Gần đây, Chi hội Lữ hành (Hiệp hội Du lịch Quảng Ninh) có văn bản gửi một số cơ quan chức năng kiến nghị về việc, trong 22 doanh nghiệp (DN) lữ hành của Quảng Ninh, tại sao chỉ có 4 DN được phép đón khách tàu biển tuyến Bắc Hải - Hạ Long? Phải chăng đây là hiện tượng chỉ “bảo hộ” cho một số DN phát triển, còn các DN khác thì phải chịu “bất công”.
Qua tìm hiểu, chúng tôi nhận thấy, nội dung kiến nghị của Chi hội Lữ hành phần nào có cơ sở, tuy nhiên, xét trong bối cảnh cụ thể, việc chỉ cho 4 DN đón khách được tỉnh xem như giải pháp tình thế, để đảm bảo được chất lượng của tuyến tàu biển này, theo đúng như cam kết giữa lãnh đạo của tỉnh Quảng Ninh và Quảng Tây, trước khi tuyến được nối lại vào năm 2006.
* Từ quan điểm ngược chiều giữa các DN...
Tuyến du lịch đường biển Bắc Hải - Hạ Long đang được cả phía ta và nước bạn Trung Quốc đánh giá là “tua vàng’’, bởi là tuyến du lịch đón khách Trung Quốc thuộc diện đảm bảo chất lượng, ổn định, nghiêm túc nhất từ trước đến nay ở Quảng Ninh, kể từ khi được nối lại. Tuy nhiên, xung quanh nó cũng có không ít dư luận, thậm chí trái chiều nhau, ngay sau khi tuyến được nối lại mấy ngày (7-3-2006). Theo phía Chi hội Lữ hành thì “đã nhiều lần, Chi hội có văn bản kiến nghị và báo cáo Sở Du lịch (cũ) cho bổ sung thêm một số DN được tham gia đón khách tàu biển để phần nào chia sẻ những khó khăn chung tạo sự bình đẳng trong kinh doanh, tránh việc chỉ bảo hộ cho 4 DN phát triển bền vững, còn các DN khác tự tìm kiếm việc mà tồn tại”. Chi hội cho rằng: “Việc kinh doanh lữ hành trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh các DN lữ hành chủ yếu lấy thị trường Trung Quốc là mục tiêu, vì thế nếu không đón khách du lịch Trung Quốc thì nhiều DN lâm vào tình trạng khó khăn khó có thể tồn tại được”.
Làm thủ tục cho du khách tuyến tàu biển Bắc Hải - Hạ Long.
Ngược lại với quan điểm này của Chi hội Lữ hành, đại diện của 4 DN của tỉnh (Công ty CP Du lịch Hạ Long, Công ty CP Cung ứng tàu biển, Công ty CP Du lịch - Dịch vụ Hòn Gai và Công ty TNHH Duyên Hải), đang đón khách tàu biển Bắc Hải - Hạ Long lại rất bức xúc. Bà Lương Thị Bích, Giám đốc Công ty CP Du lịch và Dịch vụ Hòn Gai cho rằng: “Chính DN của chúng tôi đã phải chủ động lo thủ tục để xin tuyến Bắc Hải (vốn trước đây đưa khách sang Hải Phòng) về Hạ Long từ năm 1998. Bản thân DN phải chi phí khá nhiều tiền cho công tác quảng bá, xúc tiến tại thị trường TP Bắc Hải trước đó nhiều năm mới có được tuyến khách này. Vậy tại sao một số DN trong Chi hội Lữ hành lại yêu cầu lấy khách của chúng tôi như thế?”...
Trên quan điểm này, ông Lý Môn, Giám đốc Công ty CP Du lịch Hạ Long, nói: “Công ty của chúng tôi tham gia khai thác và quảng bá tại thị trường Bắc Hải để có tuyến khách này từ năm 1998, như hiện nay chúng tôi đang chi phí để khai thác khách từ đảo Hải Nam (Trung Quốc) để chuẩn bị cho những tua mới tới đây. Bên cạnh đó, riêng với tuyến khách Bắc Hải này, chúng tôi ý thức đó là tuyến lấy lại uy tín của du lịch Quảng Ninh nên đã làm hết sức để đảm bảo chất lượng. Sau bao năm lộn xộn, giờ mới chấn chỉnh lại được thì không nên xáo trộn thêm làm gì”.
