Một diễn viên chuyên nghiệp khác với một diễn viên nghiệp dư ở chỗ, anh ta có thể hóa thân vào rất nhiều dạng vai từ ông giám đốc đến anh công nhân, hay từ kẻ sở khanh tới người chân chất tử tế.
Tuy nhiên, ai cũng có một dạng vai sở trường. Với diễn viên Bùi Bài Bình, sở trường của anh là các vai bộ đội, trí thức, giám đốc và sẽ chưa đầy đủ nếu không nhắc tới một số vai hài.
Đi mãi rồi cũng... thành công
Thuộc quân số của lớp diễn viên khóa II trường đại học Sân khấu Điện ảnh, ra trường, Bùi Bài Bình chính thức về công tác tại Hãng phim truyện Việt Nam (năm 1977). Trác là vai diễn đầu tiên của anh trong phim truyện hài Kén rể của đạo diễn Phạm Văn Khoa.
Khi đó, anh đang là sinh viên năm thứ hai. Tuy đây là một vai nhỏ nhưng đã để lại nhiều dư âm tốt trong lòng khán giả và bạn bè đồng nghiệp. Chính đạo diễn Phạm Văn Khoa - cây tiếu lâm của làng điện ảnh Việt Nam - là một trong những thầy giáo của Hội đồng giám khảo năm anh thi vào trường.
Bùi Bài Bình nhớ lại, ngày hôm đó, thầy Khoa yêu cầu anh hát một bài. Sau khi nghe xong, thầy bảo “Hát như thế mà cho là hay sao? Cậu thấy thế nào?”. Anh thật thà và cũng khá tếu táo thưa rằng “Em không dám tự nhận xét nhưng em thấy các chị ruột thường khen mỗi khi nghe em hát”. Có thể nói, ngay từ vai diễn đầu tiên, anh đã tạo cho mình sự tự tin với nghề.
Như vậy trong một năm, diễn viên sẽ có ít nhất một vai chính và một vai phụ. Điều này cũng dễ hiểu tại sao Bùi Bài Bình có thể vừa hoàn thành một vai diễn trong phim Thị trấn yên tĩnh, lại chuẩn bị ngay cho một vai khác trong phim Đêm miền yên tĩnh, thậm chí chưa kết thúc phim này anh đã có tiếp một vai trong phim Anh và em…
Các lời mời làm phim liên tiếp đến với anh, tuy nhiên, bẵng đi một thời gian kể từ năm 1990 cho tới năm 2000, Bùi Bài Bình gần như không có vai diễn nào trong phim truyện điện ảnh.
Nỗi nhớ nghề da diết, thôi thúc anh đến với các dự án phim truyền hình, mặc dù trước đó anh không mấy thiện cảm với thể loại này. Anh cho rằng, thời gian làm phim truyền hình quá hạn hẹp nên việc suy nghĩ và đầu tư cho vai diễn sẽ bị hạn chế.
Gắn bó với nghiệp diễn qua rất nhiều cuộc đời, nhiều vai diễn khác nhau, từng nếm trải đủ những thăng trầm của nghề nhưng cái tên Bùi Bài Bình chỉ thực sự tỏa sáng với vai ông Hòa trong phim điện ảnh Mùa ổi của đạo diễn Đặng Nhật Minh.
Bằng kinh nghiệm và sự từng trải trong cuộc đời, anh đã hoàn thành xuất sắc một vai diễn thể hiện sự ngây ngô đến đáng thương của một người đàn ông 50 tuổi nhưng với trí não của đứa trẻ 13 tuổi.
Ngoài đời, anh cũng có một vài người bạn ở vào hoàn cảnh như vậy. Họ là những người tốt nhưng thường bị người khác lợi dụng và bị xã hội coi thường. Để vào vai ông Hòa “ngọt” như trên phim, sau khi thử vai và được đạo diễn đồng ý, anh có dành vài tháng gặp gỡ và học hỏi cách sống, cách nhìn cuộc đời từ những người bạn của mình.
Anh đã rút ra cho mình một kinh nghiệm sau những lần tiếp xúc và gần gũi họ, đó là chúng ta hãy nhìn mọi việc một cách đơn giản hơn. Thật bất ngờ vai ông Hòa đã đem tới cho anh giải Nam diễn viên chính xuất sắc nhất tại LHP Việt Nam lần thứ 13.
