao thông thiếu tính chuyên nghiệp, hầu như làm việc kiêm nhiệm nên thời gian công sức, trí tuệ dồn cho an toàn giao thông còn thấp, hiệu quả chưa cao.
Thứ hai, về quản lý đầu tư xây dựng, Bộ đã kiểm điểm sâu sắc về vấn đề này. Giải pháp là phải đổi mới và phân cấp mạnh, bỏ được 2 chủ: chủ đầu tư dự án và chủ quản với doanh nghiệp, dành thời gian thực hiện côn tác nhà nước đích thực của một bộ, giao quyền đầu tư cho doanh nghiệp và các cấp khác, như vậy sẽ xóa được sự khép kín và tiêu cực.
Về xóa chủ đầu tư: hiện các dự án ODA lớn đều do Bộ là chủ đầu tư, cấp quyết định đầu tư, nên có tính khép kín. Thời gian tới, Bộ sẽ chỉ thực hiện chức năng quyết định đầu tư, còn chủ đầu tư sẽ giao cho các sở, các cơ quan chuyên ngành. Phải củng cố lại các ban quản lý dự án (BQLDA). Dẫu vừa qua có tiêu cực nhưng việc tồn tại của các BQLDA là cấn thiết, vấn đề là giao chức năng cho nó đến đâu. Nhà thầu chủ yếu là các TCty xây dựng. Hiện Bộ có 7 TCty với bề dày thành tích nhưng đều đang rất khó khăn, chủ yếu là mất cân đối hoàn toàn về mặt tài chính, nên chậm hoàn thành các dự án. Đây là vấn đề khó nhất mà Bộ chưa làm được. Nếu để doanh nghiệp tự hoạt động được độc lập thì chất lượng sẽ tăng, xóa được khép kín. Bộ kiên quyết từ năm 2007 sẽ thực hiện cơ chế quản lý mới.
Thứ tư, về các dự án cụ thể, hầu như đều chậm về mặt thời gian, tiến độ, trong đó có phần khuyết điểm ở khâu chỉ đạo, điều hành. Hiện Bộ đã bổ trí vốn, khắc phục tình trạng trì trệ ở khâu đầu tư. Các dự án sẽ được khởi động lại trong năm 2007.
Cần thiết để các BQLDA tồn tại
ĐB Đỗ Trọng Ngoạn chất vấn: Vốn đầu tư xây dựng cơ bản vụ PMU18 cũng bị nhiều doanh nghiệp rút vốn. Đề nghị yêu cầu thu hồi vốn này trong năm nay. Tai nạn giao thông nếu cứ tăng như hiện nay trong 2007 thì Bộ trưởng sẽ chịu trách nhiệm trước nhân dân, chính phủ, QH với hình thức gì?
Bộ trưởng Hồ Nghĩa Dũng cho biết, việc thu hồi vốn thất thoát, đến hôm nay, kết luận chính xác thất thoát và hậu quả gây ra chưa được các cơ quan Nhà nước công bố, vẫn đang tiếp tục điều tra nên chưa có điều kiện thực hiện. Nhưng việc kiểm điểm, xử lý kỷ luật các cán bộ liên quan thì Bộ đã và đang làm.
Về tai nạn giao thông, việc khắc phục không thể một sớm, một chiều, không thể hiệu quả ngay trong một thời gian ngắn. Trách nhiệm này là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị chứ một mình Bộ GTVT không thể làm được. Năm 2007, nếu số vụ tai nạn giao thông tăng thì cá nhân Bộ trưởng chịu trách nhiệm với phần trách nhiệm của Bộ và xin tùy phán quyết của các đại biểu QH, khuyết điểm đến đâu chịu đến đấy.
ĐB Hoàng Thanh Phú cho rằng hiệu quả sử dụng đường Hồ Chí Minh còn thấp, đề nghị Bộ đưa ra những giải pháp khai thác tốt hơn tuyến đường? Việc duy trì các BQLDA của Bộ như mô hình hiện nay sẽ có tiêu cực, thất thoát. Thường mỗi BQLDA chỉ quản lý 1 dự án, còn hiện Bộ giao cho một BQLDA quản lý nhiều dự án.