* ...Đến nỗi lo của cơ quan chức năng
Từ năm 2006 đến nay, giữa 2 luồng dư luận và quan điểm này, cơ quan chức năng gần gũi nhất là Sở Du lịch (cũ) rất khó xử. Đa số các cán bộ của Sở khi được hỏi đều rất băn khoăn. Theo họ, vì đã quá hiểu cách thức kinh doanh du lịch “bỏ con cá rô”, chỉ tranh thủ bắt “con săn sắt” trước mắt của nhiều DN lữ hành Quảng Ninh, nên thực sự lo lắng cho số phận của tuyến du lịch “vàng” này, khi theo quan điểm của Chi hội Lữ hành. Tuy nhiên, nếu chỉ cho 4 DN đón khách như hiện nay đang áp dụng thí điểm thì chất lượng được đảm bảo, nhưng lại mắc phải cái khó là chưa thực sự có tình tiết “bình đẳng” như chi hội kiến nghị. Vậy tại sao lại có chuyện như vậy?
Đón khách du lịch tuyến Hạ Long - Bắc Hải
Tuyến du lịch tàu biển Bắc Hải - Hạ Long đưa khách đến Quảng Ninh từ năm 1998, sau khi Công ty Du lịch và Dịch vụ Hòn Gai “có công” kéo về. Tuy nhiên, đến năm 2005, cùng thời điểm mà nước bạn Trung Quốc chính thức tạm ngừng không cấp giấy thông hành cho khách đi du lịch Việt Nam bằng đường bộ, tuyến này cũng phải dừng hoạt động, bởi vì chất lượng du lịch còn nhiều bất cập. Về thực trạng tuyến du lịch Bắc Hải - Hạ Long từ 2005 về trước, bà Nguyễn Thị Bảo, Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Quảng Ninh nhớ lại: “Tuyến Bắc Hải - Hạ Long trước đây nằm trong tình trạng lộn xộn vì cạnh tranh kém lành mạnh giữa các DN. Các DN đua nhau giảm giá tua để được đối tác Trung Quốc giao khách nên chất lượng không đảm bảo. Bữa ăn cũng 8 đĩa 1 canh mà chỉ bôi ra cho đủ, bởi DN nào cũng đua nhau giảm giá đến nỗi họ không đủ chi phí. Căn nguyên của việc này là các DN Việt Nam “không bảo được nhau” để cùng thống nhất 1 mức giá, nên mạnh ai nấy giảm. Đến hướng dẫn viên nhiều khi cũng không được DN trả lương nên dẫn khách tuỳ hứng. Bản thân DN chỉ “sống ở khoản mà nhà hàng, khách sạn “lại quả” cho khi đưa khách đến thôi. Bởi vậy, hiệu quả chung cho mọi nhà khi đón khách Trung Quốc trước đây hầu như rất hạn chế.
Vì những hạn chế này, nên sau khi đoàn công tác của lãnh đạo UBND tỉnh tới Bắc Hải để hội đàm nhiều nội dung, trong đó có vấn đề hợp tác du lịch, thì tuyến Bắc Hải - Hạ Long mới được nối lại, với sự cam kết, thoả thuận của 2 tỉnh là: Quyết tâm phối hợp nhằm tăng cường công tác quản lý chấn chỉnh lại hoạt động lữ hành. Theo đó tuyến Bắc Hải - Hạ Long được xem là thí điểm. Theo báo cáo của Sở Du lịch (cũ), để thể hiện quyết tâm chấn chỉnh này, trước ngày chuyến khách đầu tiên quay lại Hạ Long, chính quyền TP Bắc Hải và Cục Du lịch Bắc Hải cho phía Quảng Ninh biết: Phía bạn chỉ cho phép 2 công ty uy tín của Bắc Hải được làm và đề nghị Quảng Ninh cũng chỉ định công ty Việt Nam làm để cùng phối hợp thực hiện.
Theo đề nghị này của Bắc Hải, Sở Du lịch xin phép và đề xuất với UBND tỉnh, Tổng Cục Du lịch cho phép 4 DN của Quảng Ninh - là những đơn vị mà theo một số cán bộ của Sở Du lịch (cũ) cho biết là vốn đã có hoạt động xúc tiến, quảng bá tại thị trường Bắc Hải. Và một thời gian sau có thêm 2 DN ở Hà Nội tham gia đón khách tuyến này. Được biết, mô hình thí điểm chỉ hạn chế số ít DN được đón khách để các DN dễ thống nhất, quản lý lẫn nhau này, được Tổng cục chỉ đạo làm điểm trong toàn quốc, nhằm đưa hoạt động đón khách du lịch Trung Quốc vào nền nếp và có hiệu quả, tránh tình trạng mua bán khách giữa các DN.
