Cần phục dựng lại lễ hội đình Lạc Thanh

Có thể nói, ở TX Uông Bí, ngoài đình Đền Công ở xã Điền Công (trước thuộc huyện Yên Hưng) thì đình Lạc Thanh là ngôi đình cổ duy nhất của tổng Bí Giàng xưa còn lại đến ngày nay.

Đình Lạc Thanh nay thuộc khu Lạc Thanh, phường Yên Thanh. Mặc dù có nhiều cư dân ở các nơi khác về tụ cư lập nghiệp, nhưng tín ngưỡng thờ Thành hoàng và nhiều phong tục tập quán của người dân Lạc Thanh vẫn mang sắc thái của làng quê nông thôn Việt Nam.

Đình Lạc Thanh

Đình Lạc Thanh

Theo tư liệu Hán Nôm, đình Lạc Thanh được xây dựng từ thời Hậu Lê (thế kỷ XVII) để thờ 11 vị Thành hoàng là nhân thần và nhiên thần có công gây dựng làng xã, cứu giúp dân nghèo qua cơn dịch bệnh; là nơi hội họp, tổ chức các lễ hội hàng năm của dân làng Lạc Thanh. Ngoài đình Lạc Thanh, các vị Thành hoàng còn được thờ ở 9 nghè thuộc phường Yên Thanh, Quang Trung và xã Thượng Yên Công (TX Uông Bí). Qua nhiều lần trùng tu tôn tạo, kiến trúc của đình Lạc Thanh hiện mang dấu ấn thời Nguyễn (thế kỷ XIX). Đình gồm ba gian, mái lợp ngói âm dương, trên bờ nóc đắp rồng chầu mặt trời, có hai trụ biểu xây hai bên. Hệ thống vì kèo cột gỗ lim, chạm khắc hình rồng và các họa tiết hoa văn thời Nguyễn.

Trước đây, Lễ hội chính của đình Lạc Thanh được tổ chức vào ngày 14 và 15 tháng 3 âm lịch hàng năm với các nghi lễ: lễ cáo yết, lễ rước Thành hoàng từ nghè thờ Thành hoàng về đình dự hội, lễ an vị, lễ nhập tịch Thành hoàng tại đình, lễ dâng cỗ tế Thành hoàng, lễ tế tư viên... thể hiện truyền thống đạo lý uống nước nhớ nguồn của dân tộc, ước vọng của nhân dân về cuộc sống thanh bình; đề cao, tôn vinh những người học hành đỗ đạt. So với các lễ hội truyền thống khác diễn ra trên địa bàn Quảng Ninh, lễ hội đình Lạc Thanh có tới 9 đoàn rước Thành hoàng, là một lễ hội có nhiều đoàn rước nhất. Phần hội cũng được diễn ra rất phong phú với các trò chơi: đánh đu, cờ tướng, cờ người, bài điếm, chọi gà... được tổ chức tại đình. Trong hội đình Lạc Thanh, ban tổ chức thường mời phường chèo, hát đúm ở tổng Hà Nam (Yên Hưng), Đông Triều, tổng Thủy Đường (Thủy Nguyên, Hải Phòng) về diễn xướng.

Ngoài lễ hội chính, tại đình còn diễn ra các ngày hội lệ (tính theo âm lịch) như: Lễ mở cửa đình (15 tháng giêng), lễ Tế tư viên (15 tháng 2), lễ Xuống đồng (ngày tốt cuối tháng 4); lễ Lên đồng (ngày tốt tháng 5, lễ Cơm mới (ngày 10 tháng 10)...

Năm 1945, do chiến tranh, mất mùa, đời sống của nhân dân khó khăn, lễ hội đình Lạc Thanh đã không được tổ chức. Sau hoà bình lập lại, đình Lạc Thanh được sử dụng làm trường học, kho HTX nông nghiệp. Tất cả đồ thờ, tượng Thành hoàng, sắc phong vì vậy đều thất lạc. Năm 1995, nhân dân địa phương đã tu sửa lại đình. Gần đình có một ngôi chùa cổ đã hỏng. Năm 2000, nhà sư (nay trụ trì chùa) quyên góp công đức xây dựng chùa trong khu đất của đình, hình thành một quần thể đình - chùa làng Lạc Thanh tọa lạc trong một khuôn viên rộng gần 2.000m2. Hơn 60 năm bị mai một, những hình ảnh về lễ hội xưa chỉ còn lưu lại trong ký ức của một số ít cụ già trên 80 tuổi còn sống tại làng. Mấy năm gần đây, nhân dân khu Lạc Thanh đã tự phân công cho mỗi tổ dân (3 tổ) làm cỗ dâng lên đình, lên chùa cúng Thành hoàng, cúng Phật vào các ngày 15 tháng giêng, 15 tháng 3 và 15 tháng 11 âm lịch. 

Trong quá trình đi khảo sát, nghiên cứu về vùng đất cổ này, chúng tôi đã sưu tầm được một số tư liệu Hán - Nôm ghi lại thần tích của 11 vị Thành hoàng, 5 đạo sắc của các vua triều Nguyễn phong cho Thành hoàng làng Lạc Thanh và một quyển Hương ước ghi lại các sự lệ của làng. Đây là những tư liệu vô cùng quý giá, là cơ sở quan trọng cho việc nghiên cứu về Lễ hội đình và vùng đất cổ Lạc Thanh.

Thiết nghĩ, TX Uông Bí đang trên đà phát triển tiến tới trở thành thành phố vào năm 2011. Việc nghiên cứu, phục dựng, bảo tồn, phát huy giá trị lễ hội truyền thống đình Lạc Thanh là rất cần thiết và ý nghĩa và cần sớm được thực hiện.

Cùng chuyên mục