Thời gian qua công tác bảo vệ môi trường trên địa bàn tỉnh đã có những chuyển biến tích cực. Năng lực quản lý thu gom chất thải được nâng cao, vấn đề nước sạch vệ sinh môi trường nông thôn, miền núi được quan tâm, bảo vệ và phát huy tốt giá trị di sản thiên nhiên thế giới vịnh Hạ Long, khu danh thắng Yên Tử. Mặc dù vậy những bức xúc về môi trường đang diễn ra cần sớm được giải quyết.
Quảng Ninh có trữ lượng than lớn, vì vậy bảo vệ môi trường (BVMT) trong hoạt động sản xuất than là một vấn đề bức thiết đang được đặt ra. Theo điều tra của Sở Tài nguyên và Môi trường hiện nay chỉ có 38 khu vực, mỏ có báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) (chiếm 55,07%), trong đó có 26 báo cáo không còn phù hợp (37,68%) do đã có nhiều thay đổi trong hoạt động sản xuất so với thiết kế ban đầu. Mặt khác, việc lập báo cáo đánh giá tác động môi trường đối với hoạt động mở rộng, nâng công suất mỏ chưa được thực hiện nghiêm. Một số mỏ lộ thiên như Cao Sơn, Cọc Sáu, Đèo Nai, Hà Tu, Núi Béo thiết kế mỏ không còn phù hợp với sản lượng đang khai thác. Hiện nay ngành Than đang tăng sản lượng khai thác song hạ tầng kỹ thuật chưa được đầu tư tương xứng, đồng bộ dẫn đến quá tải, ảnh hưởng trực tiếp giao thông trên quốc lộ 18A, môi trường tự nhiên, môi trường sống... đặc biệt là các tuyến giao thông: Tràng Bạch – Cảng Bến Cân; Mạo Khê - Cụm cảng Kim Sơn (Đông Triều); Vàng Danh - Điền Công (Uông Bí); Ngã Hai - KM6, đường ra Cảng 10-10 (Cẩm Phả); đường 336, 337 (Hạ Long)... Bên cạnh đó, tình trạng khai thác than trái phép (than thổ phỉ) vẫn còn diễn ra, gây tổn thất tài nguyên, ảnh hưởng đến các nguồn nước Yên Lập, các hồ cấp nước Đông Triều. Riêng năm 2006, thành phố Hạ Long đã triệt phá 173 cửa lò, Đông Triều với 60 cửa lò trái phép. Xe vận chuyển than không phủ bạt trên tuyến đường 337 (TP Hạ Long) gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Hiện nay trên địa bàn tỉnh các cảng, bến xuất than còn phân tán, hơn nữa lại có quá nhiều chủ quản lý, quy mô nhỏ, tiêu chuẩn kỹ thuật thấp cũng là một trong những nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường. Hầu hết các bến, cảng không lập ĐTM (Hạ Long: 81,8% đơn vị, Cẩm Phả 72,2% đơn vị không lập ĐTM), đất đá thải còn đổ ra vùng ven bờ... gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Mặc dù năm 2006, UBND tỉnh đã chỉ đạo Sở Giao thông Vận tải xây dựng quy hoạch cảng, bến chế biến, tiêu thụ than và các tuyến đường vận chuyển than. Kết quả đã dẹp bỏ một số cảng, bến tiêu thụ than không phù hợp như: khu vực Cao Xanh- Hà Khánh, Mông Dương- Cẩm Phả, khu vực sông Uông, Cầu Bang... Tuy nhiên, đến nay nhiều cảng, bến xuất đã có quyết định dừng hoạt động như: các bến xuất của Công ty Than Hà Tu, Xí nghiệp Chế biến và Tiêu thụ than Hòn Gai, Xí nghiệp Dịch vụ kinh doanh than... nhưng vẫn tiếp tục hoạt động gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Theo kết quả kiểm tra của một số địa phương cho thấy việc vi phạm Luật BVMT, Luật Khoáng sản còn diễn ra tại nhiều đơn vị. Điển hình Công ty TNHH Thịnh Hưng khai thác cát trái phép tại thượng nguồn nước Đồng Ho (Hoành Bồ)… Hạ tầng về thu gom và xử lý nước thải của hầu hết các đô thị, khu tập trung dân cư trong tỉnh đều chưa có đủ hệ thống cấp nước, thoát nước và vệ sinh môi trường đạt tiêu chuẩn (trừ dự án cấp nước Hạ Long - Cẩm Phả