Cần sự đồng thuận của chính quyền địa phương

Tính đến hết tháng 6-2008, trên địa bàn tỉnh có 130 xã, phường (trừ các xã thuộc huyện đảo Cô Tô) đã có điện lưới Quốc gia. Điện lực Quảng Ninh đang tổ chức bán điện trực tiếp tới các hộ dân tại 35 xã, phường; 95 xã, phường còn lại do các hợp tác xã (HTX) dịch vụ điện nông thôn và các Trung tâm Thuỷ nông quản lý và khai thác. Các đơn vị này đang nắm giữ 709km đường dây hạ thế 3 pha 4 dây; 1.007km dây 2 pha 3 dây và 1 pha với tổng công suất 45.533KVA. Hình thức kinh doanh là mua điện năng của ngành Điện thông qua công tơ tổng để bán lẻ cho 104.640 hộ dân.

Thực trạng lưới điện hạ thế tại 95 xã, phường nói trên có khá nhiều bất cập. Trong quá trình triển khai, do nguồn vốn có hạn, nhiều địa phương đầu tư chắp vá, không tuân thủ thiết kế nên đến nay lưới điện không đạt chất lượng như quy định. Nhu cầu tiêu thụ điện tăng cao trong những năm gần đây, nhất là việc hình thành một số cụm dân cư mới nên một số nơi đã kéo dài các nhánh rẽ hoặc kéo dây tạm từ hộ dân này sang hộ dân khác gây mất an toàn lưới điện dẫn đến tai nạn chết người như ở huyện Yên Hưng và Hoành Hồ. Bên cạnh đó, hầu hết lưới điện ở các khu vực này đã khai thác nhiều năm nhưng không được cải tạo, sửa chữa, duy tu nên đã cũ nát, xuống cấp nghiêm trọng. Hệ thống đồng hồ điện có nhiều chủng loại, chủ yếu là đồng hồ do người dân tự mua, không được kiểm định, thay thế, sửa chữa định kỳ. Các đường dây tải điện không được phát dọn thường xuyên, các điểm đấu nối tiếp xúc kém... Và tất cả những điều trên đã dẫn đến hệ quả là mức tổn thất điện năng rất cao, trung bình từ 15-25%, có những trạm tỷ lệ tổn thất lên đến 32% như ở khu vực Yên Hưng, Đông Triều... Ngoài  tổn thất do tình trạng lưới điện cũ nát còn thất thoát do công tác quản lý. Một số HTX không thu đúng, thu đủ đối tượng dùng điện, không thu tiền điện trụ sở UBND xã, bệnh xá, trường học, nhà văn hoá thôn, nhà của cán bộ quản lý, thợ điện của hợp tác xã và cán bộ xã...

Mặc dù, phương thức quản lý điện nông thôn đã có nhiều đổi mới, từ các cá nhân (cai thầu điện) quản lý kinh doanh điện chuyển sang các HTX dịch vụ tổng hợp và HTX tiêu thụ điện năng nhưng hoạt động quản lý, kinh doanh điện lại chưa chuyển biến nhiều, đặc biệt giá bán điện tại nhiều địa phương vẫn còn cao hơn so với quy định. Nhà nước đã có giá ưu tiên bán điện cho mục đích sinh hoạt điện nông thôn là 390 đồng/KWh qua trạm biến áp nhưng trên thực tế người dân vẫn phải trả ở mức giá trần là 700 đồng/ KWh và thậm chí vượt cả giá trần (trong 100KWh đầu/ tháng).

Giải pháp quản lý, vận hành lưới điện nông thôn

Thực hiện chủ trương của Nhà nước, ngành Điện đang từng bước tiến hành lộ trình bán lẻ đến các hộ dân sử dụng điện. Đối với tỉnh Quảng Ninh, Công ty Điện lực 1 cũng đã có văn bản số 2167/CV-PC1-P2 đề nghị UBND tỉnh xin ý kiến Tỉnh uỷ, HĐND để chỉ đạo các huyện, thị, thành phố bàn giao lưới điện hạ thế nông thôn cho ngành Điện quản lý. UBND tỉnh đã đồng ý và có chủ trương hết năm 2009 sẽ bàn giao xong lưới điện hạ thế nông thôn cho Điện lực Quảng Ninh quản lý. Trên cơ sở chỉ đạo của tỉnh và ngành Điện, Điện lực Quảng Ninh đã xây dựng đề án tiếp nhận lưới điện hạ áp nông thôn, quản lý, bán điện trực tiếp tới hộ dân. Theo đó đến hết năm 2008, Điện lực Quảng Ninh sẽ tiếp nhận 26 xã, thị trấn với 116 trạm biến áp có tổng công suất 16.800KVA; 251km đường dây hạ áp; 37.465 công tơ 1 pha; 273 công tơ 3 pha và 38.058 hộ sử dụng điện. Trong năm 2009 sẽ tiến nhận 69 xã với 305 trạm biến áp có tổng công suất là 38.290KVA.

Tuy nhiên, một vấn đề được đặt ra là sau khi tiếp nhận ngành Điện buộc phải đầu tư nâng cấp, cải tạo lưới điện với số vốn rất lớn. Số lượng khách hàng tăng đột biến cũng gây khó khăn trong công tác tổ chức quản lý, vận hành và kinh doanh điện. Các hợp tác xã dịch vụ điện sẽ phải giải tán, khiến một số người được hưởng lợi từ kinh doanh điện có thể có những hành vi cản trở, gây khó khăn và đòi hỏi phải hoàn trả vốn đầu tư ban đầu. Ông  Hoàng Văn Độ, Phó Giám đốc Điện lực Quảng Ninh cho biết: “Hạ tầng lưới điện nông thôn mà các HTX đang quản lý là do Nhà nước và các chương trình tài trợ đầu tư là chủ yếu. Phần còn lại (không đáng kể) là của nhân dân góp vốn, ngày công đầu tư hoặc các HTX có đầu tư sửa chữa thì đó cũng là tiền lợi nhuận từ việc kinh doanh điện và nguồn gốc là từ túi tiền của nhân dân. Điều quan trọng người được hưởng lợi từ chủ trương này không ai khác chính là người dân nông thôn, đồng bào miền núi. Đời sống thấp trong khi để được làm khách hàng từ mạng điện lưới quốc gia (nhiều hộ dân ở một số nơi) lại phải đóng góp xây hạ tầng đường tải điện. Trong khi đó, vì mua điện gián tiếp qua các hợp tác xã, hộ kinh doanh điện vốn tồn tại nhiều bất cập nên giá điện cao hơn nhiều so với giá Chính phủ quy định. Sau khi lưới điện nông thôn chuyển giao cho ngành Điện quản lý và kinh doanh, khai thác bà con sẽ được hưởng giá điện ở mức 550 đồng/KWh cho 100KWh đầu tiên của một tháng”.

Việc bàn giao lưới điện nông thôn cho ngành Điện quản lý được xem là biện pháp lâu dài và là một chủ trương đúng, vì mục tiêu phát triển trong quá trình công nghiệp hoá - điện khí hoá nông nghiệp, nông thôn. Tiếp nhận lưới điện nông thôn để bán lẻ đến hộ tiêu dùng xuất phát từ lợi ích trực tiếp, chính đáng của người sử dụng điện, nhằm cho mọi người được hưởng mức giá thống nhất của Chính phủ và các quyền lợi khác. Chính vì vậy, cần có sự đồng thuận từ phía các tổ chức quản lý điện nông thôn, chính quyền cơ sở và sự hỗ trợ, chỉ đạo sát sao của tỉnh.