Các tác phẩm nghệ thuật mang nét đặc thù của Quảng Ninh vốn rất nhiều, không ít trong số đó nếu được quảng bá rộng rãi đến khách du lịch, có thể trở thành những mặt hàng lưu niệm đắt giá, theo chân du khách đến muôn nơi. Tiếc rằng hiện nay, hầu hết các sản phẩm này chưa được đưa vào khai thác phục vụ cho du lịch hoặc khai thác chưa xứng tầm...
Sản phẩm điêu khắc than đá còn chưa được du khách biết nhiều khi đến Quảng Ninh.
Trước tiên xin nhắc đến dòng ảnh - thể loại nghệ thuật vốn dễ khoe hàng hơn cả. Cũng bởi Quảng Ninh có một đại diện xuất sắc được cả nước biết đến từ lâu, đó là những bức ảnh điện phong cảnh Vịnh Hạ Long sinh động của NSNA Đỗ Kha. Gắn bó với mảng ảnh này từ lâu, ông còn là nghệ sĩ từng chụp bộ ảnh Vịnh Hạ Long để đưa vào hồ sơ đề nghị UNESCO công nhận Vịnh Hạ Long là di sản thiên nhiên thế giới lần đầu tiên. ảnh của Đỗ Kha có những nét độc đáo, tinh tế ít thấy ở những tác giả khác. Những cánh buồm nâu, buồm đỏ như nhắc nhớ cái hồn của Hạ Long xưa, những con thuyền đánh cá truyền thống của ngư dân, thuyền và biển, đá và nước, thiên nhiên và con người trong ảnh Vịnh Hạ Long của Đỗ Kha đẹp hài hoà, lúc tao nhã tựa những bức tranh thuỷ mặc thâm trầm, man mác, lúc ngợi ca một thiên nhiên xanh êm đềm, lúc bắt được những khoảnh khắc không bao giờ gặp lại, lúc rực rỡ đầy vẻ lộng lẫy... Tất cả thể hiện một cái nhìn trân trọng, một tình yêu vô bờ với Hạ Long của người nghệ sĩ già. Điều đáng nói là, từ những tác phẩm này qua công nghệ ảnh điện, vẻ đẹp Hạ Long hiện lên lung linh hơn, rực rỡ hơn. Bằng sự nỗ lực của mình, ông đã đưa thương hiệu ảnh điện Vịnh Hạ Long đạt tới một tầm nhất định. Những bức ảnh điện to, nhỏ nhiều kích cỡ, nhiều góc nhìn, đã theo chân người tới mọi miền đất nước và ra cả nước ngoài. Nhưng các bức ảnh như thế này đã được bán như một sản phẩm du lịch tại các điểm mua sắm của du khách chưa? Chưa đâu, ngoài đặt hàng của các đơn vị làm quà tặng, quà biếu cho khách là việc bán lẻ cho các cá nhân có nhu cầu. Thật đáng tiếc! Gần đây, ảnh điện Vịnh Hạ Long của Đỗ Kha đã được ông đưa lên mạng, vào trang Web nhưng tự nghĩ rằng, sự nỗ lực của một mình ông là chưa đủ...
Ngoài NSNA Đỗ Kha thì Quảng Ninh còn có nhiều tay máy gắn bó cùng mảnh đất này với vô số tác phẩm ảnh đẹp về biển biếc, than đen mà rất ít khi được giới thiệu, bán làm quà cho khách du lịch. Điều nghịch lý là, những album ảnh Hạ Long đôi khi có màu sắc loè loẹt, chất lượng ảnh chưa đạt yêu cầu thì lại được bán đầy rẫy tại các điểm mua sắm.
