Cải cách doanh nghiệp nhà nước (DNNN) là một yêu cầu cấp thiết được đặt ra hiện nay nhằm nâng cao năng lực hoạt động, tăng cường khả năng cạnh tranh và phát huy vai trò chủ đạo, quyền chủ động trong kinh doanh của doanh nghiệp.
Trong đó, trọng tâm là cải cách cơ chế quản lý, sử dụng vốn nhà nước tại các doanh nghiệp nhà nước. Mặc dù, trong thời gian qua cơ chế quản lý, sử dụng vốn nhà nước tại các doanh nghiệp nhà nước đã từng bước được đổi mới, chuyển từ cơ chế cấp phát vốn sang cơ chế đầu tư kinh doanh vốn với sự ra đời của Tổng Công ty Đầu tư kinh doanh vốn nhà nước nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng vốn nhà nước đầu tư tại doanh nghiệp. Tuy nhiên, cơ chế trên còn bộc lộ những tồn tại, bất cập cần nghiên cứu cho phù hợp.
Kiểm tra thiết bị trước khi sản xuất tại Công ty CP Chế tạo máy - TKV.
Ảnh: TQ
Để tạo động lực cho doanh nghiệp phát huy nội lực, chủ động trong sản xuất kinh doanh, đạt hiệu quả, quản lý tốt việc sử dụng nguồn vốn cần tiếp tục sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật về lĩnh vực quản lý vốn nhà nước tại DNNN đảm bảo đầy đủ, đồng bộ, thống nhất, phù hợp với thực tế, có chế tài xử lý mạnh các hành vi vi phạm, đồng thời tháo gỡ những vướng mắc trong việc quản lý, sử dụng vốn nhà nước tại các doanh nghiệp nhà nước. Về lâu dài, Quốc hội cần nghiên cứu, ban hành Luật Quản lý vốn nhà nước đầu tư vào doanh nghiệp để điều chỉnh lĩnh vực ngành nghề nhà nước đầu tư vốn, trình tự thủ tục về đầu tư vốn nhà nước vào doanh nghiệp, giám sát đánh giá hiệu quả doanh nghiệp có vốn nhà nước đầu tư; mối quan hệ giữa nhà nước và người đại diện theo uỷ quyền hoặc người đại diện phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp; xác định rõ mô hình quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp, khắc phục tình trạng không thống nhất các quy định về đầu tư vốn nhà nước vào doanh nghiệp đang được quy định tại Luật Doanh nghiệp Nhà nước, Luật Ngân sách Nhà nước và Luật Đầu tư. Tách chức năng quản lý nhà nước với chức năng thực hiện các quyền chủ sở hữu; tách biệt thực hiện quyền chủ sở hữu đối với quyền chủ động kinh doanh của doanh nghiệp. Đây là vấn đề mấu chốt, là động lực quyết định đến sự phát triển của hệ thống doanh nghiệp nhà nước ở nước ta hiện nay. Bên cạnh đó, cần xác định rõ trách nhiệm của các cơ quan quản lý Nhà nước về phần vốn nhà nước tại các doanh nghiệp trên cơ sở hoàn thiện cơ chế phân cấp thực hiện quyền, nghĩa vụ của chủ sở hữu nhà nước theo nguyên tắc phải có một đầu mối chịu trách nhiệm chính theo dõi việc sử dụng vốn. Các doanh nghiệp có vốn nhà nước phải thực hiện đầy đủ các báo cáo theo quy định về một đầu mối đó, làm cơ sở cho cơ quan này nắm bắt, tổng hợp tình hình hoạt động của doanh nghiệp nói chung, quản lý hiệu quả sử dụng vốn nhà nước nói riêng. Hoàn thiện cơ chế người đại diện phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp, về lâu dài, cần chuẩn hoá đội ngũ giám đốc quản lý điều hành doanh nghiệp có vốn nhà nước đầu tư. Từ đó, xây dựng chương trình đào tạo mới, đào tạo lại, đào tạo bổ sung để nâng cao trình độ cho đội ngũ giám đốc. Đồng thời, xây dựng chính sách đãi ngộ thoả đáng cho đội ngũ này nhằm thu hút, bảo toàn được đội ngũ giám đốc tài năng.
Nhà nước cần ban hành cơ chế, xây dựng hệ thống kiểm tra, giám sát đủ năng lực và điều kiện về quản lý vốn nhà nước tại các doanh nghiệp có phần vốn nhà nước song song với việc tăng tính trách nhiệm của cơ quan quản lý; quy định rõ trách nhiệm của Hội đồng quản trị, Tổng Giám đốc về hiệu quả hoạt động sản xuất - kinh doanh của doanh nghiệp. Đồng thời, có chế tài đủ mạnh khi phát hiện doanh nghiệp không trung thực trong thực hiện chế độ báo cáo. Kiên quyết xử lý sớm, xử lý dứt điểm các doanh nghiệp hoạt động không hiệu quả, thua lỗ kéo dài, làm rõ trách nhiệm tập thể, cá nhân, không để tình trạng vốn đầu tư của Nhà nước tiếp tục bị thất thoát. Có hình thức xử lý đích đáng và quy trách nhiệm vật chất cụ thể cho Giám đốc doanh nghiệp, Hội đồng quản trị doanh nghiệp, cán bộ quản lý doanh nghiệp... trong việc để thất thoát vốn nhà nước tại doanh nghiệp có vốn nhà nước đầu tư.