Bộ trưởng Hồ Nghĩa Dũng thừa nhận, đường Hồ Chí Minh là dự án lớn. Hiệu quả này phải là hiệu quả tổng hợp cả chính trị, an ninh, quốc phòng và kinh tế. Đến nay, hiệu quả về mặt kinh tế của đường chưa có đánh giá cụ thể, nhưng có thể cảm nhận được là nó chưa phát huy được hết thế mạnh, do hệ hống toàn tuyến chưa đồng bộ; độ an toàn của một số cung đường đi qua những địa hình hiểm trở chưa cao, mùa mưa có sụt, trượt; hệ thống đường ngang nối với các tuyến khác chưa đồng bộ; hệ thống dịch vụ trên đường cũng chưa đồng bộ. Bộ trưởng ghi nhận việc phải có những giải pháp tức thời, trước mắt là phải nối được các đường ngang, phân lại luồng tuyến.
Việc duy trì các BQLDA, Bộ đang xây dựng quy chế mẫu của BQLDA, để ban này chỉ giúp việc chủ đầu tư thôi. Thường mỗi BQLDA chịu trách nhiệm về một dự án, sau khi dự án kết thúc thì giải tán nhưng với ngành giao thông, có quá nhiều dự án, không thể thành lập cho mỗi dự án 1 BQLDA nên mỗi BQLDA ở Bộ quản lý nhiều dự án. Tuy nhiên, việc làm này được pháp luật và các nhà tài trợ cho phép, vấn đề chỉ là BQLDA phải tách bạch nhiệm vụ cho từng dự án, có những phòng cứng, có những phòng cơ động. BQLDA không thay mặt hoàn toàn chủ đầu tư và không được làm với chức năng chủ đầu tư.
Cũng liên quan đến tuyến đường Hồ Chí Minh, ĐB Nguyễn Văn Nhượng trăn trở, khi tuyến đường được xây dựng, quy hoạch, công trình nhà ở của một số hộ dân nằm trong hành lang an toàn giao thông. Nhưng do kinh phí đền bù chưa có nên chưa di dời được, trong khi dân lại không được sửa chữa nhà nên dân rất bức xúc. Kế hoạch của Bộ trình chính phủ như thế nào?
Bộ trưởng Hồ Nghĩa Dũng cho biết, do kinh phí chưa bố trí được hết nên tạm chia làm 2 giai đoạn, giai đoạn 1 cố gắng đền bù cho các hộ nằm trong hành lang 3m trước. Theo quy hoạch, BQLDA đề nghị giải tỏa đến 21m, đòi hỏi kinh phí rất lớn trên toàn tuyến và quy hoạch đã có nên dù chưa được đền bù nhưng việc quy định dân không được xây mới, kinh doanh... là cần thiết. Tuy nhiên, trước mắt, Bộ sẽ quy định những vấn đề mà dân được làm, chứ không phải cấm tất cả.
ĐB Phan Thị Thu Hà hỏi vì sao một số công trình trọng điểm triển khai thi công chậm? Trác nhiệm của Bộ đến đâu? Hướng thúc đẩy nhanh? Khi triển khai công trình thường gây ô nhiễm môi trường, khó khăn đi lại cho người dân, vậy Bộ có biện pháp gì để hạn chế ô nhiễm? Khi thực hiện dự án làm đường, ngành không xử lý nền, hạ mặt bằng đường mà lại tôn cao nền đường, phá vỡ cảnh quan xung quanh, khiến nhà dân thấp hơn nền đường nên hải tôn nền nhà bằng mặt đường rất tốn kém.
Bộ trưởng Hồ Nghĩa Dũng nhận thiếu sót là các công trình trọng điểm quốc gia đều chậm tiến độ do vốn phân bổ chậm; năm 2006 mặt bằng giá thay đổi rất cao nên các dự án đều phải điều chỉnh tổng mức dự toán, mà công đoạn này phải đi qua tất cả các ngành, các cấp để thẩm định, kiểm tra lại; công tác GPMB gặp rất nhiều khó khăn; năng lực các nhà thầu, đặc biệt là tài chính, yếu kém, nợ đọng của doanh nghiệp rất lớn nên cân đối vốn khó khăn; chỉ đạo của Bộ buông lỏng, chưa kịp thời giải quyết những tồn tại ứ đọng.