Trả lời trong một bài phỏng vấn về thành công của vai diễn, Bùi Bài Bình cho biết “Tôi nghĩ là tôi có năng khiếu, có lao động nhưng đạo diễn (đạo diễn Đặng Nhật Minh - PV) đã cho tôi một thời cơ trong bộ phim này”. Năng khiếu, lao động và thời cơ cũng chính là ba yếu tố mà cô giáo của Bùi Bài Bình đã dạy các học trò để trở thành một diễn viên.
Khuôn mặt mới
Dáng người dong dỏng, khuôn mặt hiền lành, Bùi Bài Bình thường được mời vào những vai tử tế, tốt bụng, nhưng anh cũng đã có cơ hội được thử sức với những kiểu nhân vật tính cách mạnh mẽ, côn đồ như vai Nhị đại ca trong phim truyền hình Dòng sông vàng.
Và Bùi Bài Bình không những đã thuyết phục được ông đạo diễn (đạo diễn Nguyễn Hữu Phần - PV) còn đang dè chừng vì khuôn mặt anh khó có thể lột tả được tính cách của nhân vật, mà còn để lại rất nhiều ấn tượng với người xem.
Để chuẩn bị cho vai diễn, ngay từ lúc đọc kịch bản anh đã hình dung về tướng mạo cho nhân vật của mình. Từ ánh mắt liếc gian xảo tới những cái nhếch mép mưu mô ra sao, hoặc điệu bộ cử chỉ phải làm thế nào để toát lên vẻ đểu cáng của nhân vật Tòng.
Đây đều là những vốn liếng kinh nghiệm sau mấy chục năm gắn bó với nghề của Bùi Bài Bình. Tuy nhiên, theo anh, vai diễn này có thành công và được khán giả đón nhận chính là nhờ bộ phim Ma Làng có một kịch bản tốt, một câu chuyện chặt chẽ và mỗi tập phim đều đưa ra được một vấn đề cần giải quyết.
Khi quyết định nhận vai ông Tòng, Bùi Bài Bình đã dành thời gian 6 tháng chỉ để đọc và nghiên cứu về nhân vật. Cảm nhận của anh về vai diễn, đây là một kẻ mưu mô, hiểm ác và thậm chí thâm độc. Vì vậy, khi đọc kịch bản, Bùi Bài Bình đã từng đề nghị với đạo diễn là sau khi Tòng âm mưu hãm hại ông Chủ tịch xã thì anh ta còn muốn bịt miệng luôn người cháu của mình là công an xã.
Nhưng đạo diễn không đồng ý vì cho rằng nếu để Tòng hành động như thế thì quá nhẫn tâm. Còn ở đoạn ông Tòng bị rắn cắn, Bùi Bài Bình cũng gợi ý rằng không nên để nhân vật chết ngay sau đó mà chỉ bị hoại thương ở chân.
Khi đó, ông Tòng bị mất việc và hàng ngày đi đi lại lại vật vờ ở làng. Trong một lần, ông ta lang thang ra đồng thì bị sét đánh cháy thui người. Anh bảo “Vì vùng này có nhiều quặng sắt nên sẽ có sét. Cái kết như thế mới đáng! Bởi ngày xưa các cụ đã có câu “Người hại không bằng bị trời hại””.
Cuối năm ngoái, trong chuyến về Nam Định tham dự LHP Việt Nam lần thứ 15, “ông Tòng” họ Bùi đã bị khán giả bủa vây xin chữ ký và chụp hình. Một vài người có chức sắc đã trực tiếp gặp “ông Tòng” ngoài đời để giãi bày tâm sự: “Anh Bình thể hiện vai này là hơi quá đấy, chúng tôi cũng là chủ tịch xã nhưng có như vậy đâu”.
Anh vui vẻ đáp lại: “Các anh chắc chắn là những người tốt nên không nhìn thấy những cái xấu. Ở đây, nguyên mẫu như ông Tòng trên phim có thể không có nhưng nó đã và đang xuất hiện ở nhiều nơi khác”.
Khuếnh là một vai phản diện mới nhất của anh trong phim Gió làng Kình của đạo diễn Nguyễn Hữu Phần. Đây là một trưởng thôn, luôn bày mưu để tìm cách xúi bẩy dân làng phá phách bộ máy chính quyền làng xã.
Khuếnh khác Tòng ở chỗ đây là một nhân vật phản diện ngay từ đầu, anh ta có một mối thù lớn với dòng họ của mình. Để làm mới nhân vật, Bùi Bài Bình phải để râu và chải ngôi giữa, mặc quần áo cọc cạch, nửa Tây nửa ta.
