Là một người rất tâm huyết với những hoạt động cải cách của Quốc hội (QH), Phó chủ nhiệm thường trực Văn phòng QH Trần Quốc Thuận đã trao đổi với Báo Thanh Niên những suy nghĩ của ông về việc bầu cử đại biểu Quốc hội (ĐBQH) khóa XII.
* Cuộc bầu cử ĐBQH khóa mới đang đến gần. Cá nhân ông chờ đợi có những thay đổi gì trong cách tổ chức bầu cử lần này để QH khóa tới thực sự mạnh, có những ĐB thực sự là người đại diện của nhân dân?
- Ông Trần Quốc Thuận: Cuộc bầu cử ĐBQH lần này diễn ra trong thời điểm rất thuận lợi: dân tộc đứng trước vận hội lớn, có sự đồng thuận cao giữa nhân dân với Nhà nước, giữa trong nước với quốc tế. Đây là thời cơ lớn nhất của nước ta trong thế kỷ 20 và đầu thế kỷ 21. Năm 2006 vừa qua cho thấy chúng ta đã gặt hái những thành tựu của 20 năm đổi mới. Nên theo tôi, trong bối cảnh này, cuộc bầu cử đBQH lần này là khâu đột phá trong quá trình thực hiện dân chủ. Dân chủ chính là động lực quan trọng bậc nhất của một quốc gia, dân tộc và của cả thời đại. Dưới ngọn cờ độc lập dân tộc, chúng ta đã đánh thắng xâm lược, thống nhất Tổ quốc. Còn dân chủ là sức mạnh để hòa giải dân tộc, để đoàn kết dân tộc, xây dựng thành công sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Phải thực sự có dân chủ thì cử tri mới tự do chọn lựa được những người đại diện xứng đáng cho mình tại QH, có tài, có tâm, hết lòng phục vụ nhân dân. Do đó người ứng cử ĐBQH phải có tâm huyết, xung phong làm nhiệm vụ này chứ không nên có những người "bị" làm ĐBQH hay làm ĐBQH do sự "phân công", để đảm bảo "cơ cấu"... QH là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất thì điều đầu tiên là phải có trí tuệ cao nhất.
Qua hội nghị hiệp thương vừa rồi, nhiều cơ quan, tổ chức, đơn vị đã được phân bố người được giới thiệu ứng cử. Nên chăng tại các cơ quan, tổ chức được giới thiệu phải làm một cuộc tranh cử tại chỗ để lựa chọn ứng cử viên. Mỗi cơ quan, tổ chức nếu được giới thiệu một người ứng cử thì cũng phải có 3-4 người tranh cử để họ có chương trình hành động, trình bày với cử tri của giới, ngành, dân tộc mà mình đại diện. Cuộc tranh cử làm sao phải diễn ra ngay trong giai đoạn đầu tiên của cuộc bầu cử. Điều quan trọng nữa là phải mở rộng diện tự ứng cử và khuyến khích tự ứng cử hơn nữa. Chúng ta vẫn nói khuyến khích, tạo điều kiện, thậm chí Chủ tịch UB Mặt trận Tổ quốc TP Hồ Chí Minh còn nói là số lượng người tự ứng cử không giới hạn, nhưng qua hội nghị hiệp thương ở Trung ương cũng như địa phương không thấy có cơ cấu cho người tự ứng cử. Không biết tới đây, Ủy ban Thường vụ QH có quyết định thế nào về cơ cấu cho người tự ứng cử. Phải xác định chỗ thì mới có người xung phong. Họ đã ứng cử thì cũng mong muốn trúng cử chứ.
* Qua hội nghị hiệp thương lần thứ nhất, ông đã thấy điều gì được và chưa được trong dự kiến về cơ cấu ĐBQH, trong cách tổ chức bầu cử?
- Ông Trần Quốc Thuận: Qua thông tin trên báo chí, mới hội nghị hiệp thương lần thứ nhất mà người ta đã thấy dáng dấp QH khóa mới, trong khi còn tới hơn 70 ngày nữa mới bầu cử, thì điều đó có hay không? Nhìn vào cơ cấu đó, tôi thấy còn có quá nhiều đại diện của các cơ quan hành pháp và tư pháp, không chỉ ở Trung ương mà ở cả các địa phương. Vừa qua, hội nghị tổng kết của Ủy ban Quốc phòng và An ninh của Quốc hội khóa XI đã kiến nghị giảm ĐBQH khóa XII là người đại diện cho hành pháp và tư pháp. Theo Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc, dự kiến sẽ có 10% số ghế dành cho người ngoài Đảng, và giảm 26 ghế dành cho đại biểu của các tổ chức xã hội. Theo tôi, nên chăng dành tỷ lệ 10-20% cho những người tự ứng cử? Còn các tổ chức xã hội giới thiệu ứng cử viên ngoài Đảng theo tỷ lệ khác.
* Theo ông, trong thành phần ĐBQH khóa tới nên có nhiều hơn đại diện của những giới, thành phần nào trong xã hội?
- Ông Trần Quốc Thuận: Cơ cấu xã hội cũng đã có những biến đổi lớn trong những năm qua. Theo tôi, những thành phần có đóng góp lớn cho GDP như khối các doanh nghiệp, doanh nhân phải có tỷ lệ đại diện thích đáng trong QH để họ phấn khởi đóng góp, xây dựng chính sách, thể chế. Nhưng tỷ lệ cơ cấu này hiện chưa rõ. QH khóa XI tuy có một số đại diện DN nhưng vẫn chưa đủ, như chúng ta đã thấy qua việc xây dựng các Luật Doanh nghiệp và Luật Đầu tư vừa qua. Các đại biểu phải thực sự là đại diện cho một giới, một ngành, cử tri ở đó, nói lên tiếng nói của họ. Cử tri phải là người quyết định chứ không thể để tình trạng có những đại biểu không phải do cử tri quyết định, số phận của họ lại bị chi phối bởi nơi khác, cơ quan khác nên có những người không dám nói, bởi nói thì ảnh hưởng đến lợi ích cá nhân, đến con đường "thăng quan tiến chức" về sau. ĐBQH là những người không mưu cầu về địa vị, hết lòng phục vụ lợi ích của nhân dân mới nói lên tiếng nói khách quan, vì dân được. Tôi rất mong cuộc bầu cử QH khóa XII này tổ chức làm sao để có được 500 vị ĐB có tài, có tâm huyết, có thời gian, có bản lĩnh vì lợi ích chung, tránh tình trạng như có ĐBQH nói với một vị ĐB khác và vị ĐBQH này nói lại với tôi câu đó: "Em muốn xin thôi làm ĐBQH có được không, có làm sao không? Chứ mỗi kỳ QH là em sợ lắm, lên đây em không hiểu cái gì, không phát biểu được cái gì...". Đó là sự thiệt thòi rất lớn cho giới, ngành, dân tộc... mà đại biểu đó đại diện.
Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội lần thứ I ngày 6.1.1946 cách đây hơn 61 năm đã như là một mẫu mực. Thủ đô Hà Nội, trong danh sách hơn 70 ứng cử viên, đã bầu ra 5 đại biểu; những người trúng cử là những người xứng đáng. Tôi mong rằng cuộc bầu cử ĐBQH khóa XII diễn ra thực sự tự do, dân chủ, là ngày hội của toàn dân, đúng theo tinh thần của Hội nghị toàn quốc triển khai công tác bầu cử ĐBQH khóa X.