Vấn đề gây ô nhiễm môi trường là trách nhiệm của nhà thầu. Luật môi trương và đầu tư xây dựng đều quy định, trong quyết định đầu tư và dự án đều có phần này. Nhưng trong quá trình thực hiện, việc tùy tiện của nhà thầu là rất phổ biến. Sẽ chấn chỉnh lại.
Về giao thông nông thôn, tôn cao mặt đường, cao trình, thực tế là chủ đầu tư không muốn nâng cao nhưng những tuyến đường hầu như đi qua những khu thường ngập lụt trong mùa mưa nên phải nâng cao, đảm bảo tần suất vượt lũ, do đó cao hơn mặt nhà của dân. Bộ có giải pháp bằng cách xây dựng hệ thống cống rãnh 2 bên đường để thóat nước nhanh. Sẽ rút kinh nghiệm những công trình sau.
ĐB Trần Mạnh Đĩnh (Nam Định) chất vấn: Sau PMU18 xảy ra, nguyên Bộ trưởng Bộ GTVT đã chỉ ra những tồn tại trong đầu tư xây dựng, đầu tư quản lý dự án. Nhưng trả lời mang tính chất chung chung và chưa thỏa đáng, chỉ nêu ra những tồn tại. Với tư cách tư lệnh thì bao giờ xóa bỏ gờ quản lý dự án, bao giờ xóa bỏ xong? Bao giờ chấm dứt Bộ quản lý trực tiếp?
Về PMU18, Bộ trưởng Hồ Nghĩa Dũng cho biết những cán bộ có liên quan thì Bộ đã xử lý theo đúng quy trình kỷ luật.
Về vấn đề xoá bỏ chủ đầu tư, Bộ trưởng cho rằng đây không phải là ý kiến của riêng bản thân Bộ trưởng hay của Bộ GTVT mà là hướng sắp tới của các Nghị định. Bộ sẽ không làm chủ đầu tư các dự án vốn ODA. Để xóa được chủ đầu tư này thì phải có lộ trình và trong năm 2007, 2008 mới thực hiện. Đối với những dự án mới thì sẽ chuyển ngay chủ đầu tư mới. Còn lại phải cần thời gian từ 1 đến 2 năm.
Bộ trưởng cũng cho biết thêm hiện có 537 doanh nghiệp đang phụ thuộc Bộ GTVT. Bộ đã cổ phần hóa 60-70% trong 2 năm nữa sẽ cổ phần hóa toàn bộ 537 doanh nghiệp này. Và khi ấy sẽ hoạt động theo Luật doanh nghiệp, vai trò chủ quản của Luật Doanh nghiệp Nhà nước sẽ dần dần xóa bỏ.
Một mình Bộ GTVT không thể giải quyết được bài toán chấm dứt tình trạng gia tăng tai nạn giao thông
Trả lời câu hỏi của ĐB Nguyễn Lân Dũng về xe buýt đi ẩu, dẫn đến nhiều tai nạn, việc học tập mô hình giao thông của thành phố Côn Minh, Trung Quốc và việc rải thảm đá trên đường nhựa để giảm tốc độ xe, Bộ trưởng Hồ Nghĩa Dũng đồng tình rằng, để giảm tai nạn giao thông, phải phát triển giao thông công cộng. Nhưng phát triển xe công trong thời điểm này cần phải có lộ trình, không thể thực hiện ngay được, cần phải đồng bộ cả tổ chức lại giao thông, cải thiện cơ sở hạ tầng... Nước ta đã và đang trong quá trình hội nhập, phát triển. Việc lấy mô hình thành phố của một số nước làm mẫu để từ đó phát triển các thành phố của nước ta là cần thiết. Tuy nhiên, cần có lộ trình và phải phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế, xã hội. Còn sáng kiến rải đá trên đường nhựa là do các nhà thầu, chủ đầu tư tự làm, chứ không phải chỉ đạo của Bộ, Bộ sẽ kiểm tra.