Không chỉ có ảnh, từ khi cuộc vận động bầu chọn Vịnh Hạ Long là kỳ quan thiên nhiên thế giới được phát động thì nhiều hoạ sĩ Quảng Ninh đã hướng nét vẽ của mình vào đề tài này. Triển lãm tranh về Vịnh Hạ Long cuối năm vừa qua đã tập hợp được nhiều tác phẩm đẹp, gợi lên vẻ đẹp đa dạng, giàu chất thơ của Hạ Long. Một phòng tranh với mảng đề tài Hạ Long nói riêng, Quảng Ninh nói chung, mở cửa thường xuyên cho du khách tham quan và mua tranh là một ý rất hay. Thật ra, việc này đã manh nha được thực hiện một vài lần, ở một vài nơi như Tuần Châu, nhà hàng Nỗi nhớ 8 v.v... nhưng nhìn chung, vẫn thiếu một cách tổ chức chuyên nghiệp nên không gây nhiều ấn tượng.
Nhắc đến Quảng Ninh, người ta nghĩ ngay tới một vùng than có trữ lượng lớn của cả nước, nhưng biết tới các sản phẩm điêu khắc từ chất liệu than đá thì chưa hẳn đã nhiều người. Nếu khai thác tốt, sản phẩm này càng tạo nên nét độc đáo, riêng biệt cho du lịch Quảng Ninh. Khá đa dạng về đề tài như hòn Gà Chọi, đôi hươu, sư tử, cá heo, thiếu nữ cho đến tranh phong cảnh Hạ Long v.v... tác phẩm làm từ than đá rất có hồn, mang một vẻ đẹp đặc biệt với nhiều thú vị để khám phá. Khi du khách gói trong ba lô hành trang của mình hòn than của vùng đất du lịch này nhưng đã được đôi bàn tay tài hoa của người nghệ sĩ tạo tác, chúng mang một ý nghĩa độc đáo. Nhưng hiện nay, ở những điểm du lịch lớn, chúng chỉ được bày bán khiêm tốn ở một đôi chỗ với số lượng ít ỏi. Thật ra, người chế tác ra sản phẩm muốn bán tận tay du khách rất khó khăn, qua trung gian thì không sống nổi vì bị ép giá nên ngành hàng mang nhiều chất nghệ thuật này lâu nay chỉ lay lắt sống, người nghệ nhân cũng lay lắt chờ đợi một sự thay đổi về cơ chế.
Không giống cái khó của điêu khắc than chưa tìm ra lối đi phù hợp, âm nhạc Quảng Ninh lại dường như chưa để mắt tới lĩnh vực này. Một người bạn thấy tôi giới thiệu đĩa nhạc có những ca khúc viết về than và biển Hạ Long của những nhạc sĩ Quảng Ninh, liền thắc mắc: Có thể mua đĩa nhạc ấy ở đâu? Điều mâu thuẫn là đĩa làm xong mà khâu quảng bá, tiếp thị không tiến hành được. Đĩa được làm trang trọng, kỹ lưỡng, sử dụng cả kỹ thuật chống sao chép... nhưng ra hàng năm trời vẫn xếp đống ở nhà, còn người mua thì không biết tới, có biết cũng đỏ mắt đi tìm mà không thấy bán ở đâu. Với người dân địa phương còn vậy thì du khách du lịch khác gì mò kim đáy biển?
Gần đây nhất, chúng ta được biết đến nghệ nhân Nguyễn Hùng với những bức tranh đá quý vẽ Vịnh Hạ Long. Tranh của ông đã được bán khá nhiều rồi nhưng có lẽ ở chính nơi tạo cảm hứng cho nghệ nhân là Hạ Long thì du khách, thậm chí ngay cả người Hạ Long, lại biết rất ít đến dòng tranh này...
Thị trường hàng lưu niệm phục vụ du lịch của chúng ta lâu nay vốn bị xem là nghèo nàn, đơn điệu còn những tác phẩm nghệ thuật có thể trở thành sản phẩm đặc trưng vùng miền của Quảng Ninh như trên lại đang bị lãng quên, bỏ phí, thiếu những điều kiện cần và đủ để vươn xa hơn, để trở thành thương hiệu lớn của Quảng Ninh. Thiết nghĩ, một cái nhìn chiến lược, nghiêm túc, một sự đầu tư có quy hoạch, tổ chức là rất cần thiết, nhất là khi xu hướng du lịch đi vào chiều sâu, du khách ngày càng kén chọn và đòi hỏi chất lượng dịch vụ cao hơn...
