Theo thống kê của Bảo hiểm Xã hội (BHXH) tỉnh, hiện nay toàn tỉnh có gần 1.600 doanh nghiệp ngoài quốc doanh (DNNQD) với số lao động là 41.507 người. Xuất phát từ nhiều lý do khác nhau nên số doanh nghiệp kể trên tham gia BHXH mới đạt 44% và số lao động tham gia BHXH chiếm 61,6%.
Một trong những nguyên nhân cơ bản dẫn đến tình trạng trên là do khi tham gia BHXH cho người lao động thì doanh nghiệp sẽ phải chi thêm một khoản kinh phí khá lớn. Một số doanh nghiệp lại có nhiều lao động đã quá tuổi tham gia BHXH hoặc không có đối tượng tham gia BHXH. Mặt khác các doanh nghiệp này phần lớn có quy mô nhỏ, trình độ quản lý hạn chế nên ít hiểu biết về chủ trương chính sách. Nhiều chủ doanh nghiệp xin đăng ký thành lập doanh nghiệp để lấy tư cách pháp nhân tạo quan hệ giao dịch vay vốn ngân hàng là chính. Bên cạnh đó hoạt động của DNNQD chủ yếu mang tính gia công, hoặc trong lĩnh vực xây dựng, giao thông, sử dụng lao động tại chỗ, hợp đồng bằng miệng, hợp đồng lao động mang tính thời vụ hoặc không rõ ràng trong thoả thuận hợp đồng, không có căn cứ xác định khi nộp BHXH, thanh toán tiền lương theo sản phẩm và kết quả lao động. Ngoài ra cũng cần phải kể đến trình độ nhận thức chưa đầy đủ của người lao động về quyền lợi của chính mình...
Theo quy định của Luật Lao động và Luật BHXH thì lao động là công dân Việt Nam trong độ tuổi lao động, doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức có sử dụng lao động làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ 3 tháng trở lên và hợp đồng không xác định thời hạn phải tham gia BHXH bắt buộc. Đối với người lao động làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn dưới 3 tháng thì các khoản BHXH được tính vào tiền lương do người sử dụng lao động trả theo quy định của Chính phủ để người lao động tham gia BHXH theo loại hình tự nguyện hoặc tự lo liệu về bảo hiểm. Khi hết hạn hợp đồng lao động mà người lao động tiếp tục làm việc hoặc giao kết hợp đồng lao động mới thì người sử dụng lao động và lao động phải tham gia BHXH bắt buộc. Mặc dù, trong thời gian qua BHXH đã phối hợp với ngành Lao động - Thương binh & Xã hội; Liên đoàn Lao động tỉnh tăng cường chỉ đạo và đôn đốc các doanh nghiệp nhưng xem ra việc thực hiện quy định này chưa được một số doanh nghiệp, nhất là DNNQD thực hiện nghiêm túc. ở TP Hạ Long có 830 DNNQD với số lao động là 15.560 người thì mới có 311 doanh nghiệp tham gia đóng BHXH cho 8.746 người, chiếm 56%; ở TX Cẩm Phả có 341 DNNQD mới có 113 doanh nghiệp tham gia BHXH với số lao động chiếm khoảng 33%; huyện Hải Hà có 21 DNNQD mới có 5 doanh nghiệp tham gia với số lao động khoảng 54%; huyện Bình Liêu có 7 doanh nghiệp đến hết tháng 6-2007 vẫn chưa có doanh nghiệp nào tham gia BHXH cho người lao động... Trao đổi với chúng tôi về vấn đề này ông Trương Đắc Thời, Trưởng phòng Tổ chức Hành chính BHXH tỉnh cho biết: Thực tế hiện nay, các DNNQD trên địa bàn tỉnh phần lớn hoạt động chưa có tính ổn định nên họ mới chỉ quan tâm nhiều đến hiệu quả và lợi nhuận trong hoạt động kinh doanh là chủ yếu chứ chưa chú ý đến quyền lợi của người lao động. Nhiều doanh nghiệp không có trụ sở hoặc nơi làm việc nên việc kiểm tra, kiểm soát trong lĩnh vực BHXH gặp không ít khó khăn. Bên cạnh đó để trốn tránh trách nhiệm của người sử dụng trong việc đóng BHXH cho người lao động, doanh nghiệp thường đăng ký và kê khai số lao động sử dụng lao động trong doanh nghiệp ít hơn nhiều so với thực tế. Hoặc tham gia BHXH với mức lương thấp hơn nhiều so với mức lương thực tế. Điển hình như: Chi nhánh Công ty Sao Vàng (TX Uông Bí) có khoảng 1.000 công nhân lao động nhưng chỉ tham gia bảo hiểm cho người lao động ở mức lương trung bình 450.000đ/người trong khi đó mức lương thực tế lại cao hơn nhiều.
Để thực hiện tốt chính sách BHXH cũng như việc triển khai thực hiện tốt Chỉ thị 06/2006/CT-TTg ngày 6-3-2006 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường chỉ đạo và chấp hành pháp luật lao động trong các doanh nghiệp, trước hết các cơ quan chức năng như: BHXH, ngành Lao động - Thương binh & Xã hội; Liên đoàn Lao động tỉnh cần xây dựng một quy chế phối hợp đồng bộ, chặt chẽ trong công tác quản lý doanh nghiệp, quản lý lao động từ cấp tỉnh cho tới cấp cơ sở. Mặt khác ban hành các chế tài dựa trên cơ sở pháp luật của Nhà nước để áp dụng cụ thể cho từng đối tượng doanh nghiệp và ở từng địa bàn cụ thể. Đồng thời phối hợp với các ngành, đoàn thể tăng cường tuyên truyền sâu rộng hơn nữa về Luật BHXH, Luật Lao động tới mọi tầng lớp nhân dân, nhất là các doanh nghiệp và người lao động. Chỉ khi doanh nghiệp biết gắn giữa hiệu quả kinh tế với quyền lợi của người lao động và người lao động ý thức được về quyền lợi khi tham gia BHXH thì hiệu quả quản lý Nhà nước cũng như việc thực hiện chính sách, quy định của Đảng và Nhà nước về BHXH mới được thực hiện một cách nghiêm minh, đúng ý nghĩa.
