Cần sự vào cuộc tích cực từ nhiều phía

Thời gian qua, tình trạng khai thác, vận chuyển than trái phép tại khu vực lòng hồ Yên Lập vẫn diễn ra rất phức tạp, làm ảnh hưởng đến môi trường, đời sống sinh hoạt của nhân dân trong khu vực. Mặc dù các địa phương: Hạ Long, Hoành Bồ, Yên Hưng và các đơn vị đã có nhiều cố gắng trong công tác chỉ đạo, tổ chức thực hiện quản lý, xử lý tình trạng này nhưng việc khai thác, vận chuyển than trái phép vẫn chưa được ngăn chặn triệt để.

Sự vào cuộc của các ngành, địa phương

Để ngăn chặn tình trạng khai thác than trái phép, TP Hạ Long đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo các xã, các phòng ban liên quan nhằm chủ động ngăn chặn hoạt động khai thác, vận chuyển, kinh doanh than trái phép. Thành phố đã cùng với các ngành chức năng tổ chức kiểm tra, triệt phá các lò khai thác than; tạm giữ nhiều phương tiện vận chuyển; tịch thu than, thu giữ và phá huỷ nhiều loại phương tiện, công cụ phục vụ khai thác than trái phép. Cùng với Hạ Long, tình trạng khai thác than trái phép tại khu vực núi Đá Chồng, xã Minh Thành (Yên Hưng) mặc dù đã được chính quyền địa phương và các ngành chức năng kiểm tra xử lý từ năm 2004, song đến cuối năm 2005 lại tái diễn. Than khai thác trái phép tại khu vực núi Đá Chồng và giáp ranh xã Quảng La (Hoành Bồ) được vận chuyển theo đường lâm nghiệp cũ của Công ty cổ phần Thông Quảng Ninh ra đường 18A về Yên Hưng hoặc Uông Bí. Trước tình trạng trên huyện Yên Hưng đã phân công nhiệm vụ cho các thành viên thuộc 5 cơ quan và UBND xã Minh Thành trong việc trực kiểm soát trạm barie 24/24 giờ hàng ngày. Theo đó, huyện đã chỉ đạo đợt nổ mìn đánh sập 3 cửa lò than khai thác trái phép;  thu giữ 1 đầu máy nổ động cơ diêzen, 2 mô tơ phát điện, phá huỷ tại chỗ 3 đầu máy nổ động cơ diêzen.

Hoành Bồ cũng là địa phương diễn ra tình trạng khai thác than trái phép rất phức tạp, thời gian qua huyện đã tổ chức hội nghị ký cam kết thực hiện bảo vệ tài nguyên khoáng sản, bảo vệ ranh giới mỏ, bảo vệ rừng phòng hộ với chủ tịch UBND các xã và các đơn vị như: Xí nghiệp Than Hoành Bồ, BQL rừng phòng hộ hồ Yên Lập. Đồng thời tổ chức hội nghị bàn về tăng cường công tác kiểm tra, xử lý việc khai thác, vận chuyển than trái phép. Năm 2007, Đoàn kiểm tra liên ngành và chính quyền các xã đã phá huỷ 31 cửa lò khai thác than trái phép, thu giữ 19 máy phát điện, tịch thu 80 tấn than tại các điểm khai thác; bắt giữ 24 vụ vận chuyển than trái phép, tịch thu 189 tấn than; lập hồ sơ xử phạt vi phạm hành chính 24 trường hợp, xử phạt vi phạm hành chính 3 đối tượng là chủ lò. Tuy vậy các đối tượng khai thác, vận chuyển than hoạt động ngày càng tinh vi hơn, cả vào ban đêm, sử dụng cả máy xúc để khai thác than. 3 tháng đầu năm 2008 đoàn kiểm tra của huyện đã phối hợp với chính quyền các xã tổ chức 6 đợt kiểm tra, phá huỷ san lấp 47 cửa lò (chủ yếu là các lò cũ đào bới lại), 18 lán trại, 8 máy nổ, cắt 2 đoạn đường rừng, bắt giữ 9 xe ô tô chở than, tịch thu 61 tấn than.