Ban đầu, đạo diễn cũng trăn trở về mái tóc của Khuếnh, nên hình dung như thế nào để lột tả được tính cách và con người của nhân vật. Bùi Bài Bình chú ý trong các phim Trung Quốc có những kiểu mẫu nhân vật, tóc chải ngôi giữa là nhìn rõ thấy sự lưu manh, ít học nên anh đề xuất với đạo diễn và nhận ngay được sự đồng ý.
Tuy nhiên, đằng sau sự phá phách của Khuếnh lại là một thân phận rất đáng thương và chỉ khi kết thúc bộ phim, khán giả mới lý giải được điều này.
Bước ra khỏi màn ảnh, Bùi Bài Bình lại trở về với quán cafe nhỏ của gia đình nằm yên bình ở một góc phố Đoàn Trần Nghiệp. Ở đó, anh có niềm vui được gặp gỡ bạn bè sau những ngày vất vả lăn lộn cùng đoàn làm phim ở các vùng miền xa xôi, được nhâm nhi ly cafe để tiếp tục suy nghĩ về những vai diễn mới.
Cho tới nay, nghề diễn viên vẫn luôn là sự lựa chọn số một của Bùi Bài Bình cho dù có một dạo anh từng làm phó đạo diễn cho khá nhiều bộ phim. Thực tế, lớp diễn viên khóa II của anh, đa phần mọi người đều học lên đạo diễn nhưng anh vẫn trung thành với nghề.
Anh tâm sự: “Tôi thấy công việc của một diễn viên nhẹ nhàng hơn vì chỉ phụ trách nhân vật của mình, còn đạo diễn vất vả hơn nhiều. Họ phải có trách nhiệm lo lắng cho tất cả đoàn làm phim”.
Con người anh những lúc nhàn rỗi, anh tự nhận xét mình là người mải chơi, thích tụ tập bạn bè nhưng khi đã làm việc thì hết mình và rất nghiêm túc cả về thời gian lẫn kỷ luật.
Nhiều người đàn ông khi buồn thường mượn rượu để giải sầu nhưng với anh nếu đã buồn mà uống rượu lại càng sầu thêm. Vì vậy khi gặp phải những chuyện không vui, anh thường đi xem phim hoặc nghe những bài nhạc tiền chiến và nhạc đỏ một thời.
Giản dị tình vợ chồng
Bà xã Ngọc Thu là bạn học cùng lớp diễn viên khóa II với anh. Ngày trước, nhà Ngọc Thu ở phố Bạch Mai, còn nhà Bùi Bài Bình ở phố Tô Hiến Thành. Vì lịch học tập trung trong trường cả tuần nên cứ tới thứ bảy hai người đi xe điện về nhà và hẹn nhau cùng lên trường vào chiều chủ nhật.
Tình bạn giữa họ lớn dần thành tình yêu. Thời đó, nhà trường cấm sinh viên không được yêu nhau hoặc tổ chức đám cưới khi còn đi học. Sau khi tốt nghiệp, hai anh chị đều về làm việc tại Hãng phim truyện Việt Nam và họ quyết định “góp gạo thổi cơm chung” vào năm 1980.
Có thể nói, không giống những cặp vợ chồng nghệ sĩ khác, cuộc sống của Bùi Bài Bình và Ngọc Thu hết sức lặng lẽ. Họ hiếm khi xuất hiện cùng nhau trên báo chí. Ngày trước, hễ Bùi Bài Bình có kịch bản được mời, nếu cảm thấy thích anh sẽ nhận ngay. Còn nếu vẫn băn khoăn, anh sẽ đưa bà xã đọc và cho ý kiến nhưng quyết định cuối cùng vẫn là ở anh.
Mọi người trong đoàn thường trêu: “Ngọc Thu toàn nghe lời anh Bình nên phần nhiều các vai diễn của chị như một định mệnh hoặc là vợ liệt sĩ, hoặc là những phụ nữ không có chồng, muộn chồng”.
Có thể thấy, những hình ảnh đó từ bộ phim đầu tiên Bức tường không xây tới các phim như Mẹ vắng nhà, Đàn chim trở về, Học trò thủy thần… và gần đây nhất là bộ phim truyền hình Gió mùa thổi mãi.
Cuộc sống vẫn lặng lẽ trôi và hạnh phúc vẫn luôn mỉm cười với những điều hết sức giản dị của cặp vợ chồng nghệ sĩ này.