được đầu tư bằng nguồn vốn ODA với tổng số vốn 33,8 triệu USD); nhiều khu vực dân cư còn chưa được sử dụng nước sạch sinh hoạt đảm bảo tiêu chuẩn như thị xã Uông Bí (nguồn nước cấp sinh hoạt là sông Vàng Danh đã bị ô nhiễm). Hơn nữa, hệ thống cơ sở hạ tầng thu gom nước thải, thoát nước đô thị thiếu, không đồng bộ, nhiều khu vực dân cư, đặc biệt là các khu vực khu dân tự cải tạo vẫn còn tình trạng ngập lụt khi mưa lớn. Hiện nay, trên địa bàn tỉnh chưa có quy hoạch bãi rác công nghiệp vì vậy việc thu gom và xử lý còn nhiều bất cập, tình trạng chất thải công nghiệp được xử lý chung với rác thải sinh hoạt còn phổ biến. Đơn cử việc đổ thải đất trợ lọc của Nhà máy Dầu thực vật Cái Lân vào bãi rác Hà Khẩu gây cháy rác thải. Chất thải công nghiệp của Nhà máy Giầy Đỉnh Vàng đổ chung bãi rác sinh hoạt Lạc Thanh (Uông Bí)... Công tác quản lý chất thải nguy hại vẫn còn nhiều bất cập, chất thải y tế và chất thải từ các ngành công nghiệp khác chưa được quan tâm đúng mức. Mặc dù UBND tỉnh và ngành y tế đã quan tâm đến việc đầu tư hệ thống xử lý chất thải y tế cho các bệnh viện đa khoa tuyến tỉnh và bệnh viện tuyến huyện. Song việc bố trí kinh phí cho công tác duy trì hoạt động của các hệ thống xử lý chất thải trước khi thải ra môi trường chưa được quan tâm. Riêng chất thải nguy hại từ sản xuất công nghiệp trên địa bàn tỉnh hầu như chưa được điều tra, thống kê, quản lý. Chỉ tính riêng ngành Than, qua báo cáo của 27 công ty thuộc TKV thì tổng khối lượng chất thải nguy hại thải ra hàng tháng rất lớn: ắc quy thải ra trong tháng khoảng 13.462 kg, dầu cặn thải khoảng 78.793 kg/tháng. Để khắc phục tình trạng trên, UBND tỉnh đã có văn bản yêu cầu các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp phải tiếp tục triển khai thực hiện chỉ đạo của UBND tỉnh về việc tăng cường bảo vệ môi trường sinh thái Vịnh Hạ Long; áp dụng nhiều giải pháp, từng bước giải quyết có hiệu quả ô nhiễm môi trường do bụi gây nên tại các khu vực đô thị và khu vực có hoạt động khai thác khoáng sản nhất là sản xuất than và phát triển hạ tầng đô thị và khu công nghiệp. Tập trung đầu tư khắc phục một số vấn đề ô nhiễm và suy thoái môi trường nghiêm trọng như nạo vét vật liệu bồi lắng vịnh Cửa Lục, trồng rừng ngập mặn những khu vực nhạy cảm đã bị suy thoái. Về quản lý chất thải: Tăng cường kiểm tra, đánh giá hiệu quả các công trình xử lý chất thải, giảm thiểu ô nhiễm môi trường theo báo cáo đánh giá tác động môi trường và bản đăng ký đạt tiêu chuẩn môi trường được phê duyệt. Để bảo tồn đa dạng sinh học cần tăng cường công tác quản lý tài nguyên và môi trường khu vực di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long, vườn quốc gia Bái Tử Long, khu bảo tồn thiên nhiên Đồng Sơn - Kỳ Thượng, rừng đặc dụng quốc gia núi đá vôi Quang Hanh... Mặt khác cần nghiên cứu xây dựng mạng lưới điểm quan trắc môi trường trên toàn tỉnh trên cơ sở thống nhất mạng điểm quan trắc môi trường hiện có với mạng điểm quan trắc cấp quốc gia, đặc biệt là mạng điểm (quan trắc môi trường của Tập đoàn Công nghiệp Than- Khoáng sản Việt Nam… Đã đến lúc tất cả các cấp, các ngành, địa phương và nhân dân cần tích cực vào cuộc trong công tác BVMT mới hoàn thành được những mục tiêu trên để Quảng Ninh ngày càng sạch đẹp văn minh hơn.
Chặt phá rừng phòng hộ Yên Lập nguy cơ suy thoái tài nguyên rừng.
Ảnh: Lan Hương
