Dù rằng không phải là tỉnh trọng điểm về nông nghiệp, cũng không được Trung ương lựa chọn là địa bàn điểm thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới (NTM), nhưng Quảng Ninh vẫn quyết tâm đặt mục tiêu cơ bản hoàn thành chương trình vào năm 2015 về trước cả nước 5 năm. Đây cũng là một trong những giải pháp để tỉnh hoàn thành mục tiêu cơ bản trở thành tỉnh công nghiệp theo hướng hiện đại vào năm 2015. Đồng chí Trương Công Ngàn, Trưởng Ban Xây dựng Nông thôn mới tỉnh cho biết: “Trong khi hầu hết các địa phương trong cả nước đều tiến hành chương trình xây dựng NTM từ cách làm điểm ở một địa bàn nhỏ, thì Quảng Ninh xác định nếu làm như vậy sẽ rất khó để có thể đạt được đích đến trước cả nước 5 năm, vì vậy cả hệ thống chính trị quyết tâm không thực hiện điểm, mà tiến hành đồng loạt chương trình xây dựng NTM ở 125 xã trên địa bàn, nên đã tạo được sự kích thích rất lớn, lan toả mạnh mẽ trong cả tỉnh. Có thể thấy, hơn 3 năm qua không chỉ ở khu vực nông thôn mà ở thành thị cũng sôi động phong trào chung sức xây dựng NTM, nông thôn quyết tâm, thành thị hỗ trợ qua đây củng cố, gắn kết hơn nữa tình cảm của nhân dân trong cả tỉnh”.
Với đặc thù nông thôn của tỉnh miền núi, trung du, hải đảo, địa hình chia cắt việc triển khai đồng loạt chương trình gặp nhiều khó khăn do suất đầu tư cho khu vực nông thôn của Quảng Ninh cao hơn các tỉnh khác. Nhu cầu đầu tư các công trình hạ tầng kỹ thuật ở khu vực nông thôn lớn, nhưng nguồn lực ngân sách có hạn. Để khắc phục những khó khăn này, công tác chỉ đạo, điều hành đã được thực hiện một cách rất linh động, phù hợp với từng giai đoạn. Theo đó, ở giai đoạn đầu thực hiện phương châm thay đổi tư duy cán bộ theo phương thức “cầm tay chỉ việc”, sang giai đoạn tiếp theo từ năm 2012 phân quyền cho cấp dưới (phân cấp cho cấp huyện, xã chủ động sử dụng nguồn lực). Đi cùng với đó, hệ thống hành lang pháp lý thực hiện chương trình được ban hành đồng bộ. Đặc biệt với việc quy định hỗ trợ vật liệu xây dựng triển khai xây dựng kết cấu hạ tầng nông thôn theo hình thức các công trình kết cấu hạ tầng đơn giản (đường giao thông liên thôn, ngõ xóm, kênh mương loại 3, nhà văn hoá, cống và hệ thống thoát nước dân cư...) tỉnh hỗ trợ vật liệu xây dựng, nhân dân tổ chức triển khai. Với phương thức mới, đã tạo được phong trào xây dựng kết cấu hạ tầng nông thôn rộng khắp các địa phương, nhân dân hưởng ứng hiến đất, đóng góp ngày công, khai thác vật liệu tại chỗ tổ chức xây dựng các công trình. Nhờ đó, ngân sách giảm bớt gánh nặng, tổng chi phí đầu tư cho công trình giảm, chất lượng đảm bảo, quản lý bảo dưỡng công trình sau đầu tư được thực hiện tốt.
Cùng với việc thực hiện Nghị quyết Trung ương 7 (khoá X) về nông nghiệp, nông dân và nông thôn, trong những năm qua, các công trình trọng điểm kết cấu hạ tầng nông nghiệp, nông thôn trên toàn tỉnh đã được quan tâm đầu tư, như: Dự án tổng thể nâng cấp đê Hà Nam, Quảng Yên; đầu tư xây dựng hồ chứa nước Đầm Hà Động, sửa chữa, nâng cấp một số cụm hồ chứa nước sản xuất huyện Vân Đồn, Cô Tô. Các công trình giao thông quan trọng góp phần thúc đẩy kinh tế - xã hội của các huyện miền núi, hải đảo như: Đường 18C đi Bình Liêu, đường 329 đi Ba Chẽ, đường 334 xuyên đảo Cái Bầu, đường xuyên đảo Minh Châu - Quan Lạn, Vân Đồn, đường vành đai biên giới Việt - Trung. 125/125 xã có đường ô tô đến trung tâm xã, đường trục xã, liên xã được nhựa hoá hoặc bê tông hoá. Sau 3 năm thực hiện được 262 công trình đường liên xã, thuỷ lợi, 117/125 xã được sử dụng điện lưới quốc gia, sửa chữa nâng cấp 213 trường học các cấp. Ngoài ra, các địa phương huy động nhân công cải tạo, sửa chữa 985km đường giao thông các loại; 166 cầu, cống dân sinh được cải tạo, xây dựng mới.
Cơ sở hạ tầng phục vụ cho sản xuất, đời sống được đầu tư hoàn thiện đã tạo bước chuyển biến căn bản trong hoạt động sản xuất ở khu vực nông thôn, từ đây nâng cao thu nhập của người dân. Trong 3 năm ngân sách tỉnh, huyện, xã đã dành khoảng 310 tỷ đồng hỗ trợ phát triển sản xuất để thực hiện trên 450 dự án, mô hình sản xuất và giúp người dân làm chủ nguồn lực, có trách nhiệm với nguồn vốn được hỗ trợ. Từ đây hình thành các vùng sản xuất tập trung gắn với xây dựng và phát triển thương hiệu sản phẩm nông nghiệp bước đầu đang mang lại hiệu quả kinh tế như: Vùng trồng rau, hoa Hoành Bồ, Quảng Yên, vùng trồng lúa chất lượng cao, cây ăn quả ở Đông Triều, vùng nuôi trồng thuỷ sản ở Quảng Yên, Hải Hà, Móng Cái… Sản xuất phát triển, nông thôn mới đã góp phần nâng cao đời sống vật chất của người dân khu vực nông thôn. Theo tính toán của Ban Xây dựng nông thôn mới thì thu nhập của người dân khu vực nông thôn trên toàn tỉnh đã tăng từ 10,98 triệu đồng/năm (năm 2010) lên 14 triệu đồng/năm (năm 2012). Dự kiến đến năm 2015 sẽ hoàn thành mục tiêu thu nhập của người dân nông thôn gấp 1,5-2 lần so với thu nhập đầu người khu vực nông thôn của tỉnh năm 2010.
Đồng chí Trương Công Ngàn, Trưởng Ban Xây dựng Nông thôn mới tỉnh cho biết thêm: Dự kiến năm 2013 có 26 xã cơ bản đạt nông thôn mới, so với mục tiêu Nghị quyết đề ra đến hết năm 2015 có 82 xã về đích, 10 huyện cơ bản đạt tiêu chí NTM, tỉnh Quảng Ninh cơ bản đạt tiêu chí NTM thì đến nay vượt tiến độ so với lộ trình đề ra.
Ngọc Lan