Buôn bán, vận chuyển trái phép than trên biển: Chưa có biện pháp ngăn chặn hữu hiệu

15 giờ ngày 6-3-2008, Bộ Chỉ huy BĐBP tỉnh nhận được thông tin, trước đó 1 ngày, Đội TTKS của Đồn BP Cảng Vạn Gia đang làm nhiệm vụ ở khu vực Đầu Tán (Vĩnh Thực, Móng Cái)  phát hiện 3 tàu vỏ sắt chở khoảng 2.800 tấn than cám.

Theo báo cáo ban đầu, toàn bộ số người trên tàu và phương tiện chưa làm thủ tục xuất nhập cảnh, hàng hoá không có thủ tục hải quan theo quy định. Phán đoán, có thể các tàu trên chở than xuất lậu qua biên giới hoặc buôn bán than trong nước, nhưng do không thạo luồng lạch nên đi lạc đường... Đây chỉ là một trong nhiều trường hợp mà mấy năm qua các cơ quan chức năng trên địa bàn tỉnh vẫn đấu tranh, theo dõi. Kể từ cuối năm 2006, khi Bộ Tài chính có quyết định (67/2006/QĐ-BTC) về việc sửa đổi, bổ sung thuế xuất khẩu một số nhóm mặt hàng, trong đó có việc nâng thuế suất than từ 0% lên 10%, thì tình hình vận chuyển, buôn bán than trái phép trên tuyến giao thông thuỷ có nhiều diễn biến phức tạp, gia tăng mạnh trong năm 2007. Rất nhiều đối tượng đã lợi dụng để vận chuyển, xuất than lậu qua biên giới trên biển, khiến tình trạng “chảy máu” than qua biên giới đáng báo động. Theo báo cáo của Ban Chỉ đạo chống buôn lậu và gian lận thương mại tỉnh, nhiều đối tượng lợi dụng uy tín của những doanh nghiệp được phân vào luồng “xanh” (miễn kiểm tra hàng khi thông quan) để dùng hồ sơ quay vòng hợp thức hoá nguồn gốc về hàng hoá; khai báo sai số lượng, chủng loại để gian lận xuất khẩu không đúng với số lượng thực tế trên hoá đơn. Một số đối tượng “đầu nậu” buôn lậu than, khoáng sản chuyên nghiệp sử dụng tàu có công suất lớn, trang bị phương tiện hiện đại, thông thạo luồng lạch chạy trên vùng biển giáp ranh để trốn tránh sự kiểm tra, kiểm soát của các lực lượng chức năng. Có những doanh nghiệp có tư cách pháp nhân được xuất khẩu than tiểu ngạch, nhưng lại chỉ “kinh doanh giấy phép”, nghĩa là bán lại quyền xuất khẩu than đó cho đơn vị khác làm, còn mình hưởng “hoa hồng”... Đây  chính là cách thức để các “đầu nậu” hợp thức hoá giấy tờ  xuất lậu than qua biên giới.

Khó xử lý triệt để

Nếu năm 2006, BĐBP tỉnh phát hiện, thu giữ 437 tấn than cám đang trên đường xuất lậu sang biên giới, thì năm 2007 con số này đã tăng lên gấp đôi (hơn 878 tấn). Năm 2007, các ngành chức năng của tỉnh đã kiểm tra, thu giữ tới hơn 800.000 tấn than các loại, trong đó có một lượng không nhỏ được xuất bán qua biên giới. Tuy nhiên, đây chỉ là “phần nổi của tảng băng”. Để đấu tranh với những hành vi buôn lậu, vận chuyển trái phép than, khoáng sản trên biển, các lực lượng chức năng gặp rất nhiều khó khăn. Bắt giữ được một vụ  đã rất khó, nhưng khi xử lý thì vướng đủ thứ. Khi bắt được tàu chở than thì không có giấy tờ chứng minh nguồn gốc hàng, nhưng đối tượng có thể hợp lý hoá số hàng khi gọi điện cho một cơ sở nào đó để mua hoá đơn. Nếu bị giữ lại ngoài khơi xa thì chủ phương tiện lấy lý do không thuộc luồng lạch nên... đi lạc. Có nhiều trường hợp, số lượng than, phẩm cấp than nhiều hơn so với chứng từ hoá đơn, muốn xử lý được số lượng chênh lệch (tới vài trăm tấn) cơ quan chức năng phải hạ tải, nhưng giữa biển mênh mông, cập vào cảng bến nào để hạ tải; ai  bảo vệ số than, phương tiện thu giữ, giám định  phẩm cấp than; kinh phí ?  Theo đồng chí Ngô Đức, Chánh án Toà án Nhân dân tỉnh, từ 2 năm nay Toà án tỉnh không thụ lý một vụ án nào liên quan đến buôn lậu than. Điều này  cho thấy, công tác đấu tranh, xử lý với loại vi phạm này đang rất khó khăn.

Cần quản lý chặt từ gốc