Nằm ở ''ngã ba'' từ Hạ Long đi Móng Cái và Bình Liêu, Tiên Yên có một vị trí chiến lược quan trọng. Năm 1943, Pháp đã xây dựng tại đây nhà tù có quy mô lớn, ở dải đất ven sông thuộc khu Long Tiên mà nay gọi là Khe Tù, để giam cầm và thủ tiêu những chiến sĩ cách mạng.
Khe Tù được xây dựng kiên cố với 2 nhà giam (đến năm 1979 vẫn còn khá nguyên vẹn). Nhà tù phía tây nam được xây thành dãy với từng ngăn nhỏ là nơi tra tấn, hỏi cung tù nhân, có chiều dài 45m, rộng 9m, cao 2,5m. Nhà tù phía đông còn nền móng dài 50m, nằm cạnh bờ sông, có một hành lang ở giữa. Trại giam được xây bằng gạch đất chưa nung, nền đất nện, mái lợp gianh, xung quanh nhà tù được rào bằng 2 lớp dây thép gai, cũng được làm rất kiên cố, ngoài cùng là một lớp cửa sắt. Một hầm tử tù nắp đậy, xây bằng đá hộc có đường kính 3m dùng để nhốt các tử tù trước khi đưa đi hành hình; hầm chỉ cách nơi đặt các máy chém khoảng 20 đến 30m. Đã có nhiều nhà ngoại cảm đến đây tìm xác và phát hiện có nhiều người chết trong hầm, song đến nay không ai dám khai quật. Ngoài ra, thực dân Pháp còn đặt 4 máy chém (một máy chém có lưỡi dao nặng 70 đến 80kg, sống dao dày 3cm, dùng dây kéo lưỡi dao lên cao khoảng 3,5m rồi thả xuống. ở Khe Tù đèn pha quét suốt đêm, đồng thời trong khu vực, thực dân Pháp xây hệ thống đồn bốt dày đặc nhằm ngăn chặn các cuộc vượt ngục...
Để xây nhà tù, bọn chúng bắt tù binh từ Mông Dương ra làm việc khổ sai. Tù chính trị bị bọn chúng dồn về đây khá đông, mãi từ Nghệ An, Hà Tĩnh, Bắc Giang, Hà Nội, Hải Dương, Hải Phòng v.v... Để xây dựng Tiên Yên thành một hệ thống hậu cần vững chắc, địch đưa nhiều tù nhân đến làm việc tại nhiều công trường, xây lô cốt... Hết ngày lao động, tù bị nhét từ 5 đến 7 người vào một buồng, người nào cũng bị cùm một chân, trói bẻ quặt tay ra đằng sau để ngủ qua đêm. Tháng 8-1951, 300 tù nhân được chuyển từ nhà lao Đoạn Xá (Hải Phòng) tới. Cũng trong năm, chúng chuyển tiếp 20 tù nhân từ Hải Phòng đến. Ta đã tổ chức một số cuộc giải vây cho tù nhân và trốn tập thể. Khoảng năm 1944-1945 Trung đội du kích Việt Minh có khoảng 30 người ở Tiên Lãng do ông Trịnh Văn Hoàn người Hà Cối chỉ huy, đánh một trận vào kho gạo của Pháp, nhưng thất bại, đa số bị bắt và bị máy chém ở Khe Tù chém đầu. Các chiến sĩ trung kiên trong tù đã thành lập chi bộ, chỉ đạo đấu tranh, đòi cải thiện đời sống thành công và nhiều lần tổ chức vượt ngục tập thể. Qua đó chỉ trong 2 tháng, đã có 20 tù nhân là cộng sản trốn thoát khi đi lấy củi. Và lần khác đã có 50 tù nhân cướp súng bọn giặc áp tải, vượt ngục thành công. Tháng 11-1951 có thêm 4 người vượt sông trốn thoát về đến căn cứ Mai Siu (Bắc Giang).
Khe Tù còn ghi lại chiến công vang dội của Việt Minh. Tháng 5-1949, các đồng chí Lê Bảy, Lê Thông, Đinh Thắng cùng với một lính ngụy làm nội gián, đã đánh 7 sà lan chở đầy quân trang quân dụng và xăng dầu đậu ở bờ sông Khe Tù. Một tiếng nổ nung chuyển cả thị trấn Tiên Yên làm vọt lên ngọn lửa cao, dìm 2 sà lan chìm ngay tại chỗ, kéo theo toàn bộ số lính Pháp trên đó, tiêu hủy tất cả kho xăng dầu chứa trên bãi ngoài trời và hàng rào thép gai bao quanh Khe Tù. Những thùng xăng và các kiện hàng trôi trên mặt sông bị quân ta dùng súng bắn chìm hàng loạt. Sau trận phục kích, mọi hoạt động của địch, nhất là việc hành quân cơ động bằng xe cơ giới đã bị tê liệt trong thời gian dài. Chiến công này đã được ghi trong ''Văn kiện Đảng bộ Liên khu Việt Bắc''.
Cả huyện Tiên Yên chỉ có vỏn vẹn 36 đình, đền. Gần đây việc công nhận di tích lịch sử cách mạng Điền Xá (Yên Than) với chiến công trên đường số 4 được người dân Tiên Yên vui mừng đón nhận. Việc giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ ngày càng cấp thiết. Hiện tại phế tích trại giam này nằm trong phần đất thuộc quyền quản lý của Trung đoàn 42. Quán triệt truyền thống ''Uống nước nhớ nguồn'', không thể để lãng quên các hương hồn liệt sĩ tại nhà giam Khe Tù, ngày 13-10-2009, Thiếu tướng Phạm Quang Lợi, Phó Tư lệnh kiêm Tổng tham mưu trưởng Bộ Tư lệnh Quân khu 3, đã có công văn số 4548/ BTL-TAC gửi UBND huyện Tiên Yên đề nghị huyện báo cáo với UBND tỉnh Quảng Ninh về việc xin bàn giao đất khu Khe Tù có diện tích khoảng 1.500m2 để Quân khu 3 có cơ sở báo cáo Bộ Quốc phòng quyết định. Ngày 12-11-2009, UBND huyện Tiên Yên có công văn số 427; đồng thời ngày 2-11-2009, Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch cũng có công văn số 3114 đều gửi UBND tỉnh Quảng Ninh với cùng nội dung: đề nghị tỉnh sớm thỏa thuận với Quân khu 3 và Bộ Quốc phòng để có cơ sở bàn giao cho huyện quản lý khu di tích lịch sử Khe Tù để phát huy ý nghĩa giáo dục của nó...