ĐB Lê Thị Nga chất vấn về trách nhiệm của Bộ trong tổ chức thực hiện an toàn giao thông. Thời gian vừa qua nghe nhiều tiêu cực, đặc biệt là trong việc cấp phép cho các phương tiện lưu hành, vậy có hay không? Trách nhiệm của Bộ và biện pháp khắc phục? Việc xử lý tiêu cực trong hoạt động của Tổng công ty hàng không Vietnam Airlines đến đâu? Bộ có trách nhiệm gì để hạn chế tiêu cực trong các đơn vị trực thuộc?
Bộ trưởng Hồ Nghĩa Dũng: Việc cấp giấy phép lưu hành đặc biệt cho các phương tiện trong thời gian qua đúng là có tiêu cực và Bộ đã kỷ luật những cá nhân, tập thể sai phạm. Hướng khắc phục sẽ là hiện đại hóa các phương tiện, cách thức kiểm định, sát hạch, trang bị thiết bị tự động hóa kiểm tra, sát hạch phương tiện để góp phần hạn chế tiêu cực.
Về tiêu cực ở Vietnam Airlines, đây là đơn vị mà chủ sở hữu trực tiếp là Chính phủ. Ngành GTVT chỉ quản lý Nhà nước về chuyên ngành. Vụ việc ở Vietnam Airlines đang được thanh tra và cũng chưa có kết luận cuối cùng.
ĐB Nguyễn Văn Phát chất vấn, trong 5 nguyên nhân chính gây ra tai nạn giao thông có lỗi đấu nối trái phép vào các đường quốc lộ. Nếu các địa phương để vi phạm hành lang an toàn giao thông thì trách nhiệm Bộ trưởng thế nào? Tuyến đường nào bị vi phạm nhiều nhất? Bao giờ thì việc vi phạm hành lang và đấu nối trái phép chấm dứt?
Bộ trưởng Hồ Nghĩa Dũng cho biết, giải pháp để hạn chế tai nạn giao thông có rất nhiều nhưng khó thực hiện. Hiện chưa thống kê được là tuyến đường nào bị vi phạm nhiều nhất nhưng có thể thấy QL1 là một điểm nóng. Bộ trưởng không trả lời được khi nào tình trạng đấu nối và vi phạm sẽ chấm dứt. Giải pháp thì có nhiều nhưng vấn đề là ở khâu tổ chức thực hiện. Về lâu dài, tổng thể, phải có quy định chặt chẽ, hạn chế quy hoạch khu dân cư, đô thị dọc theo các tuyến quốc lộ, nếu có thì phải thông qua các đường gom, không đấu nối trực tiếp vào quốc lộ. Địa phương đã thực hiện tốt quy định này là Hưng Yên.
Liên quan đến QL 1, ĐB Nguyễn Văn Nhượng cho biết, ở Quảng Bình, khi thực thi xây dựng tuyến đường QL1 qua Đồng Hới có gần 500 hộ dân phải GPMB nhưng đến nay chưa được đền bù. Bộ trưởng Bộ GTVT cho biết, chi tiết việc chưa đền bù chưa được kiểm tra kỹ nhưng theo như thông tin Bộ trưởng nắm thì trước cơ chế đền bù khác, nhưng giờ dân lại yêu cầu thực hiện theo cơ chế sau này nên gây lúng túng trong xử lý. Bộ đang tìm cách sao cho vừa phù hợp với quy định, vừa thỏa đáng yêu cầu của dân.
ĐB Trần Quốc Khánh hỏi: Việt Nam đã gia nhập WTO, Bộ đã tính toán nâng cấp các tuyến đường ở thành phố cũng như nông thôn chưa? Ngoài ra, ở các nước trên thế giới, các biển báo giao thông đều là màu xanh lá cây, có chữ tiếng Anh. Gia nhập WTO, với biển báo giao thông như thế này thì sẽ sửa đổi như thế nào?
Bộ trưởng Hồ Nghĩa Dũng cho biết, tương lai các tuyến giao thông của VN sẽ nối với tuyến giao thông của các nước láng giềng và sẽ có những chương trình hợp tác giao thông. Ngành giao thông có những chuẩn mực quốc tế về biển báo nhưng ở nước ta vẫn có thêm ghi chú để nhắc nhở người dân.