Trung tuần tháng 3 vừa qua, Sở Tài nguyên và Môi trường đã phối hợp với UBND TP Hạ Long, UBND huyện Hoành Bồ, UBND huyện Yên Hưng và BQL rừng phòng hộ hồ Yên Lập tổ chức kiểm tra một số khu vực như: Xã Việt Hưng, xã Đại Yên (Hạ Long); xã Minh Thành (Yên Hưng); xã Dân Chủ, xã Quảng La (Hoành Bồ). Qua kiểm tra cho thấy: Khu vực xã Việt Hưng và Đại Yên (Hạ Long), than khai thác trái phép được vận chuyển chủ yếu bằng ô tô trên đường qua địa phận xã Việt Hưng. Tại thời điểm kiểm tra, trên tuyến đường này có 1 trạm gác barie của xã. Chính quyền xã Việt Hưng đã phối hợp cùng BQL rừng phòng hộ hồ Yên Lập dùng máy xúc đào 2 hố cắt đường vận chuyển không cho xe chở than qua đây. Trên địa phận xã Đại Yên, khu vực hồ Yên Lập hiện vẫn còn gần chục cửa lò khai thác than trái phép chưa bị đánh sập hoàn toàn. Trong đó, một số lò có dấu hiệu vẫn đang khai thác. Khu vực thuộc địa bàn xã Minh Thành, huyện Yên Hưng, hiện tại không còn tình trạng khai thác than trái phép, nhưng vẫn còn khoảng 200 tấn than nguyên khai tồn cũ từ trước đây để lại, chưa được vận chuyển hết. Nếu không được thường xuyên kiểm tra, xử lý thì nguy cơ có thể tái diễn nạn khai thác và vận chuyển than trái phép.

Cũng như hai địa phương trên, mặc dù huyện Hoành Bồ đã phối hợp với các lực lượng chức năng tổ chức nổ mìn đánh sập các cửa lò khai thác than trái phép ngay trên khu vực lòng hồ. Dùng máy xúc cắt đường tại điểm xung yếu không cho xe chở than chạy qua và bố trí một trạm barie chốt chặn để kiểm soát. Tuy nhiên, qua kiểm tra có 1 cửa lò chưa bị đánh sập và có dấu hiệu đang khai thác, chỉ phủ một lớp lá cây tạm bợ. Trên bãi tập kết than trước cửa lò vẫn còn một đống than nhỏ cùng một số dụng cụ khác như: Thúng, xẻng. Đặc biệt, nước trong lò được bơm ra vẫn còn ướt nguyên. Tình trạng này cũng diễn ra tại xã Quảng La, tại thời điểm kiểm tra còn 4 cửa lò chưa bị đánh sập hoàn toàn và có dấu hiệu đang khai thác. Theo báo cáo của chính quyền xã, đối tượng khai thác than trái phép ở đây chủ yếu là công dân của địa phương. Mặc dù chính quyền xã đã bố trí một điểm barie chốt chặn, thường xuyên đi tuần tra, phối hợp cùng Xí nghiệp Than Hoành Bồ nổ mìn đánh sập các cửa lò nhưng việc khai thác, vận chuyển than trái phép trên địa bàn của xã vẫn diễn ra.

Có thể thấy, mặc dù các địa phương, đơn vị đã tăng cường chỉ đạo, tổ chức thực hiện trong quản lý, xử lý tình trạng khai thác, vận chuyển kinh doanh than trái phép nhưng tình hình vẫn diễn biến rất phức tạp gây tổn thất về tài nguyên, ảnh hưởng môi trường, đời sống sinh hoạt của nhân dân. Nguyên nhân chính là do sự phối hợp giữa chính quyền cơ sở với các ban ngành, đơn vị liên quan có lúc còn thiếu chặt chẽ, chưa kịp thời. Các đường vận chuyển than trái phép qua địa bàn các xã đều có trạm gác barie có khoá, xích chắc chắn nhưng xe chở than vẫn ngang nhiên đi qua. Phải chăng vẫn có hiện tượng “bật đèn xanh” của một số địa phương? Thêm vào đó, lợi nhuận thu được từ việc khai thác, kinh doanh than trái phép là rất lớn nên các chủ khai thác, kinh doanh than trái phép vẫn ngoan cố và ngày càng có nhiều thủ đoạn đối phó tinh vi hơn.

Để ngăn chặn tình trạng này thì việc tiến hành điều tra, xác minh, thống kê được danh sách các chủ lò và lực lượng làm thuê trên địa bàn là rất cần thiết. Đối với các đối tượng làm thuê hoặc tham gia khai thác than trái phép nếu không có hộ khẩu tạm trú tại địa phương thì cần tiến hành trục xuất ra khỏi địa bàn. Nếu có hộ khẩu thường trú tại địa phương, thì chính quyền địa phương phải quản lý chặt chẽ, quan tâm tuyên truyền giáo dục và có biện pháp tổ chức dạy nghề, hướng nghiệp, tạo công ăn việc làm cho họ. Có như vậy mới giải quyết triệt để được tình trạng khai thác than trái phép.