Đúng như mục tiêu chỉ đạo, tuyến Bắc Hải - Hạ Long từ khi được nối lại tới nay đã được phía Bắc Hải gọi là tuyến du lịch “vàng”, vì chất lượng dịch vụ, phục vụ du khách được đảm bảo, hoàn toàn chấm dứt hẳn tình trạng “quần ngư tranh thực’’ của DN. Theo ông Đào Văn Linh, Phó Phòng Nghiệp vụ, Sở Văn hoá - Thể thao và Du lịch thì phía Bắc Hải đánh giá rất cao nỗ lực của cả hai bên, vì đã mang được 3 cái lợi lớn: Chất lượng du lịch của khách được đảm bảo; DN có lãi và nhà nước thu được thuế (hiện Quảng Ninh thu được 50.000 đồng thuế/khách). Bởi vậy, theo bà Nguyễn Thị Bảo, việc 4 DN hiện nay đang đón khách tàu biển Bắc Hải - Hạ Long bảo nhau giữ được giá tua ổn định là rất đáng ghi nhận.
* “Cái bánh” chia mấy phần thì đủ?
Hơn ai hết, những DN trong Chi hội Lữ hành Quảng Ninh đều thấm: Sở dĩ nước bạn Trung Quốc tạm dừng không cấp giấy nhập xuất cảnh cho du khách Trung Quốc sang du lịch Việt Nam, một phần có nguyên nhân từ việc chất lượng phục vụ khách ở nhiều nơi, nhiều đơn vị chưa thực sự đảm bảo, nếu không muốn nói là có nhiều bất cập, lộn xộn. Do vậy việc thí điểm mở lại tuyến đường biển Bắc Hải - Hạ Long, ở toàn cảnh được xem như là tuyến du lịch lấy lại, khẳng định uy tín và sự cầu thị của cả hai bên trong phối hợp hoạt động du lịch. Tuyến không có nhiều khách, thường gián đoạn do nhiều nguyên nhân. Trước đây trung bình 1 ngày có hơn 100 khách, cách đây khoảng 1 tháng mới có thêm 1 tàu nữa hoạt động thì số khách trung bình khoảng trên 300 khách/ngày. Đại diện phía các DN đang đón khách cho biết: Có thời gian dài ít khách các DN cũng lo lắng. Thậm chí chỉ có 6 DN với nhau nhưng đã có lúc cũng dao động trước bài toán “có hạ chất lượng phục vụ không” để đảm bảo lãi. Về việc có nên mở rộng nhóm “G6” để thêm DN tham gia nữa không, bà Nguyễn Thị Bảo, Chủ tịch Hiệp hội Du lịch cũng rất đắn đo. Là người hiểu thực chất hoạt động của DN lữ hành bà cho rằng nếu chỉ cho thêm tối đa 2 DN nữa thì đảm bảo chất lượng. Còn nếu nhiều hơn nữa thì chính bà không dám khẳng định. Theo bà: “Nếu nhiều DN hơn nữa đón thì sẽ quay về thực trạng lộn xộn, kém chất lượng như trước thôi”!
Chúng tôi cho rằng, nguyện vọng được mở rộng hoạt động và phát triển của nhiều DN trong Chi hội Lữ hành là chính đáng. Tuy nhiên, hơn ai hết chính các DN trong Chi hội lữ hành quá thấu hiểu: Một khi bản thân các DN Việt Nam không cùng quan điểm trong việc đảm bảo giá, nâng cao chất lượng dịch vụ thì việc cạnh tranh thiếu lành mạnh, dẫn đến hạ giá tua, giảm chất lượng dịch vụ cho khách là điều không tránh khỏi. Bởi vậy, trong tình cảnh hiện nay, “cái bánh” tuyến du lịch tàu biển Bắc Hải - Hạ Long càng chia nhiều phần thì chắc chắn càng khó đảm bảo chất lượng. Bởi vậy, về lâu dài, để đảm bảo chất lượng khi mở rộng thêm các DN tham gia tuyến này nói riêng, hoạt động đón khách Trung Quốc nói chung, thì việc đề ra quy chế, tăng cường quản lý của cơ quan chức năng và quản lý chéo lẫn nhau là mấu chốt quan trọng nhất, mà ngay từ bây giờ Sở VH-TT&DL cần phải chuẩn bị trước. Còn trước mắt, cũng giống như Cục Du lịch Bắc Hải đang áp dụng, trong những giai đoạn lịch sử cần thiết, Quảng Ninh vẫn có thể áp dụng giải pháp tình thế để đảm bảo chất lượng, uy tín như đã cam kết với Bắc Hải. Về lâu dài, việc xây dựng quy chế, tăng cường mạnh mẽ các giải pháp để quản lý chặt chẽ và nâng cao ý thức hoạt động du lịch, đạt mục tiêu lành mạnh, hiệu quả mới là giải pháp bền vững mà cả phía DN và cơ quan chức năng cần hướng tới, cùng nhau hoạch định và thực hiện tốt.
