Du lịch vốn vẫn được coi là một trong những ngành kinh tế mũi nhọn ở tỉnh ta trong nhiều năm qua. Đặc biệt, sau năm 1994, khi Vịnh Hạ Long lần đầu tiên được UNESCO công nhận là di sản thiên nhiên thế giới thì Hạ Long - Quảng Ninh ngày càng thu hút nhiều khách du lịch.
Cùng với sự kiện này, hàng loạt các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài cũng đã đến tìm hiểu thị trường, mở rộng vốn đầu tư trong lĩnh vực du lịch ở địa phương. Qua đó đã góp phần không nhỏ làm thay đổi diện mạo bức tranh du lịch của tỉnh nhà, tăng nguồn thu ngân sách và giải quyết tốt các vấn đề xã hội.
Trước đây, khu vực kinh tế tư nhân đầu tư cho du lịch tuy số lượng nhiều nhưng quy mô nhỏ, vốn ít, tỷ trọng đầu tư không lớn nhưng cùng với quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh diễn ra mạnh mẽ đã làm thay đổi cơ cấu đầu tư của khu vực kinh tế này. Từ năm 2002 trở lại đây các doanh nghiệp ngoài quốc doanh (DNNQD) và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đã mạnh dạn đầu tư lớn vào lĩnh vực du lịch. Chỉ tính riêng lĩnh vực kinh doanh vận chuyển khách trên Vịnh Hạ Long các doanh nghiệp đã đầu tư trên 430 tàu với khoảng 16.000 ghế ngồi. Trong đó tàu đạt tiêu chuẩn 3 sao là 81 tàu; 2 sao 108 tàu; 1 sao 145 tàu; loại đạt tiêu chuẩn 99 tàu. Tàu có cơ sở lưu trú 120 tàu với 1.024 phòng nghỉ. Trong thời gian tới sẽ có thêm 40 tàu lưu trú (đóng từ năm 2006) được hoàn thiện và đưa vào sử dụng (chưa kể số tàu của các dự án đã được UBND tỉnh phê duyệt cho Công ty TNHH Âu Lạc, Hạ Long Plaza). Một số DNNQD và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài có quy mô đầu tư tương đối lớn như: Công ty TNHH Âu Lạc, Công ty Cổ phần DL&KS Sài Gòn Hạ Long, Công ty TNHH Hiệp Long, Công ty TNHH Hợp lực Mai Quyền, Công ty TNHH Hương Hải, Công ty CPQT Hoàng Gia, Công ty CP giải trí Quốc tế Lợi Lai, Công ty TNHH Hạ Long Plaza... Điều này đã cho thấy sự phát triển không ngừng của các công ty, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trong thời gian qua. Nhờ có sự đầu tư này mà diện mạo du lịch tỉnh nhà cũng mang những nét tươi mới hơn. Các doanh nghiệp đã chú trọng tạo ra nhiều sản phẩm, dịch vụ phong phú, hấp dẫn khách du lịch đến với Quảng Ninh. Điều này thể hiện ở lượng khách du lịch trong các năm trở lại đây đã tăng lên đáng kể. Qua thống kê, tổng lượng khách du lịch trong 4 năm trở lại đây tăng trung bình 14%/năm, trong đó lượng khách quốc tế tăng 16%; doanh thu tăng 25%. 5 tháng đầu năm 2009 các chỉ tiêu chính trong ngành du lịch đều tăng từ 12% đến 25% so với cùng kỳ.
Khách du lịch quốc tế đến thăm Vịnh Hạ Long qua Cảng tàu khách Du lịch Bãi Cháy. ảnh: Đỗ PHƯƠNG
Bên cạnh những kết quả khả quan đó, hiện nay các doanh nghiệp hoạt động, kinh doanh trong lĩnh vực du lịch còn gặp nhiều khó khăn, bất cập như: Khả năng xây dựng chiến lược kinh doanh, nắm bắt thông tin môi trường, thể chế, định hướng phát triển sản phẩm, xây dựng thương hiệu ở nhiều nơi còn yếu; hệ thống cơ sở vật chất đầu tư thiếu đồng bộ; chưa có sự liên kết chặt chẽ giữa các doanh nghiệp để tạo ra sự thống nhất để phát triển; còn có tình trạng cạnh tranh thiếu lành mạnh, tranh giành khách xảy ra. Một số doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh cá thể ý thức chấp hành pháp luật chưa cao. Bên cạnh đó, các cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển DNNQD và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài còn hạn chế. Chính sách vay vốn ưu đãi đầu tư chưa được quan tâm đúng mức. Đặc biệt hiện nay, các doanh nghiệp du lịch, chủ yếu là doanh nghiệp vừa và nhỏ còn gặp nhiều vướng mắc trong tiếp cận các nguồn vốn tín dụng ngân hàng. Thiếu vốn đầu tư, doanh nghiệp có muốn phát triển mở rộng sản xuất cũng “lực bất tòng tâm”. Đó là những hạn chế trong hoạt động kinh doanh của các DNNQD về lĩnh vực du lịch, cũng là lý do khiến nhiều công trình, dự án đầu tư cơ sở vật chất cho du lịch hiện nay vẫn dang dở, thiếu tính thống nhất.
Có thể thấy, dù là nguyên nhân chủ quan hay khách quan đều đã có tác động nhất định đến sự phát triển chung của ngành du lịch tỉnh nhà cũng như sự phát triển của các doanh nghiệp du lịch nói riêng. Trong nền kinh tế đang có xu hướng hội nhập toàn cầu như hiện nay, nếu các doanh nghiệp du lịch không chủ động đổi mới, đầu tư để phát triển thì sẽ nhanh chóng tụt hậu. Để phát huy lợi thế du lịch, tranh thủ vốn đầu tư nước ngoài mỗi doanh nghiệp cần có chiến lược hợp lý để xây dựng và phát triển thương hiệu của mình một cách rõ ràng. Các cấp, ngành cần quan tâm, sâu sát hơn nữa trong việc thiết lập các cơ chế, chính sách nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp vay vốn, mở rộng quy mô phát triển.