Bày tỏ sự cảm thông với Bộ trưởng Bộ GTVT, ĐB Nguyễn Thị Hoài Thu thừa nhận, ngồi ghế của Bộ trưởng hiện tại theo nghĩa đen và bóng đều rất khó. Bộ trưởng thực hiện trách nhiệm của mình về giao thông vận tải nói chung và an toàn giao thông nói riêng trên các tuyến đường Bộ quản lý như thế nào? Chính kiến Bộ trưởng thế nào khi giải quyết hai mâu thuẫn: phương tiện giao thông gia tăng với các dịch vụ, ngành công nghiệp gia tăng và tai nạn giao thông gia tăng. Hiện nay trên địa bàn HN và các thành phố lớn xuất hiện những xe tư nhân mang biển số nhà nước, những chiếc xe vi phạm điều kiện lưu hành... Ý kiến Bộ trưởng thế nào?
Bộ trưởng Hồ Nghĩa Dũng cho biết, trong công tác quản lý GTVT có sự phân cấp, Bộ trực tiếp quản lý các tuyến cao tốc, quốc lộ. Phân cấp địa phương các tuyến đường tỉnh, huyện, giao thông nông thôn cả về đầu tư, duy tu sử dụng. Một bất cập trong an toàn giao thông là phát triển nhưng không đồng bộ, phương tiện giao thông cá nhân tăng quá nhanh. Ý kiến cá nhân Bộ trưởng là giảm môtô, phương tiện giao thông cá nhân, tăng giao thông công cộng. Về quản lý nhà nước chủ yếu kiểm soát đăng ký đăng kiểm, vấn đề làm giả sẽ phối hợp các ngành khác điều tra xử lý.
Một vài ý kiến gợi mở với Bộ trưởng
ĐB Nguyễn Ngọc Trân: Đề án an toàn giao thông đang được xây dựng và sẽ trình Chính phủ vào 6-2007. Quản lý Nhà nước sẽ không làm chủ đầu tư mà sẽ thành lập Cục quản lý đầu tư nhưng lại không đề cập đến giám sát. Xin hỏi đồng chí đã kế thừa những việc làm như thế nào công việc của Bộ GTVT? Và sau 4 tháng nhậm chức, khi nào Bộ trưởng đưa ra chương trình hành động với những thứ tự ưu tiên. Tôi tin là những chương trình như thế này hết sức cần thiết.
Bộ trưởng Hồ Nghĩa Dũng cho biết, chương trình về đề án giao thông đang được xây dựng, khoảng quý I, quy II sẽ trình Chính phủ. Chiến lược ấy sẽ được xây dựng cụ thể theo từng tháng, từng năm. Cá nhân Bộ trưởng đang kế thừa chương trình hành động chương trình hoạt động của Bộ năm 2006 và giai đoạn 2006-2010. Tuy nhiên sẽ được bổ sung cho phù hợp với tình hình mới.
ĐB Nguyễn Viết Chức chất vấn về vai trò chủ đầu tư các công trình của Bộ GTVT. Ông cho rằng, Bộ GTVT phải cân nhắc thật kỹ việc thành lập một cơ quan mới. Bộ không trực tiếp chủ đầu tư các công trình, thành lập các cơ quan mới do Bộ quản lý thì vẫn là Bộ GTVT làm chủ đầu tư, "chuyện bỏ chức năng chủ đầu tư là việc khó khăn lắm".
Bộ trưởng Hồ Nghĩa Dũng cho biết Bộ sẽ dần dần bỏ chức năng chủ đầu tư. Nhưng một vấn đề quan trọng là khi Bộ không làm thì đơn vị nào sẽ là chủ đầu tư? Cục đường bộ VN không đủ sức cho những dự án lớn như vậy. Bộ chủ trương sẽ thành lập một cơ quan mới để quản lý các dự án lớn của nhà nước, bởi những dự án này các sở, ngành không đảm đương nổi. Còn các dự án nhỏ hơn sẽ giao cho các cục chuyên ngành, các Tổng công ty, các Sở...
Kết thúc phiên trả lời chất vấn của Bộ trưởng Hồ Nghĩa Dũng, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Phú Trọng nhận định, chưa đánh giá về chất lượng phần trả lời nhưng Bộ trưởng Hồ Nghĩa Dũng mới nhậm chức, lần đầu tiên đăng đàn trả lới chất vấn đã bắt kịp không khí Quốc hội rất nhanh.
